MEDYTACJA DROGI KRZYŻOWEJ

  • „Mein Gott, mein Gott, warum hast Du mich verlassen?“
    Kreuzwegmeditation in Auschwitz-Birkenau

    Einführung

    Die folgenden Meditationen knüpfen an die Tradition des Kreuzweges in der polnischen Kirchengemeinde von Brzezinka an. Durch sie wollen wir derer gedenken, die hier in Auschwitz-Birkenau von der deutschen Besatzung ermordet wurden.
    Glauben in Auschwitz ist immer auch ein Ringen um den Glauben. Unser Glaube an Gott wird hier zu einer Suche nach Gott, die ununterbrochen auf die Frage stößt: „Mein Gott, mein Gott, warum hast Du mich verlassen?“ Anders ist in Auschwitz Beten gar nicht möglich. Diese Kreuzweg-Meditation wollen wir daher als unser Ringen um Gott – und um den Menschen – begreifen. Leere Phrasen würden hier zu einer Beleidigung der Opfer.
    Wenn wir in Auschwitz-Birkenau den Kreuzweg gehen, gehen wir geistlich einen doppelten Weg: wir gehen mit den Menschen, die hier litten und starben. Und wir gehen den Weg des Leidens und Sterbens Jesu Christi mit, glaubend, dass Christus den Weg der Menschen hier mitgegangen ist. Er führt uns den Weg zu den Opfern, in die Solidarität mit ihnen, denn alleine würden wir wahrscheinlich davonlaufen.
    Die Kreuzwegstationen sind jeweils folgendermaßen aufgebaut: Auf ein Bibelzitat folgen eine Erinnerung an die Lagerwirklichkeit, dann einige Gedanken dazu und ein Gebet.

    1. Station
    Jesus wird zum Tode verurteilt

    „Als sie in Galiläa zusammen waren, sagte Jesus zu ihnen: «Der Menschensohn wird den Menschen ausgeliefert werden und sie werden ihn töten; aber am dritten Tag wird er auferstehen.» Da wurden sie sehr traurig“ (Mt 17, 22).

    Lagererinnerungen:
    Das Konzentrationslager Auschwitz wurde im Juni 1940 gegründet, anfangs für polnische, dann auch für sowjetische Kriegsgefangene. Ab 1942 wurde dieses Lager zum Ort der fabrikmäßigen Menschenmassenvernichtung, vor allem der Juden. Ungefähr 1 Million Juden, 75.000 Polen, 21.000 Sinti und Roma, 15.000 sowjetischeKriegsgefangene und Andere wurden hier ermordet. Wer in Auschwitz ankam, wusste in der Regel nicht, was ihn erwartete. Vielfach bezeugt sind die Begrüßungsworte des Lagerführers Fritsch: „Ihr seid hier nicht in ein Sanatorium gekommen, sondern in ein deutsches Konzentrationslager, aus dem es keinen anderen Ausweg gibt als durch den Schornstein des Krematoriums!”1

    Meditation:
    Beten wir für alle, die zum Tode verurteilt sind, die ausgestoßen werden aus der Gesellschaft, die niemand mehr haben will, die ganz einfach „weg” sollen. Beten wir für alle, die damit leben müssen, dass ihnen alle Träume ihres Lebens zerstört werden, weil die politische Situation oder die gesellschaftlichen Umstände sie ihrer Lebensmöglichkeiten berauben, wie in den heutigen Kriegsgebieten, wie in den Hungergebieten der Welt.

    Gebet:
    Herr Jesus Christus, Du hast gesagt: „Was Ihr für einen meiner geringsten Brüder getan habt, das habt Ihr mir getan” (Mt 25, 40). „Was Ihr für einen dieser Geringsten nicht getan habt, das habt Ihr auch mir nicht getan” (Mt 25, 45). Hilf uns, diese Worte immer tiefer zu begreifen.


    2. Station
    Jesus nimmt das Kreuz auf seine Schultern

    „Er trug sein Kreuz und ging hinaus zur sogenannten Schädelhöhe, die auf Hebräisch Golgota heißt“ (Joh 19, 17).

    Lagererinnerungen:
    Tadeusz Borowski war als Häftling in einem Kommando, das beim Ankommen der Transporte mit Gefangenen auf der Rampe Gepäck zu sortieren hatte. Er beschreibt die Situation nach dem Krieg in einer seiner Kurzgeschichten:
    „Auf der Rampe wird es immer lebendiger. Vorarbeiter teilen die Leute ein. [...] Mit lautem Gebrumm fahren Motorräder vor, immer mehr SS-Unteroffiziere springen ab. [...] Zuerst begrüßen sie sich mit der stolzen römischen Geste der erhobenen Rechten, aber gleich danach schütteln sie sich herzlich die Hände, lächeln sich an, erzählen sich die letzten Neuigkeiten, berichten von zuhause [...]. «Der Transport kommt!» sagte jemand, und alle Hälse reckten sich. Aus der Kurve krochen Güterwagen heran, der Zug fuhr rückwärts ein. [...] Hinter den kleinen, vergitterten Fenstern sahen wir Gesichter, blass, zerknittert und übernächtigt sahen sie aus, die zerzausten, erschrockenen Frauen, die Männer [...] Plötzlich fing es an, drinnen in den Waggons zu kochen. Hohle Schläge trommelten gegen die Wände. «Wasser! Luft!» Verzweifelte Rufe, Geschrei, das Hämmern der Fäuste. [...] «Also los! An die Arbeit!» Die Riegel knarrten, die Waggons wurden geöffnet. Eine Welle frischer Luft drang hinein, schlug den Menschen entgegen und warf sie fast um. Sie waren unendlich erschlagen, beinahe zerdrückt von der schweren Last der Koffer, Päckchen, Pakete, Ranzen und Bündel, Rucksäcke und Taschen jeder Art, denn sie brachten alles mit, was ihr früheres Leben bedeutete und ein neues Leben bedeuten sollte.”2

    Meditation:
    Wir wollen unseren Blick zu denen wenden, die anderen das Kreuz auferlegt haben, den Tätern. Mit das Erschütterndste an Auschwitz ist, zu begreifen, wie „normal” sie oft waren. Nur ganz wenige waren völlig abnorm. Wozu also ist eine normale menschliche Person fähig?

    Gebet:
    Beten wir für die Täter, für die von damals und für die von heute, für alle, die andere Menschen mit dem Kreuz ihres Egoismus, ihrer Hartherzigkeit und Ungerechtigkeit beladen. Beten wir für uns selbst. Wie schnell sind wir dabei, Menschen, die wir für schwierig halten, einfach weg haben zu wollen aus unserer Welt; wie schnell ist für uns jemand „gestorben”. Wie gleichgültig sind wir den Opfern der Welt gegenüber. Schenke uns, Herr, die Gnade der Umkehr. Herr erbarme Dich!


    3. Station
    Jesus fällt zum ersten Mal unter dem Kreuz

    „Ich bin gekrümmt und tief gebeugt,
    den ganzen Tag geh ich traurig einher.
    Mein Herz pocht heftig, mich hat die Kraft verlassen,
    geschwunden ist mir das Licht der Augen.
    Freunde und Gefährten bleiben mir fern in meinem Unglück,
    und meine Nächsten meiden mich.
    Die mir nach dem Leben trachten, legen mir Schlingen;
    die mein Unheil suchen, planen Verderben,
    den ganzen Tag haben sie Arglist im Sinn“ (Ps 38, 7. 11–13).

    Lagererinnerungen:
    In der Kurzgeschichte von Tadeusz Borowski spricht ein Häftling, todmüde von der Arbeit und den grauenhaften Erlebnissen an der Rampe, mit seinem Freund:
    „«Du Henri, ob wir gute Menschen sind?» - «Warum fragst Du so dumm?» - «Siehst Du, Freund, in mir kocht eine vollkommen unverständliche Wut auf diese Menschen, weil ich ihretwegen da sein muss. Es tut mir gar nicht leid, dass sie vergast werden. Möge die Erde sich öffnen und sie alle verschlingen! Ich könnte auf sie los gehen, auf alle! Wahrscheinlich ist das pathologisch, ich verstehe es nicht.» - «Nein, ganz im Gegenteil! Das ist normal, vorgesehen und im Voraus einkalkuliert»“3.

    Meditation:
    Jesus fällt unter dem Kreuz. In Auschwitz sind viele unter dem Gewicht des Kreuzes gefallen, das ihnen hier zugemutet wurde. Das Schlimmste war nicht einmal das physische Leid, sondern das menschliche Scheitern. Oft war die Rivalität unter den Häftlingen im Kampf ums Überleben so groß, dass es sehr schwer war, solidarisch zu bleiben. Eine Überlebende hat gesagt: „Um bei dem Hunger ein Stück Brot zu teilen, musste man ein Heiliger sein. Das war schwerer, als in die Gaskammer zu gehen. Aber solche Menschen gab es“4.

    Gebet:
    Wir beten für alle, die unter den Erfahrungen dieser Hölle auch moralisch zusammengebrochen sind, die begonnen haben, auf Kosten der anderen nur noch sich selbst zu sehen, die nicht genug Kraft und Glauben hatten, um menschlich zu bleiben. Vergib ihnen, Herr, und vergib auch uns, wenn wir versagen und das Vertrauen auf Dich verlieren.

    4. Station
    Jesus begegnet seiner Mutter

    „Ihr alle, die Ihr des Weges zieht, schaut doch, ob ein Schmerz ist wie mein Schmerz, den man mir angetan, mit dem der Herr mich geschlagen hat am Tag seines glühenden Zornes. […] Wie soll ich Dir zureden, was Dir gleichsetzen, Du Tochter Jerusalem? Womit kann ich dich vergleichen, wie Dich trösten, Jungfrau, Tochter Zion? Dein Zusammenbruch ist groß wie das Meer, wer kann dich heilen?“ (Klgl 1, 12; 2, 13).

    Lagererinnerungen:
    Links vom Haupttor in Auschwitz II erstreckte sich ab 1942 das Lager für die Frauen verschiedener Nationalitäten. Bis Mai 1943 wurden alle im Lager geborenen Kinder auf grausame Weise ermordet: man ertränkte sie meistens in einem Fass.

    Meditation:
    Eine Polin, Elżbieta Piotrowska, hat ihr Gedicht 'Das Verhör' überschrieben:
    „– Wer hat Euch Kinder ermordet?
    – Menschen!
    – Was für Menschen waren das? Haben sie Gesichter von Gespenstern gehabt? Haben sie tierische Augen gehabt?
    – Das waren gewöhnliche Menschen, Menschen wie andere, mit menschlichen Augen und Zähnen.
    – Vielleicht hat sie ein Vulkan geboren? Vielleicht haben sie keine Mütter gehabt?
    – Menschliche Mütter haben diese Menschen geboren.
    – Haben sie keine Kinder gehabt?
    – Ja, sie haben. Sie haben an sie Briefe geschrieben. Sie haben an sie kleine Schuhe in Paketen geschickt.
    – Wie haben die Menschen Euch getötet?
    – Sie haben mit Gas erstickt, ins Feuer gesteckt, an der Mauer zerschlagen, mit dem Schuh zertreten; und wenn sie gut waren, erschossen sie.
    – Und als sie Euch getötet hatten, was haben sie dann gemacht?
    – Sie haben sich mit weißen Tüchern den Schweiß von der Stirn gewischt und gesagt: «Haben wir heute viel gearbeitet! Die Arbeit war anstrengend. So viele kleine Kinder!»“5.

    Gebet:
    Herr, wir beten für die Kinder auf der ganzen Welt, für die ungeborenen und die geborenen, für die Kriegswaisen, für die Kinder, die durch traumatische Erlebnisse für ihr ganzes Leben gezeichnet sind. Sei ihnen nahe, lass sie nicht im Stich. Hilf uns, eine kindergerechte Welt zu bauen. Und die ermordeten Kinder nimm an Dein Herz!


    5. Station
    Simon von Cyrene hilft Jesus das Kreuz tragen

    „Einer trage des anderen Last. So werdet Ihr das Gesetz Christi erfüllen“ (Gal 6, 2).

    Lagererinnerungen:
    Hinter dem Frauenabschnitt in Birkenau befand sich das Gebäude für Gaskammer und Krematorium Nr. II. Heute sind nur noch Ruinen erhalten, da die SS vor dem Verlassen des Lagers das Objekt in die Luft gesprengt hat. Bis zu 2000 Menschen wurden in die Gaskammern gepresst und mit Zyklon-B erstickt. Die Toten standen aufrecht aneinander gepresst in den Kammern. Sie drückten sich, im Tode verkrampft, noch die Hände, so dass die Arbeitskommandos Mühe hatten, sie auseinanderzureißen.

    Meditation:
    Die große Mehrzahl der hier vergasten Menschen waren Juden. An dieser Stelle wollen wir besonders an das jüdische Volk denken. Es ehren. Die Aufforderung, einer des anderen Last zu tragen, wurde im Hinblick auf das jüdische Volk häufig nicht erfüllt. Zu oft geschah das Gegenteil. Wir wollen uns zu unserer Schuldgeschichte bekennen. Die meisten Christen haben nicht einmal gemerkt, dass jede Figur des Gekreuzigten, jede Marienstatue den Judenstern hätte tragen müssen. Nach der damaligen Rassenideologie hätten Jesus, Maria und alle Apostel hier vergast werden müssen.
    Das Gedicht 'Juden' von Stanisława Grabska:
    „Jesus war auchein verachteter «Jud»
    ein Chassid aus Galiläa oder aus Galizien.
    Die, die regiert im Kloster von Tschenstochau
    war auch «eine Jüdische»
    ihr ganzes arbeitsames Leben lang.
    Wären nicht beide ins Gas gegangen
    mit ihrem Volk
    in jenen schrecklichen Zeiten?“6.

    Gebet:
    Herr, im Tod werden wir alle gleich. Lass uns tiefer begreifen, dass wir auch im Leben Schwestern und Brüder sind, dass wir alle Grenzen, die Weltanschauungen, Religionen und Konfessionen, Nationalitäten und politische Auffassungen zwischen uns aufbauen, überwinden müssen. Hilf uns zu erkennen, dass wir berufen sind, einer des anderen Last zu tragen.


    6. Station
    Veronika reicht Jesus das Schweißtuch

    „Leg mich wie ein Siegel auf Dein Herz, wie ein Siegel an Deinen Arm! Stark wie der Tod ist die Liebe...“ (Hld 8, 6).

    Lagererinnerungen:
    An dem Mahnmal, das am Ende der Rampe 1967 errichtet wurde, befinden sich Gedenktafeln, die mit den Sprachen beschriftet sind, die von den Opfern in Auschwitz gesprochen wurden: Ladino, ukrainisch, serbisch, slowakisch, rumänisch, romanes, russisch, polnisch, norwegisch, niederländisch, ungarisch, jiddisch, italienisch, kroatisch, hebräisch, griechisch, französisch, deutsch, tschechisch, weißrussisch, slowenisch und englisch.
    Frau Zofia Pohorecka war als zwanzigjährige junge Frau im Frauenlager in Birkenau eingesperrt. Sie hat oft erzählt, dass sie nur deshalb überlebte, weil Freundinnen sich unter Lebensgefahr um sie gekümmert hatten, als sie schwer krank gewesen war. Sie bezeugte auch, wie sehr Freundschaft und Liebe, wie sehr Zärtlichkeit stark machen kann.

    Meditation:
    In dieser schrecklichen Umgebung von Leiden, Elend und menschlicher Erniedrigung gab es auch Gesten von Güte, die in jener Umgebung zu heroischen Taten wurden. Lasst uns von ihnen lernen, uns mit dem Bösen, mit der Sünde nicht abzufinden. Es gibt keine Umgebung, die uns grundsätzlich von dem Auftrag befreien würde, das Böse zu vermindern und Leidenden zu helfen.

    Gebet:
    Heiliger Gott, Veronika hat Jesus in seinem Schmerz ihre Zuwendung geschenkt. Hilf uns, auch in gewalttätiger Umgebung die Fähigkeit zu einfühlsamer Liebe nicht zu verlieren.


    7. Station
    Jesus fällt zum zweiten Mal unter dem Kreuz

    „Das alles ist über uns gekommen,
    und doch haben wir Dich nicht vergessen,
    uns von Deinem Bund nicht treulos abgewandt.
    Unser Herz ist nicht von Dir gewichen,
    noch hat unser Schritt Deinen Pfad verlassen.
    Nein, um Deinetwillen werden wir getötet Tag für Tag,
    behandelt wie Schafe, die man zum Schlachten bestimmt hat.
    Wach auf! Warum schläfst Du, Herr?
    Erwache, verstoß uns nicht für immer!
    Warum verbirgst Du Dein Gesicht,
    vergisst unsere Not und Bedrängnis?
    Unsere Seele ist in den Staub hinab gebeugt,
    unsere Seele liegt am Boden.
    Steh auf und hilf uns!
    In Deiner Huld erlöse uns!“ (Ps 44, 17–18. 22–26).

    Lagererinnerungen:
    Auch hier, in Gaskammer und Krematorium III, wurden bis zu 2000 Menschen auf einen Schlag mit Zyklon B erstickt. Zahnärzte öffneten mit Haken die Münder der Leichen und brachen mit Zangen die Goldkronen aus den Kiefern. Es sah wirklich so aus, als würde das menschliche Verbrechen seinen absoluten Triumph über Gott feiern. Wir wissen, dass für viele Menschen das „Schweigen Gottes” in jener Zeit nicht zu ertragen war. Vielleicht gilt das besonders für die Juden, für die es ein doppeltes Zerbrechen des Bundes oder ein doppeltes Ende der Welt war, der irdischen und der himmlischen. Aber dieser Ort tiefster Erniedrigung war doch auch ein Ort des unbesiegten Glaubens, des Gebetes. Aus den Gaskammern hörte man jüdische Psalmengesänge. Und auch in der Todeszelle von Maximilian Kolbe konnte man Gebete hören.

    Meditation:
    Es ist nicht gelungen, den Glauben an den Gott, der Liebe ist, endgültig zu vernichten. Ein halbes Jahrhundert später, im Sommer 1992, beteten hier gemeinsam amerikanische Rabbiner und polnische Bischöfe. Es erklangen die Worte des jüdischen Kaddisch-Gebetes:

    Gebet:
    „Gepriesen und gelobt, verherrlicht und erhoben, erhöht und gefeiert, hoch erhoben und bejubelt werde der Name des HEILIGEN, gelobt sei er, obwohl er erhoben ist über allen Preis und Gesang, Lob und Lied, Huldigung und Trost, die in der Welt gesprochen werden ... und das Gedenken an die Ermordeten wird ein Segen und ein Zeichen des Friedens für alle sein“7.


    8. Station
    Jesus tröstet die weinenden Frauen

    „Es folgte Jesus eine große Menschenmenge, darunter auch Frauen, die um ihn klagten und weinten. Jesus wandte sich zu ihnen um und sagte: «Ihr Frauen von Jerusalem, weint nicht über mich, weint über euch und eure Kinder!»“ (Lk 23, 27–28).

    Lagererinnerungen:
    Im Wald hinter dem Lager Auschwitz II wurden zwei Häuser von ausgesiedelten Polen zu Gaskammern umgebaut. Eines von ihnen nannte man „Weißes Häuschen” oder „Bunker II”. In der Nähe befanden sich zwei Baracken, in denen sich die Menschen vor dem Eintritt in die Gaskammern ausziehen mussten. Nicht weit von den Baracken entfernt wurden die Leichen in vier großen Gruben im Freien verbrannt. Hierhin wurden im Sommer 1942 aus Holland die Katholiken jüdischer Abstammung gebracht, unter denen sich die Karmelitin Edith Stein, Schwester Theresa Benedikta vom Kreuz, und ihre Schwester Rosa befanden.

    Meditation:
    Jesus tröstet die weinenden Frauen. Jesus war trotz seines Leidensweges mit seiner eigenen Situation im Reinen. Deshalb war er nicht mehr mit sich selber beschäftigt, sondern ganz frei, die Not der Anderen wahrzunehmen. Wir müssen an uns arbeiten, damit wir mit uns selber ins Reine kommen, damit wir von uns selbst loskommen und die Not der Anderen wahrnehmen.
    Auch Edith Stein, derer wir in Auschwitz gedenken, öffnet unseren Blick für die Anderen. Sie, die Karmelschwester jüdischer Abstammung, führt uns Christen zu den Juden, in die Solidarität mit den Opfern, die hier umgebracht worden sind.

    Gebet:
    Liebender Gott, öffne die Augen unserer Herzen für die Lebenssituation anderer Menschen. Besonders wollen wir Dich an dieser Station für die Frauen bitten, die bei Konflikten oft die schwerste Last zu tragen haben. Wir bitten Dich, dass ihre Würde geachtet und ihre Schönheit nicht missbraucht wird, dass die Not ihres Lebens wahrgenommen wird in allen Gesellschaften und Gemeinschaften. Lass uns lernen von Jesus.


    9. Station
    Jesus fällt zum dritten Mal unter dem Kreuz

    „Ich hoffte, ja ich hoffte auf den Herrn.
    Da neigte er sich mir zu und hörte mein Schreien.
    Er zog mich herauf aus der Grube des Grauens, aus Schlamm und Morast.
    Er stellte meine Füße auf den Fels, machte fest meine Schritte“ (Ps 40, 2–3).

    Lagererinnerungen:
    Die Einwohner eines Dorfes auf der anderen Seite der Weichsel konnten mehrmals in der Nacht, beim hellen Schein der brennenden Leichen, einen Zug nackter Gestalten erkennen, die aus den Auskleidebaracken in die Gaskammern zogen. Sie hörten die Schreie der Menschen, die den nahen Tod vor Augen hatten. Am Tage sahen die polnischen Arbeiter, die in einigen hundert Metern Entfernung von den Bauernhäusern neue Krematorien bauen mussten, wie die Häftlinge etwas aus den Türen dieser Häuser herauszogen, auf flache Rollwagen luden und damit zu den Gruben fuhren. Aus diesen Gruben stieg immer wieder schwarzer Rauch auf. Tausend und mehr Leichen wurden von den Häftlingen des Sonderkommandos in den Gruben aufeinander geschichtet. Zwischen die Leichenschichten kamen Holzschichten, die dann in Brand gesteckt wurden.

    Meditation:
    Jesus ist zum dritten Mal unter dem Gewicht des Kreuzes gefallen. Das bedeutet, dass er völlig am Ende seiner Kräfte und ganz allein ist. Er tröstet niemanden mehr. Niemand hilft ihm mehr. Er kann nur noch andere mit sich machen lassen, was immer sie wollen, allein darauf vertrauend, dass er von woanders her gehalten wird.

    Aus dem Kreuzweg des Maximilian Kolbe von Theo Mechtenberg und Mieczyslaw Kościelniak, einem ehemaligen Auschwitzhäftling, stammt der folgende Text:
    „Dem Grauen der Tage folgt kein erlösender Schlaf
    Hunger zerschneidet das Gedärm
    und der Schmerz hat sich festgefressen
    in den Gliedern
    dem Dunkel entsteigt die Qual der Gedanken
    die Seelen versinken in Einsamkeit
    Alpträume beherrschen die Enge der Lager
    und Schulter an Schulter mit den Leidensgefährten
    erkalten die Toten
    In den Nächten erlischt still das Leben
    und hinterlässt eine ärmliche Spur
    mit dem Ende der Leiden
    stirbt auch die Hoffnung
    Neben dem Menschen in seinem tiefsten Fall
    kniet der Erwählte und bezeugt betend
    im Ende neuen Beginn
    – Erhebung aus dem Dunkel ins Licht –
    und heiligt den Tod“8.


    10. Station
    Jesus wird seiner Kleider beraubt

    „Alle, die mich sehen, verlachen mich, verziehen die Lippen, schütteln den Kopf. Sie verteilen unter sich meine Kleider und werfen das Los um mein Gewand“ (Ps 22, 8. 19).

    Lagererinnerungen:
    Philomena Franz, eine deutsche Sinti, erinnert sich:
    „Bei meiner Ankunft in Auschwitz am 21. April [...] Wir stehen an der Rampe [...] Plötzlich ein fürchterliches Geschrei: «Ausrichten! Entkleiden!» schreit es. Alle entkleiden sich langsam. Es ist bitterkalt. Ich bekomme eine Gänsehaut. [...] Abschätzige, neugierige, auch fachmännische Blicke treffen meinen Körper. Das Kleid, das ich noch vor kurzem trug, wird durch ein grobes, gestreiftes ersetzt. Meine Füße stecken in großen Holzschuhen. [...] In zwei Minuten wandelt sich ein Zivilist in einen KZ-Häftling. [...] Paarweise im Gleichschritt ins Frauenkonzentrationslager, in Steinbaracken. [...] Zwei SS-Männer mit Ochsenziemer erwarten uns. Eine Aufseherin will mich auf einen Stuhl zerren, aber da ruft schon einer: «Die nicht, die Haare bleiben!» – «Stell Du Dich mal hier an die Seite», befiehlt er, «mach Deine Haare auf.» Ich habe Haare, die bis zu meinen Knien fallen. Und der sagt: «Die sieht aus wie eine Dschungelprinzessin.» [...] Und die deutsche Frau, die neben mir steht, sagt: «Mensch, nun hast Du es gut, Du kommst nun rüber in das Bordell, da hast Du es besser als im Lager.» Da gehen mir die Augen auf. Mir ist so, als würde ich von einem Mühlstein zermalmt, als müsste ich langsam sterben. Ich schließe die Augen, muss mich an eine Wand lehnen, um nicht umzufallen, denke an meine Angehörigen, die hier gestorben sind und vergast wurden. Mein Gott, was tust Du mir hier an! Das kann ich doch nicht, das halte ich doch nicht aus. Diese Qualen. Dann merke ich, dass mein Kreislauf rotiert. Ärger und Verzweiflung kommen in mir hoch. Ich reiße mein Lagerkleid auf und schreie verzweifelt: «Nein, in den Puff gehe ich nicht, dann erschießt mich doch schon! Erschießt mich auf der Stelle!» [...] Da packt mich schon die Aufseherin, zerrt mich auf einen Stuhl, reißt mir meinen Kopf nach hinten und schneidet mir brutal und ruckartig die Haare ab. [... Ich werde] die Nummer 10550”9.

    Meditation:
    In Auschwitz wurden Menschen zu Nummern, ohne jede Individualität. Verwertbare Arbeitskräfte, Material zum Vergnügen der SS-Leute, Rohstofflieferanten selbst noch nach dem Tod: die Haare, das Zahngold, ja sogar die Asche der Leichen wurde weiter verwertet. Für den einzelnen Häftling kam alles darauf an, sich innerlich das Bewusstsein seiner Würde zu bewahren und sie sich gegenseitig immer wieder neu zuzusagen.
    Der französische Philosoph Emmanuel Levinas hat Recht, wenn er sagt, dass das Wichtigste, was wir nach Auschwitz ganz neu zu lernen haben, ist, in jedem Menschen das Antlitz mit seinem einmaligen und absoluten Anspruch wahrzunehmen.

    Gebet:
    Hilf uns, Herr, nie nach äußeren Kriterien zu bewerten, sondern in tiefer Achtung vor dem göttlichen Geheimnis eines jeden Menschen miteinander umzugehen. Und wenn wir selbst einmal nackt dastehen, wenn wir nichts mehr haben, wohinter wir uns verbergen können, dann lass uns mit uns selbst, mit Gott und mit den Menschen im Klaren sein, lass uns ein gutes Gewissen haben, damit wir aufrecht dastehen können, ohne Angst um unsere Würde. Schenke uns einen Glauben, der nach dem Vorbild Jesu den Halt des eigenen Lebens ganz in Gott verankert hat.


    11. Station
    Jesus wird ans Kreuz genagelt

    „Sie durchbohren mir Hände und Füße. Man kann all meine Knochen zählen; sie gaffen und weiden sich an mir. Sie verteilen unter sich meine Kleiderund werfen das Los über mein Gewand“ (Ps 22, 17b–19).

    Lagererinnerungen:
    Am Karfreitag 1942 hörte der Priester Pjotr Dańkowski aus Zakopane von einem Kapo in Auschwitz: „Heute wirst Du wie Dein Meister gekreuzigt werden.” Pjotr Dańkowski bekam einen schweren Holzbalken auf seine Schultern gelegt, unter dem er ein paar Mal fiel, bis er unter dem Stiefel des Mörders starb. – In der Strafkompanie wurde einem jüdischen Häftling ein Kranz aus Stacheldraht auf den Kopf gedrückt 10.

    Meditation:
    Nicht der starke arische Übermensch offenbart uns die Wahrheit über den Menschen, sondern der Gekreuzigte, der in seiner Ohnmacht stark ist, weil er wahr ist. Fürchtet Euch nicht vor denen, die den Leib töten können. Fürchtet Euch vor dem Tod des Geistes, vor dem Tod der Wahrheit, vor dem Tod der Liebe! Nicht selten sind die wirklichen Sieger von Auschwitz die Opfer gewesen. Beim polnischen Prozess gegen den Kommandanten von Auschwitz, Rudolf Höß, sagte der Vorsitzende Richter Dr. Alfred Eimer in seiner Eröffnungsrede: „Im Wissen um unsere große Verantwortung gegenüber den Toten und Lebenden wollen wir nicht aus dem Auge verlieren, worum es bei dem Kampf derer, die die Freiheit der Völker lieben, ging. Die Achtung vor der Würde des Menschen war das große Ziel. Sie soll auch dem Angeklagten zukommen, denn vor dem Gericht steht vor allem ein Mensch”11.

    Gebet:
    Lehre uns, Herr, den aufrechten Gang. Lehre uns, Herr, für Wahrheit und Gerechtigkeit, für Barmherzigkeit und Solidarität einzutreten, auch wenn es Nachtelie bringt, auch, wenn es uns ans Kreuz nagelt. Schenke uns den Glauben, der die Kraft dazu schenkt. Schenke uns die Gnade, so wie Dietrich Bonhoeffer, der evangelische Theologe, angesichts seiner bevorstehenden Hinrichtung durch die Nazis, beten zu können:
    „Noch will das Alte unsre Herzen quälen,
    noch drückt uns böser Tage schwere Last.
    Ach Herr, gib unsern aufgescheuchten Seelen
    das Heil, für das Du uns geschaffen hast.
    Und reichst Du uns den schweren Kelch, den bittern,
    des Leids, gefüllt bis an den höchsten Rand,
    so nehmen wir ihn dankbar ohne Zittern
    aus Deiner guten und geliebten Hand.
    Von guten Mächten wunderbar geborgen
    erwarten wir getrost, was kommen mag.
    Gott ist bei uns am Abend und am Morgen
    und ganz gewiss an jedem neuen Tag“.


    12. Station
    Jesus stirbt am Kreuz

    „Mein Gott, mein Gott, warum hast Du mich verlassen?” (Mt 27, 46).
    „Vater, in Deine Hände lege ich meinen Geist” (Lk 23, 46).

    Lagererinnerungen:
    Die vielleicht bekannteste Erinnerung an Gottesverlassenheit in Auschwitz stammt aus dem Buch „Nacht” von Elie Wiesel:
    „Nie werde ich diese Nacht vergessen, die erste Nacht im Lager, die aus meinem Leben eine siebenmal verriegelte lange Nacht gemacht hat. Nie werde ich diesen Rauch vergessen. Nie werde ich die kleinen Gesichter der Kinder vergessen, deren Körper vor meinen Augen als Spiralen zum blauen Himmel aufstiegen. Nie werde ich die Flammen vergessen, die meinen Glauben für immer aufzehrten. Nie werde ich das nächtliche Schweigen vergessen, das mich in alle Ewigkeit um die Lust am Leben gebracht hat. Nie werde ich die Augenblicke vergessen, die meinen Gott und meine Seele mordeten, und meine Träume, die das Antlitz der Wüste annahmen. Nie werde ich das vergessen, und wenn ich dazu verurteilt wäre, so lange wie Gott zu leben. Nie”12.

    Meditation:
    Wir wollen an dieser Stelle für alle beten, die in oder nach Auschwitz nicht mehr beten können. Der Himmel über Auschwitz war damals schrecklich leer: Ohne Schmetterlinge, ohne Vögel und ohne Grün. Für viele ist er seitdem auch im religiösen Sinne leer geworden, ist Gott nicht mehr zu finden. Wir wollen diese Erfahrungen ganz ernst nehmen und es uns mit unserem Glauben nicht zu leicht machen.

    Gebet:
    Wir wollen eine Weile in Stille beten…
    Das letzte Werk der Karmelitin Edith Stein heißt „Kreuzeswissenschaft”. Darin schreibt sie:
    „Wir wissen [...], dass ein Zeitpunkt kommt, in dem die Seele [...] völlig in Dunkelheit und Leere versetzt wird. Es bleibt ihr gar nichts anderes mehr, woran sie sich halten könnte, als der Glaube. Der Glaube stellt ihr Christus vor Augen: den Armen, Erniedrigten, Gekreuzigten, am Kreuz selbst vom göttlichen Vater Verlassenen. In seiner Armut und Verlassenheit findet sie die ihre wieder”13.


    13. Station
    Jesus wird in den Schoß seiner Mutter gelegt

    „Bei dem Kreuz Jesu standen seine Mutter und die Schwester seiner Mutter, Maria, die Frau des Kleopas, und Maria von Magdala“ (Joh 19, 25).

    Lagererinnerungen:
    Pater Maximilian Kolbe, ein großer Verehrer Mariens, sagte vor seiner Verhaftung in einer seiner letzten Ansprachen an die Brüder seines Klosters: „Den König der Liebe kann man nur durch Liebe ehren, man kann ihm als Gabe nur Liebe geben. ... Liebe lässt sich nicht tiefer beschreiben. Man muss sie erfahren. Der Himmel ist nichts anderes als die immer tiefere Vereinigung mit Gott durch die Liebe”14.
    Ein Jahr später war Kolbe schon tot. Er war für einen anderen Häftling freiwillig in den Hungerbunker gegangen. Für viele wurde er zu einem Symbol des Sieges über die Macht des Hasses und des Todes in der Kraft des Glaubens und der Liebe.

    Meditation:
    An dieser Station wollen wir besonders an das polnische Volk denken. Es findet sich auf dem Hintergrund seiner Geschichte in der Situation der „Pieta” wieder, in der die Mutter ihren toten Sohn in den Armen hält. Auch die Ikone in Tschenstochau ist geprägt von einem traurigen Blick der Mutter, die um Leid und Tod weiß und die dennoch nicht aufhört, auch in der „dunklen Nacht” an Gottes Verheißung zu glauben. Wir wollen uns dem Gebet anschließen, das die polnische Gemeinde auf ihrem Kreuzweg an dieser Station betet:

    Gebet:
    Lasst uns beten für das polnische Vaterland, das so oft gekreuzigt wurde, damit seine Töchter und Söhne Gott treu bleiben, jeden Hass überwinden und den Weg der Wahrheit und Gerechtigkeit gehen. Gegrüßet seist Du Maria...


    14. Station
    Jesus wird ins Grab gelegt

    „Die Hand des Herrn legte sich auf mich und führte mich im Geist hinaus und versetzte mich in eine Ebene. Sie war voll mit Gebeinen. [...] sie waren ganz ausgetrocknet. Er fragte mich: Menschensohn, können diese Gebeine wieder lebendig werden? Ich antwortete: Herr und Gott, das weißt nur Du. Da sagte er zu mir: Sprich als Prophet über diese Knochen [...] Da sprach ich als Prophet, wie mir befohlen war; und noch während ich redete, hörte ich auf einmal ein Geräusch: die Gebeine rückten zusammen [...] Da sagte er zu mir: Rede als Prophet zum Geist [...] Da sprach ich als Prophet, wie er mir befohlen hatte, und es kam Geist in sie. Sie wurden lebendig und standen auf – ein großes, gewaltiges Heer. Er sagte zu mir: [...] So spricht Gott, der Herr: Ich öffne Eure Gräber und hole Euch, mein Volk, aus Euren Gräbern herauf. Ich bringe Euch zurück in das Land Israel. Wenn ich Eure Gräber öffne und Euch, mein Volk aus Euren Gräbern heraufhole, dann werdet Ihr erkennen, dass ich der Herr bin” (Ez 37, 1–4. 7. 9. 10. 11–14).

    Meditation:
    Das Grab hat nicht das letzte Wort. Wir glauben daran, dass Gott die Opfer nach ihrem Tod nicht im Stich lässt. Aber auch hier auf Erden darf der Tod von Auschwitz nicht das letzte Wort haben. Aus den Knochenresten, die aussehen wie Samenkörner, muss neues Leben erstehen. Auschwitz muss ein Ort werden, der der Welt die Würde jedes einzelnen Menschen bewusst macht und uns in unsere große Verantwortung für den Frieden ruft. So wie einmal aus ganz Europa Menschen nach Auschwitz in den Tod fuhren, so muss die Botschaft von der unverletzbaren Würde aller Menschen in die Welt hinausgetragen werden. Wie es einmal viele Soldaten des Todes gab, so sind wir heute gerufen, unser ganzes Leben einzusetzen für Frieden, Versöhnung und Solidarität. Wenn wir dafür unser Leben geben, geben wir nicht mehr, als alle Opfer gegeben haben.

    Gebet:
    Herr, mach mich zu einem Werkzeug Deines Friedens,
    dass ich liebe, wo man hasst,
    dass ich verzeihe, wo man beleidigt,
    dass ich verbinde, wo Streit ist,
    dass ich die Wahrheit sage, wo Irrtum ist,
    dass ich Glauben bringe, wo Zweifel droht,
    dass ich Hoffnung wecke, wo Verzweiflung quält,
    dass ich Licht entzünde, wo Finsternis herrscht,
    dass ich Freude bringe, wo der Kummer wohnt.
    Herr, lass mich trachten,
    nicht, dass ich getröstet werde,
    sondern dass ich tröste,
    nicht, dass ich verstanden werde,
    sondern, dass ich verstehe,
    nicht, dass ich geliebt werde,
    sondern dass ich liebe.
    Denn wer sich hingibt, der empfängt,
    wer sich selbst vergisst, der findet,
    wer verzeiht, dem wird verziehen,
    und wer stirbt, der erwacht zum ewigen Leben.


    Abschluss
    Wir wollen unseren Weg durch Birkenau mit dem „Vater Unser” beenden. Jemand hat einmal gesagt, es sei ein Gebet, als ob es im Konzentrationslager entstanden sei.
    Vater Unser...


    ---------------------------------------------
    Anmerkungen:
    Bibelzitate aus der Einheitsübersetzung
    1 Danuta Czech, Kalendarium der Ereignisse im Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau 1939–1945, Hamburg 1989, S. 36.
    2 Tadeusz Borowski, Bei uns in Auschwitz, Oświęcim 1992, 114f.
    3 Ebenda, 120f.
    4 Zofia Pohorecka. Von Mai 1943 bis Januar ‘45 Häftling im Frauenlager, lebte in Oświęcim, wo sie am 5. Januar 2005 starb.
    5 Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie (z cyklu „Wizja lokalna w Oświęcimiu“), in: Na mojej ziemi był Oświęcim… Oświęcim w poezji współczesnej, wybór i oprac. Adam A. Zych, Bd. 2, Oświęcim 1993.
    6 Stanisława Grabska, Żydzi, „Więź“ 4 (1992), S. 42.
    7 „Tygodnik Powszechny“, 2.08.1992.
    8 Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe, Kevelaer 1982, IX.
    9 Philomena Franz, Zwischen Liebe und Hass. Ein Zigeunerleben, Freiburg 1985, 51ff.
    10 Vorfälle sind belegt in: Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim, Majdanek, Stutthof), Warszawa 1982, S. 105.
    11 Warschau 11.03.1947. Akten zum Höß-Prozess im Staatlichen Museum Auschwitz-Birkenau, Bd. 23, Bl. 4.
    12 Elie Wiesel, Die Nacht zu begraben, Elischa, Frankfurt-Berlin 1992, 56.
    13 Edith Stein, Kreuzeswissenschaft. Studie über Joannes a Cruce, Freiburg-Basel-Wien 1983, S. 107 (Edith Steins Werke, 1).
    14 Niepokalanów, Christkönig Sonntag, 27.10.1940. Notiert von Br. Witalian Miłosz, [in:] Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara, Niepokalanów 1990, s. 408.

    Redaktion Dr. Manfred Deselaers
    Wo keine deutsche Übersetzung vorlag, Übersetzungen aus dem Polnischen von Manfred Deselaers
    Copyright © 2012 by Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

  • “My God, why have you forsaken me?”
    Meditations on the Stations of the Cross in Auschwitz

    Introduction

    The following meditations are inspired by the traditions of the Way of the Cross in the parish of Brzezinka.  Their aim is to commemorate those who were murdered here. The texts in this new edition follow the original model with some new reflections added.  In Auschwitz, believing is always a struggle for faith.  Here our faith in God becomes a search for God which incessantly leads to the question, “My God, my God, why have You forsaken me?” (Mt 27:46; Mk 15:34).  In Auschwitz it is not possible to pray in any other way.  We thus want to understand these Meditations of the Stations of the Cross as our struggle for God – and for Humankind.  In doing so we also encounter great testimonies of faith.  Empty phrases here would be an insult to the victims.
    When we follow the Stations of the Cross in Auschwitz-Birkenau, spiritually we follow two paths:  we walk the path of the people who suffered and died here and who on the way often lost their faith.  And we walk the path of the passion and death of Jesus Christ, believing that Christ accompanied the people here on their journey.  He leads us along the path to the victims, in solidarity with them, since on our own we would probably turn away from them.
    Each of the Stations of the Cross is organised in the following way: a quotation from the Bible, followed by recollections of the reality of the concentration camp, some thoughts and a prayer. 

    1st Station
    Jesus is condemned to death

    “When they came together in Galilee, Jesus said to them, ‘The Son of Man is going to be betrayed into the hands of men.  They will kill him, and on the third day he will be raised to life’.  And the disciples were filled with grief” (Matthew 17:22-23).

    Recollections of the concentration camp:
    Auschwitz concentration camp was founded in June 1940, initially for Polish and then also for Soviet prisoners of war.  From 1942 the camp became the place for the industrialized mass killing of people, especially the Jews.  About one million Jews, 75,000 Poles, 21,000 Sinti and Roma, 15,000 Soviet prisoners of war and others were murdered here. Those who came to Auschwitz did not as a rule know what awaited them.  Many have testified to the words of greeting by the camp Deputy Commander Fritsch: “You have not come to a sanatorium here but to a German concentration camp and the only way out is through the chimney of the crematorium.”1

    Meditation:
    Let us pray for all who have been sentenced to death, who have been expelled from society, whom no-one needs anymore, who should simply “disappear”.  Let us pray for all who have to live with the knowledge that all their dreams have been destroyed, because the political situation or the conditions of society deprive them of opportunities in their lives, as for example in current war zones, as well as in  famine areas of the world.

    Prayer:
    Lord Jesus Christ, You said, “inasmuch as you did it to the least of these my brothers and sisters, you did it to me” (Mt 25:40). "He will reply, 'I tell you the truth, whatever you did not do for one of the least of these, you did not do for me” (Mt 25:45).  Help us to grasp the meaning of these words more and more deeply.


    2nd Station
    Jesus carries His cross

    “So the soldiers took charge of Jesus.  Carrying his own cross, he went out to the place of the Skull which in Aramaic is called Golgotha” (John 19:16b-17).

    Recollections of the concentration camp: 
    As a prisoner, Tadeusz Borowski was a member of a unit that had to sort luggage when trains transporting prisoners arrived at the ramp.  He described the situation after the war in one of his short stories: “The ramp has become increasingly alive with activity, increasingly noisy. The crews are being divided [...] Motor cycles drive up, delivering S.S. officers [...] They greet each other in the state-approved way, raising an arm Roman fashion, then shake hands cordially, exchange warm smiles, discuss mail from home, their children, their families. [...] ‘The transport is coming,’ somebody says. We spring to our feet; all eyes turn in one direction. Around the bend, one after the other, the cattle cars begin rolling in. [...] In the tiny barred windows appear pale, wilted, exhausted human faces, terror-stricken women with tangled hair, unshaven men. [...] And then, suddenly, there is a stir inside the cars and a pounding against the wooden boards. ‘Water! Air!’ – weary, desperate cries.. [...] ‘Also los! Begin!’ The bolts crack, the doors fall open. A wave of fresh air rushes inside the train. People ... inhumanly crammed, buried under incredible heaps of luggage, suitcases, trunks, packages, crates, bundles of every description (everything that had been their past and was to start their future).”2 

    Meditation:
    We want to direct our gaze to those who placed the Cross on others, to the perpetrators.  Amongst the most shocking things in Auschwitz is to grasp how “normal” they were.  Very few of them were completely abnormal.  So what is a normal human person capable of?
    Prayer:
    Let us pray for the perpetrators, for those of that time and for those of today, for all who burden other people with the Cross of their selfishness, their hardness of heart and their unjust behaviour.  Let us pray for ourselves.  Often we are ready to remove from our world people that we consider difficult.  Often we turn away from the ‘other’.  Often we are indifferent to the victims of this world.  Lord, give us the grace of conversion.  Lord, have mercy!


    3rd Station
    Jesus falls the first time under the cross

    “I am bowed down and brought low; all day long I go about mourning.  My heart pounds, my strength fails; even the light has gone from my eyes.  My friends and companions avoid me because of my wounds; my neighbours stay far away.  Those who seek my life set their traps, those who would harm me talk of my ruin; all day long they plot deception” (Psalm 38:6,10-12).
    Recollections of the concentration camp:
    In the short story of Tadeusz Borowski a prisoner, dead tired from the work and the gruesome experiences on the ramp, talks with his friend: “‘Listen, Henri, are we good people?’ - ‘That’s stupid. Why do you ask?’ - ‘You see, my friend, you see, I don’t know why, but I am furious, simply furious with these people – furious because I must be here because of them. I feel no pity. I am not sorry they’re going to the gas chamber. Damn them all! I could throw myself at them, beat them with my fists. It must be pathological, I just can’t understand ...’ - ‘Ah, on the contrary, it is natural, predictable, calculated.’”3 

    Meditation:
    Jesus falls beneath the weight of the cross.  In Auschwitz many fell under the weight of the cross they were made to bear.  The worst thing wasn’t even the physical suffering but the human failure.  Often the rivalry between prisoners in the struggle to survive was so great that it was difficult to maintain solidarity.  One survivor has said: “To share a piece of bread when we were starving, one had to be a saint.  That was harder than going into the gas chamber.  But there were such people.”4 

    Prayer:
    We pray for all those who under the weight of the experiences in this hell also collapsed morally, who began to see themselves only at others’ expense, who did not have enough strength and faith to remain human.  Forgive them, Lord, and also forgive us, when we fail and lose our trust in You.


    4th Station
    Jesus meets His mother

    “Is it nothing to you, all you who pass by?  Look around and see.  Is any suffering like my suffering that was inflicted on me, that the LORD brought on me in the day of his fierce anger?  [...] With what can I compare you,O Daughter of Jerusalem? To what can I liken you, that I may comfort you, O Virgin Daughter of Zion? Your wound is as deep as the sea. Who can heal you?”  (Lamentations 1:12 and 2:13)

    Recollections of the concentration camp:
    To the left of the main gate at Auschwitz II, from 1942 on stretched the camp for women of various nationalities.  Until May 1943 all children born in the camp were murdered in a most gruesome way: most of them were drowned in a barrel.

    Meditation:
    A Polish woman, Elżbieta Piotrowska, gave her poem the title “The Interrogation” 5
    – Who killed you children?
    – Humans
    – What were these humans like? Did they have faces like ghosts? Did they have eyes like animals? […]
    – They were ordinary people, Like other people with human eyes and teeth. […]
    – Maybe they were born of a volcano? Maybe they didn’t have a mother?
    – Human mothers gave birth to these people. […]
    – Did they have any children?
    – Yes, they wrote letters to them. They sent them parcels with shoes in them.
    – How did these people kill you?
    – They suffocated us with gas, they threw us in the fire, they threw us against the wall, they kicked us with their boot, […] and if they were good they shot us.
    – And when they had killed you, what did they do then?
    – They wiped away the sweat on their forehead with a white cloth and said: “Today we worked hard! It was exhausting, so many small children!”

    Prayer:
    Lord, we pray for the children of the whole world, for those who have not been born and for those who have been born, for war orphans, for children who have been marked for their entire lives by traumatic experiences.  Be near to them; do not let them down.  Help us to build a world that is friendly to children.  Take to Your heart the murdered children!


    5th Station
    Simon of Cyrene helps Jesus to carry His cross

    “Carry each others’ burdens, and in this way you will fulfil the law of Christ” (Gal 6:2).

    Recollections of the concentration camp: 
    The building for Gas Chamber and Crematorium No. 2 was located behind the women’s section in Birkenau.  Today only the ruins remain as the SS blew the building up before leaving the camp.  Up to 2,000 people were squeezed into the gas chambers and choked to death with Cyclon B.  The dead remained standing up, pressed against each other in the gas chambers.  In death they still tensely held each others’ hands, so that the prisoners forced to work there had difficulty tearing them apart.

    Meditation:
    The great majority of the people gassed here were Jews.  At this place we want to think especially of the Jewish people.  To honour  them.  The call to carry each others’ burdens in relation to the Jewish people often did not find an answer. Too often it was the opposite. We want to confess our historic guilt.   Most Christians did not even notice that every figure of the Crucified, every statue of Mary should have worn the Jewish star.  According to the race ideology of those times, Jesus, Mary and all the Apostles should have been gassed here.
    The poem “Jews” from Stanisława Grabska6:
    “Jesus was also
    a despised ‘Jew’
    a Hasid from Galizia or from Galilee 
    She who reigns
    in the monastery of Czestochowa
    was also ‘a Jewess’
    the whole of her working life.
    Would not both of them have gone into the gas
    with their people
    in those terrible times?”

    Prayer:
    Lord, in death we all become equal.  Help us to grasp more deeply that in life too, we are sisters and brothers and that borders and world views, religions and denominations, nationalities and political convictions that separate us from one another should be overcome.  Help us to understand that we are called to bear each others’ burdens.


    6th Station
    Veronica wipes the face of Jesus

    “Place me like a seal over your heart, like a seal on your arm; for love is as strong as death” (Song of Solomon 8:6).

    Recollections of the concentration camp:
    At the memorial that was erected in 1967 at the end of the ramp, commemorative plaques are to be found written in the languages that were spoken by the people in Auschwitz: Ladino, Ukrainian, Serbian, Slovak, Romanian, Romany, Russian, Polish, Norwegian, Dutch, Hungarian, Yiddish, Italian, Croatian, Hebrew, Greek, French, German, Czech, Belorussian, Slovene and English.
    Mrs Zofia Pohorecka was as a 20-year-old young woman, a prisoner in the women’s camp in Birkenau.  She often recounted that she only survived because friends looked after her at risk to their own lives when she was seriously ill.  She also testified how friendship, love and affection gave her strength to live.

    Meditation:
    In these terrible surroundings of suffering, misery and humiliation there were also gestures of goodness, which in those surroundings became heroic deeds.  Let us learn from them not to resign ourselves to evil and to sin.  There are no surroundings which could free us from the fundamental task of diminishing evil, and helping those who suffer.

    Prayer:
    Holy Father, Veronica gave the gift of her affection to Jesus in His suffering.  Help us not to lose the ability to offer sensitive love even in violent surroundings.


    7th Station
    Jesus falls the second time under the cross

    “All this happened to us, though we had not forgotten you, or been false to your covenant.
    Our hearts had not turned back; our feet had not strayed from your path.
    Yet for your sake we face death all day long; we are considered as sheep to be slaughtered.
    Awake, O Lord!  Why do you sleep? Rouse yourself!  Do not reject us forever.
    Why do you hide your face and forget our misery and oppression?
    We are brought down to the dust; our bodies cling to the ground.
    Rise up and help us; redeem us because of your unfailing love.
    (Psalm 44: 17-18, 22-26)

    Recollections of the concentration camp:
    In Gas Chamber and Crematorium No 3, up to 2,000 people at a time were asphyxiated with Cyclon B.  Dentists opened the mouths of the bodies with hooks and broke the gold crowns out of the jaws with pliers.  It really looked as though human crime would celebrate its absolute triumph over God.  We know for many people the “silence of God” at that time was unbearable.  Perhaps that was especially the case for the Jews, for whom it was a breaking of the covenant or a double end of the world, the earthly one and the heavenly one.  But this place of deepest degradation was in spite of everything also a place of invincible faith, of prayer.  One could hear the Jewish Psalms being sung in the gas chambers.  And also in the death cell of Maximilian Kolbe one could hear prayer.

    Meditation: 
    It was not possible to annihilate forever faith in the God who is love.  Half a century later, in the summer of 1992, American rabbis and Polish bishops prayed here together.  One could hear the words of the Jewish Kaddish prayer:

    Prayer: 
    “Praised and worshipped, glorified and exalted, magnified and celebrated, uplifted and acclaimed be the Name of the HOLY ONE; praised be He, even though He is above all praise and singing, worship and song, tribute and consolation which will be spoken in the world ... and the remembrance of the murdered ones will be a blessing and a sign of peace for everyone.”7 


    8th Station
    Jesus comforts the crying women of Jerusalem

    “A large number of people followed Him, including women who mourned and wailed for Him.  Jesus turned and said to them, ‘Daughters of Jerusalem, do not weep for me; weep for yourselves and for your children’” (Luke 23: 27-28).

    Recollections of the concentration camp: 
    In the woods behind Auschwitz 2 camp, two houses belonging to Polish people who had been moved out were converted into gas chambers.  People called one of them “the white house” or “bunker 2”.  Nearby there were two barracks in which the people had to undress before entering the gas chambers.  Not far from the barracks the bodies were burnt in the open air in four large pits. In the summer of 1942 the Dutch Catholics of Jewish descent were also brought here, among them the Carmelite Edith Stein, also known as Sister Teresa Benedicta of the Cross, and her sister Rosa.

    Meditation: 
    Jesus comforts the crying women.  In spite of his path of suffering, Jesus was clear about his own situation.  Therefore he was no longer absorbed in Himself, but completely free to realise the needs of others.  We must work on ourselves to be clear about ourselves so that we can become free to realise the needs of others.
    Edith Stein, whom we commemorate in Auschwitz, is another person who opens our eyes to others.  She, the Jewish Carmelite sister, leads us Christians to the Jews, in solidarity with the victims who were killed here.

    Prayer: 
    Loving God, open the eyes of our hearts to the situations in which other people live.  We want to pray for women who in conflicts often have the heaviest burden to bear.  We pray that their dignity will be respected and that their beauty will not be abused, that the needs of their lives will be realised in all societies and communities.  Help us to learn from Jesus.


    9th Station
    Jesus falls the third time under the cross

    “I waited patiently for the LORD;
    he turned to me and heard my cry.
    He lifted me out of the slimy pit,
    out of the mud and mire;
    he set my feet on a rock
    and gave me a firm place to stand” (Psalm 40:1-2).


    Recollections of the concentration camp:
    At night time the inhabitants of a village on the other bank of the River Vistula were repeatedly able to make out, by the light of the burning bodies, a column of naked figures going from the undressing barracks to the gas chambers.  They heard the cries of the people who were facing imminent death.  During the day the Polish workers who had to build new crematoria a few hundred meters from the farmhouses saw how the prisoners dragged something out of the doors of the farmhouses and load it onto low carts which they pushed to the pits.  Out of these pits black smoke rose constantly.  A thousand or more bodies were laid on top of each other in layers by the Sonderkommando prisoners.  Between the layers of bodies were placed layers of wood which were then set on fire.

    Meditation: 
    Jesus fell for the third time beneath the weight of the cross.  This means He is totally at the end of His strength and completely alone.  He no longer comforts anyone.  No-one helps him any more.  He can only let others do to Him whatever they want, trusting only that He will be supported from elsewhere.
    The following text is taken from the Way of the Cross of Maximilian Kolbe by Theo Mechtenberg and Mieczyslaw Kościelniak, an ex-prisoner of Auschwitz:
    The horror of each day is not followed by redeeming sleep
    hunger cuts through the intestines
    and pain has eaten up
    one’s limbs
    out of the darkness climbs the torment of thoughts
    souls sink in solitude
    nightmares take charge of the narrowness of the camp
    and shoulder by shoulder with their fellow-sufferers
    the dead grow cold.
    During the nights life ceases silently
    and leaves a melancholy trace behind it
    with the end of suffering
    hope, too, dies
    Beside humankind in its deepest degradation
    kneels the Chosen One and testifies in prayer
    in the end a new beginning
    – elevation from darkness into light –
    and sanctifies death”


    10th Station
    Jesus is stripped of his garments

    “All who see me mock me; they hurl insults, shaking their heads. They divide my garments among them and cast lots for my clothing” (Psalm 22:7,18).

    Recollections of the concentration camp: 
    Philomena Franz, a Sinti, remembers: 
    “When I arrived in Auschwitz on 21st April [...] We’re standing on the ramp [...]  Suddenly a terrifying shout, ‘In line!  Undress!’  Everyone gets undressed slowly.  It’s bitterly cold.  I get goose pimples. [...] Contemptuous, curious, even expert eyes contemplate my body.  The dress that I had been wearing moments before is replaced with a rough, striped one.  I have to put my feet into large clogs.  [...] In two minutes a civilian is changed into a concentration camp prisoner. [...]  In twos, walking in step, we go into the women’s concentration camp, into brick barracks. [...] Two SS men with whips are waiting for us.  A female guard wants to drag me onto a chair, but one of them calls out: ‘Not that one; she can keep her hair!’  He orders me: ‘You, stand here at one side.  Let down your hair.’  My hair reaches to my knees.  He says, ‘You look like a jungle princess.’  And the German woman who is standing near me says, ‘You’re lucky.  They’ll take you to the brothel.  You’ll be better off there than in the camp.’  Suddenly everyone looks at me.  I feel as though I am being crushed by a millstone, as though I would have to die slowly.  I close my eyes, have to lean against a wall in order not to collapse, think of my relatives who died here and were gassed here.  My God, what are you doing to me here?  I can’t do that, I couldn’t withstand that.  Such torment.  Then I realise that my pulse is speeding up.  Anger and despair well up within me.  I tear open my camp dress and shout in despair: ‘No!  I’m not going into the brothel, so you can shoot me straight away!  Shoot me on the spot!’ Straight away the female guard grabs me, drags me to a chair, jerks my head back and, tugging at my hair, brutally cuts it off … [I become] number 10550.”9

    Meditation: 
    In Auschwitz human beings became numbers with no individuality.  They became a work-force to be exploited, material for the pleasure of the SS, sources of raw materials even after their death: hair, gold teeth, yes, even the ashes from the bodies were utilised further.  For the individual prisoner everything depended on maintaining an awareness of dignity and constantly to confirm the dignity of others. The French philosopher Emmanuel Lévinas is right when he says that the most important thing to learn anew after Auschwitz, is to discern in the face of every person their unique and absolute dignity.

    Prayer: 
    Help us Lord never to judge by external criteria, but to treat every individual with deep respect because of the divine mystery of every person.  And when one day we stand there naked, when we have nothing else to hide behind, then may we be clear about ourselves, about God and about people.  May we have a good conscience so that we can stand upright without fear concerning our dignity.  Grant to us a faith, following the example of Jesus, which anchors our own lives fully in God.


    11th Station
    Jesus is nailed to the cross

    “They have pierced my hands and my feet. I can count all my bones. People stare and gloat over me. They divide my garments among them and cast lots for my clothing” (Psalm 22:16b – 18)

    Recollections of the concentration camp: 
    On Good Friday 1942 in Auschwitz the priest from Zakopane, Pjotr Dańkowski, heard the kapo overseer say to him:  “Today you’re going to be crucified like your Master.”  They put on Pjotr Dańkowski ‘s shoulders a heavy wooden beam under which he fell several times, until dying beneath the boot of the murderer.  In the punishment contingent a crown made from barbed wire was pressed down onto the head of a Jewish prisoner.10

    Meditation: 
    It is not the strong, Aryan “Übermensch” or superior man who reveals to us the truth about humankind, but the Crucified One, who in His own weakness is strong, because He is true.  “Do not fear those who can kill the body.  Fear the death of the Spirit, the death of Truth, the death of Love!”  The real victors of Auschwitz were often the victims.  In the Polish trial of the Commandant of Auschwitz Rudolf Höss, presiding judge Dr Alfred Eimer said in his opening discourse:  “Conscious of our great responsibility to the dead and to the living, we do not want to lose sight of what their fight was all about, that of the peoples’ love of freedom.  Their biggest goal was the respect for human dignity.  This should also be shown to the accused, because before this Court stands first and foremost a human being.”11 

    Prayer: 
    Lord, help us so that we can always be faithful to our ideals.  Teach us how to defend truth and justice, compassion and solidarity, even when it is inconvenient, even when it nails us to the cross.  Grant to us the faith that gives the strength to do it.  Grant us the grace to pray like the Protestant theologian Dietrich Bonhoeffer who in the face of his imminent execution by the Nazi prayed:
    Yet is this heart by its old foe tormented,
    Still evil days bring burdens hard to bear;
    Oh, give our frightened souls the sure salvation
    for which, O Lord, You taught us to prepare.
    And when this cup You give is filled to brimming
    With bitter suffering, hard to understand,
    we take it thankfully and without trembling,
    out of so good and so beloved a hand.
    By gracious powers so wonderfully sheltered,
    And confidently waiting come what may,
    we know that God is with us night and morning,
    and never fails to greet us each new day.


    12th Station
    Jesus dies on the cross

    “My God, my God!  Why have you forsaken me?” (Matthew 27:46)
    “Father, into your hands I commit my spirit.” (Luke 23:46).

    Recollections of the concentration camp: 
    Perhaps the best-known recollection of being abandoned by God in Auschwitz comes from Elie Wiesel in his book Night:
    “Never shall I forget that night, the first night in camp, which has turned my life into one long night, seven times cursed and seven times sealed.  Never shall I forget that smoke.  Never shall I forget the little faces of the children, whose bodies I saw turned into wreaths of smoke beneath a silent blue sky.  Never shall I forget those flames which consumed my faith forever.  Never shall I forget that nocturnal silence which deprived me, for all eternity, of the desire to live.  Never shall I forget those moments which murdered my God and my soul and turned my dreams to dust.  Never shall I forget these things, even if I am condemned to live as long as God Himself.  Never.”12

    Meditation: 
    In this place we want to pray for all those who in or after Auschwitz can no longer pray.  The heavens over Auschwitz were at that time terribly empty: without butterflies or birds or greenery.  Since that time, for many, heaven has also in the religious sense become empty, and God can no longer be found.  We want to take these experiences seriously and not make light of our faith.

    Prayer:
    Let us pray for a while in silence.
    The last uncompleted book of the Carmelite Edith Stein is called “Science of the Cross.”  In it she writes:
    “We know … that a point in time comes in which the soul ... is completely taken into darkness and emptiness.  Absolutely nothing else remains for it to hang onto, except faith.  Faith places Christ before the eyes of the soul: the poor, humiliated Crucified One, on the cross even abandoned by the Heavenly Father.  In the poverty and abandonment of Christ the soul finds again its own poverty and abandonment.” 13


    13th Station
    The body of Jesus is laid in his mother’s arms

    “Near the cross of Jesus stood his mother, his mother’s sister, Mary the wife of Clopas, and Mary Magdalene” (John 19:25).

    Recollections of the concentration camp: 
    Father Maximilian Kolbe, a great admirer of Mary, said before his arrest in one of his last addresses to the brothers in his monastery:  “One can only honour the King of Love with love;  the only gift one can give Him is love. ... It is not possible to describe love more deeply.  One has to experience it.  Heaven is nothing other than becoming united with God ever more deeply through love.”14   A year later Kolbe was already dead.  He offered himself to go into the starvation bunker on behalf of another prisoner.  He became a symbol for the victory over hatred and death by the power of faith and love.

    Meditation: 
    At this station we want to think in particular of the Polish people.  In the context of their history they have repeatedly found themselves in the scene of the “Pietà”, where the Mother holds in her arms her dead Son Jesus.  Also the Icon in Czestochowa strikes one because of the sad look of the Mother that knows of suffering and death, yet never stops believing in God’s promise, even in the “dark night”.

    Prayer:
    Let us pray for Poland, which so often has been crucified, that her sons and daughters will remain faithful to God, overcome every hatred and go the way of truth and justice. –
    Hail Mary...


    14th Station
    Jesus is laid in the tomb

    “The hand of the LORD was upon me, and he brought me out by the Spirit of the LORD and set me in the middle of a valley; it was full of bones[...] that were very dry.  He asked me, Son of man, can these bones live?”  I said, “O Sovereign LORD, you alone know.”  Then he said to me, “Prophesy to these bones.” […] So I prophesied as I was commanded.  And as I was prophesying, there was a noise […] and the bones came together, bone to bone. […] Then he said to me, “Prophesy to the breath” […] So I prophesied as he commanded me, and the breath entered them; they came to life and stood up on their feet – a vast army.  Then he said to me [...] “This is what the Sovereign LORD says:  O my people, I am going to open your graves and bring you up from them; I will bring you back to the land of Israel.  Then you, my people, will know that I am the LORD, when I open your graves and bring you up from them.  I will put my Spirit in you and you will live.  I will settle you in your own land.  Then you will know that I the LORD have spoken, and I have done it, declares the LORD.”  (Ezekiel 37:1-4, 7, 9, 10, 11-14).

    Meditation: 
    The grave does not have the last word.  We believe that God does not abandon the victims after their death.  But also here on earth, death in Auschwitz must not have the last word.  Out of the remains of the bones, which look like seeds, new life must arise.  Auschwitz must become a place that makes the world aware of the dignity of each individual human being, a place that calls us to our great responsibility for peace.  Just as once people were transported to death in Auschwitz from all over Europe, so must the message of the unassailable dignity of every person be transmitted throughout the world.  Just as once there were many soldiers of death, so today we are called to commit our entire lives for peace, reconciliation and solidarity.  If we give our lives for this, we will not be giving more than all the victims gave.

    Prayer:
    Lord, make me an instrument of your peace;
    where there is hatred, let me sow love;
    where there is injury, pardon;
    where there is conflict, healing
    where there is error, truth
    where there is doubt, faith;
    where there is despair, hope;
    where there is darkness, light;
    and where there is sadness, joy.
    Lord, grant that I may not so much seek
    to be consoled as to console;
    to be understood, as to understand;
    to be loved, as to love;
    for it is in giving that we receive,
    it is in pardoning that we are pardoned,
    and it is in dying that we are born to eternal life.


    Ending:
    We want to conclude our walk through Birkenau with the Lord’s Prayer. Someone has said that it is a prayer that could have originated in a concentration camp.
    Our Father …


    --------------------------------------------------------
    Notes:
    1  Danuta Czech, Auschwitz Chronicle 1939-1945. New York 1997, p. 13.
    2  Tadeusz Borowski, This Way for the Gas, Ladies and Gentlemen.  Translated by Barbara Vetter. Penguin Classics, 1992, p.35-37.
    3  Tadeusz Borowski, This Way for the Gas, op.cit, p 40. 
    4  Zofia Pohorecka.  From May 1943 until January 1945 a prisoner in the women’s camp.  She died in Oświęcim on 5 January 2005.
    5   Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie (from the cycle:  Wizja lokalna w Oświęcimiu). Translation Carol Kohl-Duggan. In: Auschwitz Poems, Oświęcim 2011,  p.322.
    6  Stanisława Grabska, Żydzi. In „Więź” 4 (1992), p.42.
    7  „Tygodnik Powszechny”, 2 August 1992.
    8  Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe.  Kevelaer: Butzon & Bercker 1982, IX.
    9  Philomena Franz, Zwischen Liebe und Haß.  Ein Zigeunerleben, Freiburg i. Br.: Herder 1985, p. 51 ff.
    10  Cf. Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi.  Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim-Majdanek-Stutthof),  Warszawa 1982, p. 105.
    11  Files on the trial of Höss, Warsaw 11 March 1947, in: Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, vol. 23, p. 4.
    12  Elie Wiesel, Night, New York 1982, p. 32. 
    13  Edith Stein, Kreuzeswissenschaft, Studie über Joannes a Cruce, Freiburg 1983, p. 107.
    14  27 October 1940. In: Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara, Niepokalanów 1990, p. 408.

    Edited by Fr. Dr. Manfred Deselaers
    Original text: “Mein Gott, warum hast du mich verlassen...?” Kreuzwegmeditation in Auschwitz. Aachen 1995;
    Second revised English edition based on the revised Polish edition
    “Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” Oswiecim 2011
    Translated from German by Trevor R Allin, 2007, 2011
    Translation of Polish texts by Manfred Deselaers
    The Bibel quotations are taken from the New International Version 
    Copyright © 2011 by Krakowska Fundacja Centrum Dialogu I Modlitwy w Oświęcimiu

  • “Dios mío, ¿por qué me has abandonado…?”
    Meditaciones del Vía Crucis en Auschwitz-Birkenau

    Introducción

    Estas meditaciones están inspiradas en las tradiciones del Vía Crucis de la parroquia de Brzezinka.  Tienen por propósito conmemorar a los que fueron asesinados aquí por la ocupación alemana.  Los textos de esta nueva edición siguen el modelo original con la adición de algunas reflexiones nuevas.
    En Auschwitz, creer es siempre una lucha por la fe.  Nuestra fe en Dios se convierte aquí en una búsqueda de Dios, que sin cesar choca con la pregunta, “Dios mí, Dios mío, por qué me has abandonado?”  (Mateo 27:46; Marcos 15:34).  En Auschwitz es totalmente imposible orar de otra manera.  Queremos considerar esta meditación del Vía Crucis como nuestra lucha por Dios – y por la humanidad.  Las frases vacías serían aquí un insulto a las víctimas.
    Cuando hacemos el Vía Crucis en Auschwitz-Birkenau, espiritualmente seguimos un doble camino:  caminamos con las personas que aquí sufrieron y murieron.  Y seguimos el camino de la pasión y muerte de Jesucristo, en la creencia de que Cristo acompañó a las personas que estaban aquí en su camino.  Él nos abre el camino hacia las víctimas, a la solidaridad con ellas, ya que nosotros solos probablemente huiríamos de aquí.
    Cada una de las estaciones del Vía Crucis está organizada del siguiente modo:  A una cita bíblica seguida por un recuerdo de la realidad del campo de concentración, luego algunos pensamientos sobre ello, y una oración.


    1ª ESTACIÓN
    Jesús es condenado a muerte

    ‘Estando todos reunidos en Galilea, Jesús dijo a sus discípulos: “El Hijo del hombre va a ser entregado a hombres que le matarán, pero al tercer día resucitará.”  Al oír esto, los discípulos se entristecieron mucho.’ (Mateo 17:22-23)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    El campo de concentración de Auschwitz fue fundado en junio de 1940, al principio para prisioneros de guerra polacos, luego también para prisioneros de guerra rusos.  Desde 1942 se convirtió este campamento en una especie de fábrica de aniquilación de masas de seres humanos, sobre todo de judíos.  Aproximadamente un millón de judíos, 75 000 polacos, 21 000 sinti y roma, 15 000 prisioneros de guerra soviéticos y otros fueron asesinados aquí.  Los que venían a Auschwitz no sabían normalmente lo que les esperaba.  Muchos han testificado que las palabras de bienvenida del subdirector del campamento Fritsch eran: “No han ustedes venido a un sanatorio.  Esto es un campo de concentración alemán.  ¡Aquí la única salida es a través de la chimenea del crematorio!” 1

    MEDITACIÓN:
    Oremos por todos los que han sido condenados a muerte, que han sido expulsados de la sociedad, quienes ya nadie quiere tener, quienes sencillamente tendrían que “desaparecer”.  Oremos por todos los que tienen que vivir con el conocimiento de la destrucción de todos los sueños de su vida, porque la situación política o las circunstancias sociales les roban sus posibilidades de vida, como ocurre por ejemplo en las zonas de guerra actuales, o como en las zonas de hambre del mundo.

    ORACIÓN:
    Señor Jesucristo, Tú dijiste, “en cuanto lo hicisteis al menor de estos mis hermanos y hermanas, a mí lo hicisteis”  (Mateo 25:40).  Ayúdanos a comprender esta frase cada vez más profundamente.


    2ª ESTACIÓN
    Jesús carga con la cruz

    ‘Cargando con su propia cruz, se encaminó hacia el llamado “lugar de la Calavera” (que en la lengua de los judíos se conoce como “Gólgota”).’  (Juan 19:17)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    Tadeusz Borowski estuvo como prisionero en una unidad que tenía que ordenar los equipajes en el andén cuando llegaban los trenes.  Después de la guerra describió la situación en una de sus historias cortas:
    “En el andén hay cada vez más movimiento.  Los capataces reparten a la gente.  Con un gran ruido llegan motos.  Van bajándose cada vez más suboficiales de la SS… Primero se saludan con el orgulloso gesto romano de la derecha levantada, pero inmediatamente después se estrechan la mano cordialmente, se sonreían, se cuentan las últimas novedades, se dan noticias de su casa… ‘¡Llega el tren!’ decía alguien, y todos estiraban el cuello.  Por la curva aparecían los vagones de ganado.  […]  Tras las pequeñas ventanas enrejadas veíamos caras.  Las mujeres despeinadas y aterradas, los hombres sin afeitar.  […]  De pronto empezaban a agitarse dentro de los vagones.  Débiles golpes resonaban contra las paredes.  Llamadas desesperadas de ‘¡Agua!  ¡Aire!’  […]  ‘¡Vamos!  ¡A trabajar!’ Los cerrojos rechinaban, se abrían los vagones.  Una oleada de aire fresco golpeaba a la gente y casi los tiraba.  Eran golpeados sin parar, casi aplastados por la pesada carga de las maletas, los bultos, los paquetes, las carteras y fardos, las mochilas y las bolsas de todo tipo, ya que traían consigo todo lo que era importante en su vida anterior y todo lo que debía ser importante en su nueva vida …” 2

    MEDITACIÓN:
    Queremos dirigir nuestra mirada a los que colocaron la cruz sobre otros, a los autores.  Lo que más conmociona en Auschwitz es darse cuenta de lo “normales” que a menudo eran estas personas.  Los totalmente anormales eran los menos.  Entonces, ¿tales cosas las hacen los seres humanos normales?

    ORACIÓN:
    Oremos por los criminales, por los de entonces y por los de hoy, por todos los que cargan a otras personas con la cruz de su egoísmo, de su dureza de corazón y de la injusticia.
    Oremos por nosotros mismos.  Qué pronto queremos echar de nuestro mundo a personas que consideramos difíciles; qué pronto desviaríamos la vista del ‘otro’.  Qué indiferentes somos ante las víctimas del mundo.  Danos, Señor, la gracia de la conversión.  Señor, ¡ten piedad!


    3ª ESTACIÓN
    Jesús cae por primera vez bajo la cruz

    ‘Estoy agobiado y abatido, camino afligido todo el día.  […]   Mi corazón palpita, mi fuerza me abandona y hasta la luz de los ojos he perdido.  Amigos y compañeros se apartan de mi mal, también mis parientes permanecen lejos.  Me tienden trampas los que desean mi muerte, los que pretenden dañarme me amenazan y pasan el día urdiendo calumnias.’  (Salmo 38: versículos 7, 11-13)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    De los recuerdos de Tadeusz Borowski en una historia corta: Muerto de cansancio por el trabajo y por las espantosas experiencias del andén, un prisionero dice a su amigo: “Oye, Henri, ¿crees que somos buenas personas?”  “¿Por qué haces una pregunta tan tonta?”  “Mira, amigo, estoy que rabio con una ira totalmente incomprensible contra esta gente, porque tengo que estar aquí por causa de ellos.  No me da pena en absoluto que vayan a ser gaseados.  ¡Que se abra la tierra y se los trague a todos!  ¡Podría abalanzarme contra ellos, contra todos ellos!  Seguramente es algo patológico; no lo comprendo.”  – “¡No, todo lo contrario!  Eso es normal, previsto, y calculado de antemano …” 3

    MEDITACIÓN:
    Jesús cae bajo el peso de la cruz.  En Auschwitz cayeron muchos bajo la cruz que aquí les obligaron a llevar.  Pero lo peor no fue de ningún modo el sufrimiento físico, sino el fracaso humano.  A menudo era tan grande entre los prisioneros la rivalidad en la lucha por sobrevivir, que les resultaba muy difícil ser solidarios.  Un superviviente ha dicho: “Para compartir un pedazo de pan cuando teníamos tanta hambre, era necesario ser un santo.  Eso fue más duro que entrar en la cámara de gas.  Pero hubo tales personas.” 4

    ORACIÓN:
    Oramos por todos los que bajo el peso de las experiencias de este infierno también se hundieron moralmente, por los que empezaron a verse solamente a ellos mismos, a costa de los demás, por los que no tuvieron fuerza y fe suficientes para seguir siendo humanos.  Perdónalos, Señor, y perdónanos también a nosotros, cuando fallamos y perdemos la confianza en ti.


    4ª ESTACIÓN
    Jesús se encuentra con su Madre

    ‘¿No os dice nada a vosotros, los que vais por el camino?  Mirad bien si hay un dolor como el dolor que me aflige, que el Señor me castigó el día de su furor. […] ‘¿Con quién puedo compararte, ciudad de Jerusalén?  ¿Con qué ejemplo consolarte, virgen, hija de Sión?  Un mar inmenso es tu herida; ¿quién te la podrá curar?’  (Lamentaciones de Jeremías 1:12 y 2:13)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    A la izquierda de la puerta principal de Auschwitz II se extendía a partir de 1942 el campamento para las mujeres de distintas nacionalidades.  Hasta mayo de 1943, todos los niños nacidos en el campamento fueron matados de una forma atroz: normalmente los ahogaban en un barril.

    MEDITACIÓN:
    Una polaca, Elżbieta Piotrowska, dio a su poesía el título “El interrogatorio” 5
    – ¿Quién os asesinó, niños?
    – ¡Gente!
    – ¿Qué tipo de gente fue? ¿Tenían caras de fantasmas? ¿Tenían ojos de animales?
    – Eran personas normales, personas como los demás con ojos y dientes humanos.
    – ¿Quizá nacieron de un volcán? ¿Quizá no tuvieron madre?
    – A estas personas las parieron madres humanas.
    – ¿Es que no tuvieron hijos?
    – Sí los tuvieron.  Les escribían cartas. Les mandaban paquetes con zapatitos.
    – ¿Cómo os mataron esas personas?
    – Nos asfixiaron con gas, nos echaron al fuego, nos estrellaron contra la pared, nos pisotearon con sus botas; y si eran buenos, nos mataban con una bala de sus pistolas.
    – Y cuando os habían matado, ¿qué hacían entonces?
    – Con sus pañuelos blancos se secaban el sudor de sus frentes y decían: “¡Cuánto hemos trabajado hoy! El trabajo ha sido agotador. ¡Tantos niños pequeños!”

    ORACIÓN:
    Señor, oramos por los niños del mundo entero, por los que no han nacido y por los que sí han nacido, por los huérfanos de guerra, por los niños que han quedado marcados por experiencias traumáticas para toda su vida.  Estate cerca de ellos, no los dejes en la estacada.  Ayúdanos a construir un mundo justo para los niños.  Y ¡acoge en tu corazón a los niños asesinados!


    5ª ESTACIÓN
    Simón de Cirene ayuda a Jesús a llevar la cruz

    ‘Ayudaos mutuamente a soportar las dificultades, y así cumpliréis la ley de Cristo.’  (Gál 6:2)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    Detrás de la sección para las mujeres en Birkenau se encontraba el edificio de la cámara de gas y el crematorio número 2.  Hoy sólo quedan las ruinas, ya que la SS lo voló antes de dejar el campo de concentración.  Hasta 2.000 personas a la vez eran apretujadas dentro de las cámaras de gas y asfixiadas con Ciclón B.  Los muertos permanecían de pie apretados unos contra otros en las cámaras.  Seguían agarrados por las manos, rígidos en la muerte, de tal forma que a los equipos de trabajo les costaba mucho separarlos.

    MEDITACIÓN:
    La gran mayoría de las personas gaseadas aquí fueron judías.  En este lugar queremos pensar sobre todo en el pueblo judío.  Honrarlos.  En lo que se refiere a los judíos, no hubo contestación por parte de los cristianos a la llamada a llevar los unos las cargas de los otros.  Demasiado a menudo, fue lo contrario.  Queremos confesarnos de nuestra culpa histórica.  La mayoría de los cristianos ni siquiera se dio cuenta de que cada crucifijo, cada imagen de María, debería haber llevado la estrella de judío.  Conforme a la ideología de razas de aquel entonces, Jesús, María y todos los apóstoles tendrían que haber sido gaseados aquí.
    La poesía polaca Los Judíos por Stanisława Grabska 6 :
    Jesús también era
    un despreciado “jud”,
    un jasídico de Galilea o de Galitzia.
    La que reina
    en el monasterio de Chestojova
    fue también “una judía”
    a lo largo de toda su vida trabajadora.
    ¿No hubieron entrado los dos en el gas
    con su pueblo
    en aquellos espantosos tiempos?

    ORACIÓN:
    Señor, en la muerte todos nos hacemos iguales.  Ayúdanos a comprender mejor que también en la vida somos hermanos y hermanas y que tenemos que superar todas las fronteras que nos separan, construidas por las visiones del mundo, las religiones y confesiones, las nacionalidades y las opiniones políticas.  Ayúdanos a comprender que somos llamados a llevarnos las cargas los unos a los otros.


    6ª ESTACIÓN
    La Verónica enjuga el rostro de Jesús con su velo

    ‘Grábame como un sello sobre tu corazón, como un sello en tu brazo; porque el amor es más fuerte que la muerte.’ (Cantar de los Cantares 8:6)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    En el monumento conmemorativo que fue erigido al final del andén en 1967, se encuentran placas escritas en los idiomas que hablaron las personas en Auschwitz: judeoespañol, ucraniano, serbocroata, eslovaco, rumano, romaní, ruso, polaco, noruego, holandés, húngaro, yídish, italiano, hebreo, griego, francés, alemán, checo, bielorruso, esloveno e inglés.
    La señora Zofia Pohorecka fue encerrada en el campo de mujeres en Birkenau cuando tenía veinte años.  A menudo contaba que sobrevivió tan sólo porque unas amigas, con riesgo de sus propias vidas, la  cuidaron, cuando ella estuvo gravemente enferma.  También dio testimonio de lo fuerte que pueden hacer a una persona la amistad, el amor y la ternura.

    MEDITACIÓN:
    En este espantoso ambiente de sufrimiento, miseria y humillación personales hubo también gestos de bondad, los cuales en aquel ambiente se convertían en acciones heroicas.  Aprendamos de ellos a no resignarnos al mal y al pecado.  Ninguna circunstancia nos puede liberar de la obligación de reducir la maldad y de ayudar a los que sufren.

    ORACIÓN:
    Padre Santo, la Verónica le dedicó su cariño a Jesús en su dolor.  Ayúdanos, también en entornos de violencia, a no perder la capacidad de amar con comprensión.


    7ª ESTACIÓN
    Jesús cae por segunda vez bajo la cruz

    ‘Todo esto nos ha sucedido
    y, aún así, no te hemos olvidado,
    no hemos quebrantado tu alianza;
    no se ha descarriado nuestro corazón;
    no se han desviado de tus sendas nuestros pasos […]
    Por tu causa no dejan de matarnos,
    nos ven como ovejas del matadero.
    ¡Despierta!  ¿Por qué sigues dormido?
    ¡Ponte, Señor, en acción!
    No nos rechaces para siempre.
    ¿Por qué ocultas tu rostro
    y olvidas nuestra opresión y miseria?
    Estamos postrados en el polvo,
    con el vientre adherido a la tierra.
    ¡Ponte en acción, danos tu ayuda
    y que tu amor nos redima!’
    (Salmo 44: 18-19, 23-27)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    También aquí, en la cámara de gas y crematorio número 3, eran asfixiadas de un golpe hasta 2.000 personas con Ciclón B.  Unos dentistas abrían con ganchos la boca de los cadáveres y con alicates arrancaban de las mandíbulas las coronas de oro.  Parecía de verdad como si el crimen de los hombres celebrara su triunfo absoluto sobre Dios.  Sabemos que para muchas personas el “silencio de Dios” fue en aquellos tiempos algo insoportable.  Quizás lo fue sobre todo para los judíos, para quienes fue una destrucción doble de la alianza o un fin doble del mundo, del terrenal y del celestial.  Pero este lugar de la más profunda humillación fue también un lugar de fe invencible, de oración.  En Auschwitz se oían a los judíos de cantar los Salmos dentro de las cámaras de gas.  E incluso en la celda de condenado a muerte de Maximilian Kolbe se podían oír oraciones.

    MEDITACIÓN:
    No fue posible aniquilar definitivamente la fe en el Dios que es amor.  Medio siglo más tarde, en el verano de 1992, oraron aquí juntos rabinos norteamericanos y obispos polacos.  Resonaron las palabras de la oración judía kadish:

    ORACIÓN:
    “Alabado y loado, glorificado y ensalzado, exaltado y celebrado, enaltecido y aclamado sea el nombre del SANTO, alabado sea Él, a pesar de que esté elevado por encima de toda alabanza y de todo cántico, de toda glorificación y de todo canto, de todo homenaje y de todo consuelo que en el mundo puedan ser pronunciados … y el recuerdo de los asesinados será una bendición y una señal de paz para todos.” 7


    8ª ESTACIÓN
    Jesús consuela a las mujeres de Jerusalén que lloran

    ‘Le acompañaba mucha gente del pueblo junto con numerosas mujeres que lloraban y se lamentaban por él.  Jesús se volvió a ellas y les dijo: – Mujeres de Jerusalén, no lloréis por mí; llorad, más bien, por vosotras mismas y por vuestros hijos.’  (Lucas 23: 27-28)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    En el bosque que hay detrás del campo de concentración de Birkenau, dos casas de polacos desalojados fueron habilitadas como cámaras de gas.  A una la llamaban “casita blanca” o “bunker 2”.  Cerca se encontraban dos barracones en los cuales tenían que desnudarse las personas antes de entrar en las cámaras de gas.  No muy lejos de los barracones, los cadáveres se quemaban en cuatro grandes fosas al aire libre.   Hasta aquí fueron traídos en el verano de 1942 también los holandeses católicos de origen judío, entre los que se encontraban la carmelita Edith Stein, conocida también por su nombre religioso, hermana Teresa Benedicta de la Cruz, y su hermana Rosa.

    MEDITACIÓN:
    Jesús consuela a las mujeres que lloran.  A pesar de su camino de sufrimiento, Jesús tenía clara su propia situación.  Por eso ya no estaba absorto en sí mismo, sino completamente libre para darse cuenta de la necesidad de los demás.  Tenemos que esforzarnos para llegar a distinguir con claridad, para así librarnos de nosotros mismos y darnos cuenta de las necesidades de los demás.
    También Edith Stein, a quien conmemoramos en Auschwitz, abre nuestra mirada hacia los demás.  Ella, la carmelita de origen judío, nos acerca a nosotros los cristianos a los judíos, a la solidaridad con las víctimas que aquí fueron asesinadas.

    ORACIÓN:
    Dios que nos amas, abre los ojos de nuestros corazones a las situaciones que viven otras personas.  Queremos pedirte especialmente por las mujeres, quienes en los conflictos a menudo tienen que llevar las cargas más pesadas.  Te pedimos que se respete su dignidad y que no se abuse de su belleza, que sean tenidas en cuenta y realizadas sus necesidades vitales en todas las sociedades y comunidades.  Ayúdanos a aprender de Jesús.


    9ª ESTACIÓN
    Jesús cae por tercera vez bajo la cruz

    ‘Puse mi esperanza en el Señor,
    él se inclinó hacia mí
    y escuchó mi lamento.
    Me sacó de la fosa desolada,
    del fango cenagoso;
    me alzó sobre una roca,
    afianzando mis pasos. (Salmo 40: 2-3)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    Los habitantes de un pueblo de la otra orilla del Vístula pudieron en repetidas ocasiones distinguir de noche, a la luz de las llamas de los cadáveres que se quemaban, una columna de figuras desnudas que salían de los barracones donde se habían desnudado y se dirigían a las cámaras de gas.  Oían los gritos de las personas que tenían ante los ojos su inminente muerte.  De día, los trabajadores polacos que a unos cien metros de las casas de los campesinos tenían que construir nuevos crematorios, veían como los prisioneros sacaban algo por las puertas de aquellas casas, lo cargaban en carretillas y lo llevaban a las fosas.  De estas fosas subía continuamente un humo negro.  Mil o más cadáveres fueron apilados en capas unos encima de los otros por los equipos de trabajo.  Entre las capas de cadáveres se ponían capas de madera, a las que se prendía fuego con metanol.

    MEDITACIÓN:
    Jesús cayó por tercera vez bajo la cruz.  Eso quiere decir que en este camino de la cruz está al límite de sus fuerzas a totalmente solo.  Él ya no consuela a nadie, ya no le ayuda nadie a Él.  Solamente puede dejar que otros hagan con Él lo que quieran, con la única confianza de que le venga apoyo de otra parte.
    El siguiente texto está tomado de “Vía Crucis de Maximilian Kolbe” por Theo Mechtenberg y Mieczyslaw Kościelniak, un ex prisionero de Auschwitz:
    Al horror del día no le sigue un sueño liberador.
    El hambre atraviesa los intestinos
    y el dolor ha devorado
    los miembros.
    La tortura de los pensamientos se encarama en la oscuridad;
    las almas se hunden en la soledad;
    las pesadillas se apoderan de la estrechez del campo
    y hombro a hombro con los compañeros de sufrimiento
    se enfrían los muertos.
    Por las noches se apaga silenciosamente la vida
    y deja tras de sí una mísera huella.
    Con el fin del sufrimiento
    muere también la esperanza.
    Junto a la humanidad en su más profundo fracaso
    se arrodilla el Elegido y da testimonio orando
    de un nuevo principio en el final
    – subida de la oscuridad hacia la luz –
    y santifica la muerte.


    10ª ESTACIÓN
    Jesús es despojado de sus vestiduras

    ‘Cuantos me ven se ríen de mí, hacen muecas con los labios, balancean la cabeza. Se reparten mis ropas, echan a suertes mis vestiduras.’ (Salmo 22: 8, 19)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    Philomena Franz, una sinti, recuerda: 
    “A mi llegada a Auschwitz el 21 de abril … estamos de pie en el andén … De pronto un grito terrible: ‘¡En fila!  ¡Desnudarse!’  Todas se desnudan lentamente.  Hace un frío glacial.  Se me pone la carne de gallina … Miradas despectivas, curiosas, y también expertas, contemplan mi cuerpo.  El vestido que llevaba hace un momento es remplazado por otro áspero y de rayas.  Tengo que meter los pies en unos grandes zuecos.  En dos minutos se convierte una civil en prisionera de un campo de concentración.  De dos en dos, con el mismo paso, entramos en el campo de concentración de mujeres, a los barracones de ladrillo. … Dos hombres de la SS nos esperan con látigos.  Una vigilante quiere arrastrarme a una silla, pero entonces grita uno, ‘¡Esa no!; ¡que se quede con el pelo!’  ‘Ponte aquí al lado’ me ordena.  ‘Levántate el pelo.’  El pelo me llega hasta las rodillas.  Y dice, ‘Pareces una princesa de la selva.’ … Y la mujer alemana que está de pie junta a mi dice, ‘Vaya, tú tienes suerte.  Te llevarán al burdel.  Allí lo pasarás mejor que en el campo.’  Entonces me mira todo el mundo.  Me siento como si hubiera sido triturada por una piedra de molino, como si tuviera que morir lentamente.  Cierro los ojos, tengo que apoyarme en una pared para no caerme, pienso en mis parientes que han muerto aquí y que han sido gaseados.  ¡Dios mío!, ¿qué me vas a hacer aquí?  Eso no lo puedo, no lo podré resistir.  Ese martirio.  Entonces me doy cuenta que el corazón me late muy rápido.  Me suben la ira y la desesperación.  De un tirón me abro el vestido de prisionera y grito desesperada: ‘¡No!  ¡Al burdel no voy!  ¡Así que pegadme un tiro ya!  ¡Disparadme aquí mismo!’ … Entonces la vigilante me agarra, me arrastra a la silla, me echa la cabeza para atrás y me corta brutalmente el pelo dándome tirones.  … [me convierto en] el número 10550.” 12

    MEDITACIÓN:
    En Auschwitz convirtieron a los seres humanos en números, sin individualidad alguna.  En valiosa mano de obra, en material para satisfacción de los miembros de la SS, en fuente de materias primas, incluso después de la muerte: el pelo, el oro de los dientes, sí, incluso la ceniza de los cadáveres se utilizó.  Para cada preso individual todo dependía de conservar en su interior la conciencia de su dignidad y afirmar continuamente la dignidad de los demás.  El filósofo francés Emmanuel Levinas tiene razón cuando dice que lo más importante que tenemos que aprender de nuevo después de Auschwitz es percibir en el rostro de todo ser humano su única y absoluta dignidad.

    ORACIÓN:
    Ayúdanos, Señor, a no juzgar por criterios externos, sino a tratarnos unos a otros con profundo respeto ante el misterio divino de cada persona.  Y cuando por fin estemos desnudos, cuando ya no tengamos nada más tras lo que podamos escondernos, entonces haz que tengamos en claro a nosotros mismos, a Dios y a los demás, haz que tengamos una buena conciencia, para que así podamos mantenernos erguidos, sin temer por nuestra dignidad.  Concédenos una fe que, siguiendo el ejemplo de Jesús, ponga el fundamento de la propia vida completamente en Dios.


    11ª ESTACIÓN
    Jesús es clavado en la cruz

    Han traspasado mis manos y mis pies.
    Puedo contar todos mis huesos.
    Ellos me miran, se fijan en mí.
    (Salmo 22: 17b (nota) – 18)

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    El Viernes Santo de 1942 en Auschwitz el sacerdote de Zakopane, Pjotr Dańkowski, oyó cómo le decía un capataz: “Hoy vas a ser crucificado como tu Señor.”  Le pusieron sobre los hombros una pesada viga de madera, por cuyo peso se cayó varias veces, hasta que murió bajo la bota de su asesino.  En la compañía de castigo, a un preso judío le hincaron en la cabeza una corona hecha de alambre de púas. 10

    MEDITACIÓN:
    No es el fuerte superhombre ario quien nos revela la verdad sobre los hombres, sino el Crucificado, el cual es fuerte en medio de su propia debilidad, porque Él es la verdad.  “¡No temáis a los que pueden matar el cuerpo.  Temed la muerte del espíritu, la muerte de la verdad, la muerte del amor!”  A menudo los verdaderos vencedores de Auschwitz fueron las víctimas.  En el proceso polaco contra el Comandante de Auschwitz, Rudolf Höss, el presidente del tribunal, el Sr Dr. Alfred Eimer, dijo en su discurso de apertura:  “Conscientes de nuestra enorme responsabilidad ante los muertos y ante los vivos, no queremos perder de vista lo primordial de la lucha de quienes aman la libertad de los pueblos.  El propósito principal fue el respeto a la dignidad humana.  También tiene derecho a ella el acusado, ya que ante el tribunal se encuentra ante todo un ser humano.” 11

    ORACIÓN:
    Señor, ayúdanos para que siempre  podamos ser fieles a nuestros ideales.  Enséñanos cómo defender la verdad y la justicia, la compasión y la solidaridad, incluso cuando conlleve inconvenientes, incluso cuando nos clave en la cruz.  Concédenos la fe que nos da la fuerza para hacerlo.  Concédenos la gracia de poder orar como el teólogo evangélico Dietrich Bonhoeffer ante su inminente ejecución por los nazis:
    Todavía lo viejo quiere atormentar nuestro corazón,
    todavía nos oprime la pesada carga de los días malos,
    ah, Señor, da a nuestras almas espantadas
    la salvación segura que nos tienes preparada.
    Y si nos das a beber el cáliz fuerte y amargo,
    del sufrimiento, lleno hasta los bordes,
    la beberemos agradecidos, sin temblar
    de Tu mano buena y amada.
    Maravillosamente protegidos por poderes buenos
    esperamos consolados, venga lo que venga.
    Dios está con nosotros por la noche y por la mañana
    y con toda certeza cada nuevo día.


    12ª ESTACIÓN
    Jesús muere en la cruz

    “¡Dios mío!  ¡Dios mío!  ¿Por qué me has abandonado?” (Mateo 27:46).
    “¡Padre, en tus manos encomiendo mi espíritu!” (Lucas 23:46).

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    Quizás el recuerdo más conocido del abandonado por Dios en Auschwitz procede de Elie Wiesel en su libro “La noche para enterrar”:
    “Nunca olvidaré aquella noche, la primera noche en el campo, que hizo de mi vida una larga noche siete veces maldecida y cerrada con siete cerrojos.  Nunca olvidaré aquel humo.  Nunca olvidaré las caritas de los niños, cuyos cuerpos subieron ante mis ojos al cielo azul convertidos en espirales de humo.  Nunca olvidaré las llamas, que consumieron mi fe para siempre.  Nunca olvidaré el silencio nocturno, que me arrebató para toda la eternidad el deseo de vivir.  Nunca olvidaré aquellos momentos que asesinaron a mi Dios y a mi alma, ni mis sueños, que se convirtieron en polvo.  Nunca olvidaré eso, incluso si fuera condenado a vivir tanto tiempo como Dios.  Nunca.” 12

    MEDITACIÓN:
    En este lugar queremos orar por todos los que en o después de Auschwitz ya no pueden orar.  El cielo sobre Auschwitz estaba en aquel entonces horriblemente vacío:  no había mariposas, ni pájaros, ni verdor.  Desde entonces se quedó vacío el cielo para muchos también en el sentido religioso.  Ya no pueden encontrar a Dios.  Queremos tomar completamente en serio estas experiencias de fe quebrantada.

    ORACIÓN:
    Queremos orar por un tiempo en silencio…
    La última obra de la carmelita Edith Stein se llama “La Ciencia de la Cruz”.  En ella escribe:  “Sabemos … que se acerca un momento en el cual el alma … se ve inmersa por completo en la oscuridad y el vacío.  No le queda ninguna otra cosa a la que aferrarse, salvo a la fe.  La fe le pone a Cristo ante los ojos: al pobre, al humillado, al Crucificado, en la cruz abandonado incluso por el Padre Celestial.  En la pobreza y el abandono de Cristo, encuentra el alma su propia pobreza y abandono” 13


    13ª ESTACIÓN
    Jesús es puesto en los brazos de su Madre

    ‘Junto a la cruz de Jesús estaban su madre, la hermana de su madre, María mujer de Cleofás, y María Magdalena.’  (Juan 19:25, (nota))

    RECUERDOS DEL CAMPO DE CONCENTRACIÓN:
    El Padre Maximilian Kolbe, un gran devoto de María, dijo antes de ser detenido en una de sus últimas pláticas a los hermanos de su convento:  “Al Rey de Amor sólo se le puede honrar con amor; sólo se le puede dar amor como don. … No es posible describir el amor de forma más profunda.  Hay que experimentarlo.  El cielo no es otra cosa que la unión cada vez más profunda con Dios a través del amor.” 14  Un año más tarde ya estaba Kolbe muerto. Voluntariamente se había ofrecido en lugar de otro preso para ir al bunker en donde encerraban a los prisioneros que iban a dejar morir de hambre.  Se hizo un símbolo de la victoria por la fuerza de la fe y del amor sobre el poderío del odio y de la muerte.

    MEDITACIÓN:
    En esta estación queremos pensar sobre todo en el pueblo polaco.  Por su trasfondo histórico se han encontrado repetidas veces en la situación de la “Pietà”, en la que la Madre sostiene a su Hijo muerto, Jesús, en los brazos.  También el icono de Chestojova se distingue por su triste mirada, que sabe de sufrimiento y de muerte y que sin embargo no cesa, incluso en la “noche oscura”, de creer en las promesas de Dios.

    ORACIÓN:
    Oremos por la patria polaca, que tan a menudo ha sido crucificada, para que sus hijos e hijas permanezcan fieles a Dios, superen todo odio y vayan por el camino de la verdad y la justicia.  – Dios te salve, María …


    14ª ESTACIÓN
    Jesús es colocado en el sepulcro

    ‘El Señor puso su mano sobre mí, me sacó por medio de su espíritu y me dejó en medio de la llanura, que estaba llena de huesos […] que … estaban completamente secos.  Me dijo, “Hijo de hombre, ¿volverán a vivir estos huesos?”  Yo respondí: “Señor Dios, tú lo sabrás.  De nuevo me dirigió la palabra: “Profetiza sobre estos huesos.”  […]  Yo profeticé conforme me fue ordenado.  Mientras estaba profetizando, oí un ruido.  […]  Entonces los huesos se ensamblaron entre sí.  […]  Entonces me dijo, “Habla al espíritu.”  […]  Yo hablé conforme me fue ordenado.  Entonces el espíritu penetró en ellos, recobraron la vida y se pusieron de pie.  Era un ejército enorme, inmenso.  Después me dijo,  […]  “Esto dice el Señor Dios: Voy a abrir vuestras tumbas y sacaros de ellas, pueblo mío; os llevaré a la tierra de Israel.  Y sabréis que yo soy el Señor cuando abra vuestras tumbas y os saque de ellas, pueblo mío.  Os infundiré[mi] espíritu para que viváis y os estableceré en vuestra tierra.  Yo, el Señor, lo digo y lo hago. – Oráculo del Señor –.’  (Ezequiel 37:1-4, 7, 9, 10, 11-14)

    MEDITACIÓN:
    La tumba no tiene la última palabra.  Nosotros creemos que Dios no abandona a las víctimas después de su muerte.  Pero también, por así decirlo, aquí en la tierra tampoco debe tener la muerte en Auschwitz la última palabra.  De los restos de los huesos, que se asemejan a las semillas, tiene que brotar vida nueva.  Auschwitz tiene que convertirse en un lugar que haga consciente al mundo de la dignidad de toda persona humana y que nos haga asumir nuestra gran responsabilidad por la paz.  Igual que en el pasado seres humanos de toda Europa fueron transportados hacia Auschwitz para encontrar la muerte, de la misma manera tiene que transmitirse al mundo el mensaje de la intocable dignidad de todas las personas.  Igual que en el pasado hubo muchos soldados de la muerte, se nos llama hoy a entregar nuestra vida entera a la paz, la reconciliación y la solidaridad.  Si damos nuestra vida a esto, no damos más de lo que dieron todas las víctimas.

    ORACIÓN:
    Señor, hazme un instrumento de tu paz:
    que donde haya odio, ponga yo amor,
    donde haya ofensa, ponga yo perdón,
    donde haya discordia, ponga yo armonía,
    donde haya error, diga yo la verdad,
    donde amenace la duda, traiga yo la fe,
    donde atormente la desesperación, despierte yo esperanza,
    donde reinen las tinieblas, encienda yo la luz,
    donde habite la tristeza, traiga yo alegría.

    Señor,
    que me empeñe
    no tanto en ser consolado
    como en consolar,
    no tanto en ser comprendido,
    como en comprender,
    no tanto en ser amado,
    como en amar;
    porque quien se entrega recibe,
    quien perdona es perdonado,
    y quien muere se despierta a la vida eterna.


    CONCLUSIÓN

    Queremos concluir nuestro recorrido por Birkenau con el padrenuestro.  Alguien dijo una vez que es como si esta oración hubiese nacido en el campo de concentración:
    Padre nuestro …


    ---------------------------------------------
    Notas
    1. Danuta Czech, Auschwitz Chronicle 1939-1945, Nueva York 1997, p. 13.
    2. Tadeusz Borowski, Bei uns in Auschwitz, Oświęcim 1992, 114f.
    3. Tadeusz Borowski, op. cit., p. 120.
    4. Sofia Pohorecka.  Desde mayo de 1943 hasta enero de 1945 prisionera en el campamento de mujeres.  Se murió en Oświęcim el 5 de enero de 2.005.
    5. Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie.  (Del ciclo:  Wizja lokalna w Oświęcimiu.  Varsovia: Czytelnik 1967.), en: Na mojej ziemi był Oświęcim… Oświęcim w poezji współczesnej, wybór i oprac. Adam A. Zych, Bd. 2, Oświęcim 1993.
    6. Stanisława Grabska, en: Więź 4/1992, 42
    7. Según Tygodnik Powszechny, 2.8.1992.
    8. Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe (“Camino de la Cruz de Maximilian Kolbe”).  Kevelaer: Butzon & Bercker 1982, IX.
    9. Philomena Franz, Zwischen Liebe und Haß.  Ein Zigeunerleben.  (“Entre el Amor y el Odio.  La vida de una gitana”)  Freiburg i. Br.: Herder 1985, p 51 ss.
    10. Estos acontecimientos están documentados en: Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi.  Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim-Majdanek-Stutthof).  Varsovia: PAX 1982, p. 105.
    11. Varsovia, 11.3.1947.  Akten zum Höß-Prozeß im Staatlichen Museum Auschwitz, Bd. 23 (=NTN 105), (“Expediente del juicio Höss en el Museo Estatal de Auschwitz, Tomo 23), p. 4.
    12. Elie Wiesel, Die Nacht zu begraben (“La noche para enterrar”), Elischa, Frankfurt/M; Berlin: Ullstein 1992, p. 56.  Traducido aquí del inglés “Night”, New York: Avon Books, 1969, página 44.
    13. Edith Stein, Kreuzeswissenschaft, Studie über Joannes a Cruce (“Ciencia de la Cruz.  Estudios sobre Juan de la Cruz”)  Edith Steins Werke Bd I (“Obras de Edith Stein, Tomo I) Freiburg/Basel/Viena: Herder 1983, p. 107.
    14. el 27 de octubre de 1940.  En: Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara, Niepokalanów 1990, p. 408.

    TEXTO ORIGINAL: Deselaers, Manfred: „Mein Gott, warum hast du mich verlassen…?“  Kreuzwegmeditation in Auschwitz-Birkenau. Nueva edición revisada 2012
    TRADUCIDO DEL ALEMÁN POR Dr Trevor R Allin, 2012. El traductor agradece a Antonio Luis Carrión Ramírez su ayuda con la traducción.
    LA TRADUCCIÓN DE LOS TEXTOS POLACOS, SALVO INDICACIÓN CONTRARIA, POR MANFRED DESELAERS
    LAS CITAS BÍBLICAS están tomadas de La Biblia BTI: Biblia Traducción Interconfesional, Madrid 2008: Biblioteca de Autores Cristianos / Editorial Verbo Divino / Sociedades Bíblicas Unidas
    Copyright © 2012 por Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

  • « MON DIEU, MON DIEU, POURQUOI M’AS-TU ABANDONNE ? »
    Méditation d’un chemin de croix à Auschwitz-Birkenau

    Introduction

    Les méditations qui suivent se rattachent à la tradition du Chemin de croix de la paroisse polonaise de Brzezinka. Par elles, nous voulons nous souvenir de ceux et celles qui furent assassinés à Auschwitz-Birkenau par l’occupant allemand.
    Croire à Auschwitz, c’est toujours aussi une lutte pour la foi. Notre foi en Dieu devient ici une recherche de Dieu, qui sans cesse se heurte à la question : « Mon Dieu, mon Dieu, pourquoi m’as-tu abandonné ? » Autrement, la prière à Auschwitz n’est pas du tout possible. Nous voulons comprendre cette méditation du Chemin de croix comme une lutte : comme une recherche de Dieu et de l’être humain. Des phrases creuses seraient ici une offense aux victimes.
    Lorsque nous faisons le Chemin de croix à Auschwitz-Birkenau, nous faisons spirituellement un double chemin : nous accompagnons des êtres humains qui ont souffert ici et qui sont morts. Et nous accompagnons le chemin de souffrance et de mort de Jésus Christ, en croyant que le Christ a accompagné ici leur chemin d’êtres humains. Il nous guide sur le chemin vers les victimes, en solidarité avec elles : seuls, nous aurions probablement tendance à fuir.
    Les stations du Chemin de croix sont élaborées à chaque fois de la manière suivante : d’abord une citation biblique, suivie d’un souvenir de la réalité du camp puis, en lien avec eux, quelques réflexions et une prière.


    1ère station
    Jésus est condamné à mort

    « Comme ils se trouvaient réunis en Galilée, Jésus leur dit: ‘Le Fils de l’homme va être livré aux mains des hommes, et ils le tueront, et, le troisième jour, il ressuscitera’. Et ils en furent tout consternés. » (Mt 17,22sv)

    Souvenirs du camp :
    Le camp de concentration d’Auschwitz a été créé en juin 1940, d’abord pour des prisonniers de guerre polonais, puis russes. Depuis 1942, le camp est devenu un lieu d’extermination d’êtres humains, surtout de Juifs. Extermination massive, en série, comme dans une usine. Ici ont été assassinés environ 1 million de Juifs, 75 000 Polonais, 21 000 Sinti et Roms, 15 000 prisonniers de guerre, soviétiques ou autres.
    Celui qui arrivait à Auschwitz ne savait en général pas ce qui l’attendait. Les salutations d’accueil du chef de camp Fritsch sont fréquemment attestées : « Vous n’êtes pas ici dans un sanatorium, mais dans un camp de concentration allemand d’où il n’y a pas d’autre issue que la cheminée du crématoire ! » (1)

    Méditation :
    Prions pour tous ceux et celles qui sont condamnés à mort, qui sont exclus de la société, que personne ne veut accueillir, qui doivent tout simplement être éliminés. Prions pour tous ceux qui doivent vivre et dont les rêves de vie ont été détruits : la situation politique ou les circonstances sociales les ont dépouillés de leurs possibilités de vie, comme actuellement dans les régions de guerre et de famine du monde.

    Prière :
    Seigneur Jésus-Christ, tu as dit : « Dans la mesure où vous l’avez fait à l’un de ces plus petits de mes frères, c’est à moi que vous l’avez fait » (Mt 25,40). « Dans la mesure où vous ne l’avez pas fait à l’un de ces plus petits, à moi non plus vous ne l’avez pas fait » (Mt 25,45). Aide-nous à le comprendre toujours plus profondément.


    2ème station
    Jésus est chargé de sa croix


    « Et il sortit, portant sa croix, et vint au lieu dit du Crâne – ce qui se dit en hébreu Golgotha. » (Jn 19,17)

    Souvenirs du camp :
    Tadeusz Borowski était, comme prisonnier, dans un détachement qui devait trier les bagages à l’arrivée des convois de détenus à la rampe. Après la guerre, il décrit ainsi la situation dans l’une de ses nouvelles :
    « Cependant sur le quai, la foule s’était réunie, bruyante. Les travailleurs de force s’étaient partagés les groupes … Des motocyclettes amenaient des sous-officiers SS … Ils se gratifiaient du salut gouvernemental, tendaient le bras à la romaine, échangeaient de chaleureux sourires, parlaient des lettres, des nouvelles de la maison … - Voilà le transport, fit quelqu’un, et tous se levèrent. Derrière le virage apparurent des wagons de marchandise : le train avançait en marche arrière … Par les petites lucarnes grillagées, on apercevait des visages chiffonnés, pâles, mal réveillés, ébouriffés : des femmes effarouchées, des hommes … C’est alors que dans les wagons quelque chose d’humain commença à gronder et résonner contre les parois de bois. - De l’eau ! De l’air ! Des appels sourds et désespérés partirent … Les cris et les râles se faisaient toujours plus forts. …  Also los ! Au travail !  Les verrous cliquetèrent, on ouvrit les wagons. Une vague d’air frais s’abattit à l’intérieur, frappant les gens comme une bouffée de fumée. Meurtris, comprimés par une effroyable quantité de bagages, de valises, de mallettes, de malles, de sacs à dos, de ballots de tous genres (ils traînaient tout ce qui était devenu leur ancienne existence et devait fonder la nouvelle). » (2)

    Méditation :
    Nous voulons tourner notre regard vers ceux qui ont imposé la croix aux autres, les auteurs. Le plus bouleversant à Auschwitz, c’est de concevoir ­ de comprendre ­ combien ils étaient souvent ‛normaux’. Très peu seulement étaient tout à fait anormaux. De quoi alors une personne humaine normale est-elle donc capable ?

    Prière :
    Prions pour les bourreaux, ceux d’autrefois et ceux d’aujourd’hui, pour ceux qui chargent les autres de la croix de leur égoïsme, de leur dureté de cœur, de leur injustice.
    Prions pour nous-mêmes. Combien vite sommes-nous prêts à vouloir éliminer de notre monde ceux que nous trouvons difficiles ; combien vite quelqu’un est ‛mort’ pour nous. Combien indifférents sommes-nous face aux victimes du monde. Donne-nous, Seigneur, la grâce de la repentance.  Seigneur, prends pitié !


    3ème station
    Jésus tombe pour la première fois

    « Ravagé, prostré, à bout, tout le jour, en deuil, je m’agite.
    Le cœur me bat, ma force m’abandonne, et la lumière même de mes yeux.
    Amis et compagnons s’écartent de ma plaie,
    mes plus proches se tiennent à distance;
    ils posent des pièges, ceux qui traquent mon âme,
    ils parlent de crime ceux qui cherchent mon malheur,
    tout le jour ils ruminent des trahisons. » (Ps 38,7.11-13)

    Souvenirs du camp :
    Dans la nouvelle de Tadeusz Borowski, un prisonnier, mort de fatigue par le travail et les événements horribles à la rampe, dit à son ami : « -Ecoute, Henri, sommes-nous des hommes bons ? - Pourquoi cette question idiote ? - Ecoute, mon vieux, il monte en moi une haine incompréhensible pour ces gens à qui je dois d’être ici, et qui vont au crématoire. Si la terre pouvait s’ouvrir sous leurs pieds ! Mais je me jetterais sur eux les poings tendus. C’est pathologique, je crois, mais je ne peux pas comprendre. - Au contraire, c’est normal, prévu, calculé. » (3)

    Méditation :
    Jésus tombe sous la croix. A Auschwitz, beaucoup sont tombés sous le poids de la croix qui, là, leur fut exigée de porter. La souffrance physique n’était pas le pire, mais bien la faillite humaine. Souvent la rivalité entre les détenus dans la lutte pour la survie était si grande, qu’il était difficile de rester solidaire. Une survivante a dit : « Avec une faim pareille, pour partager un morceau de pain, il fallait être un saint. C’était plus difficile que d’aller à la chambre à gaz.’ Mais de tels hommes, de telles femmes existèrent ». (4)

    Prière :
    Nous prions pour ceux et celles qui ont vécu cet enfer et qui se sont aussi effondrés moralement, qui commencèrent, au dépend des autres, à ne plus voir qu’eux-mêmes, qui n’eurent pas assez de force pour rester humains. Pardonne-leur, Seigneur, et pardonne-nous aussi quand nous vivons la faillite de notre vie et perdons confiance en toi.


    4ème station
    Jésus rencontre sa mère

    « Vous tous qui passez par le chemin, regardez et voyez s’il est une douleur pareille à la mienne, à la douleur qui me tourmente, dont le Seigneur m’a affligée. (Lm 1,12)
    A quoi te comparer ? A quoi te dire semblable, fille de Jérusalem ? Qui pourra te sauver et te consoler, vierge, fille de Sion ? Car il est grand comme la mer, ton brisement, qui donc va te guérir. » (Lm 2,13)

    Souvenirs du camp :
    A gauche du portail principal à Auschwitz II s’étendait, depuis 1942, le camp des femmes de différentes nationalités. Jusqu’en mai 1943, tous les enfants nés dans le camp étaient tués de manière cruelle: la plupart du temps on les noyait dans un tonneau.

    Méditation :
    Une Polonaise, Elżbieta Piotrowska, a intitulé son poème « L’interrogatoire » :
    Enfants, qui vous a assassinés ?
    Des humains !
    Quels humains étaient-ils ?
    Avaient-ils des visages de fantômes ?
    Avaient-ils des yeux de bêtes ?
    C’étaient des êtres humains ordinaires,
    des humains pareils aux autres,
    avec des yeux et des dents, tout ce qu’il y a de plus humain.
    Peut-être qu’un volcan les a fait naître ?
    Peut-être n’avaient-ils pas de mères ?
    Des mères humaines ont fait naître ces humains.
    N’avaient-ils pas d’enfants ?
    Oui, ils avaient des enfants, ils leur ont écrit des lettres.
    Ils leur ont envoyé des paquets avec des petits souliers.
    Comment ces humains vous ont-ils tués ?
    Ils nous ont asphyxiés avec du gaz,
    mis dans le feu,
    brisés contre un mur,
    piétinés avec des souliers ;
    et, s’ils étaient bons, fusillés.
    Et après vous avoir tués,
    qu’ont-ils fait alors ?
    Ils se sont essuyé la sueur du front avec un linge blanc
    et ont dit :
    « Nous avons beaucoup travaillé aujourd’hui !
    Le travail était fatiguant.
    Tant de petits enfants ! » (5)

    Prière :
    Seigneur, nous te prions pour les enfants du monde entier, pour ceux qui n’ont pas vu le jour et pour ceux qui sont nés, pour les orphelins de guerre, pour les enfants qui sont marqués pour toute une vie par des événements traumatisants. Sois proche d’eux, ne les abandonne pas. Aide-nous à construire un monde qui fasse justice aux enfants. Et les enfants assassinés, prends-les près de ton cœur !


    5ème station
    Simon de Cyrène aide Jésus à porter sa croix

    « Portez les fardeaux les uns des autres ; et accomplissez ainsi la Loi du Christ. » (Gal 6,2)

    Souvenirs du camp :
    Derrière le secteur des femmes à Birkenau, se trouvait le bâtiment  de la chambre à gaz et du crématoire II. Aujourd’hui il ne reste plus que des ruines, car les SS, avant de quitter le camp l’ont fait sauter. Jusqu’à 2 000 hommes et femmes furent compressés dans les chambres à gaz et asphyxiés avec du zyklon B. Les morts étaient debout dans ces chambres, pressés les uns contre les autres. Crispés dans la mort, ils se serraient encore les mains ; ainsi les commandos de travail avaient de la peine à les arracher les uns des autres.

    Méditation :
    La plupart des gens qui furent ici gazés étaient des Juifs. En cet endroit, nous voulons penser spécialement au peuple juif. L’honorer. L’appel à porter les fardeaux les uns des autres, n’a le plus souvent pas été suivi en ce qui concerne le peuple juif. Trop souvent, ce fut le contraire. Nous voulons reconnaître notre histoire coupable. La plupart des chrétiens n’ont même pas remarqué que chaque figure du crucifié, chaque statue de Marie aurait dû porter l’étoile jaune. Selon l’idéologie raciale d’alors, Jésus, Marie et tous les apôtres auraient dû être gazés ici.
    Le poème « Juifs » de Stanisława Grabska :
    Jésus était aussi
    un « juif » méprisé
    un chassid de Galilée ou de Galicie
    Celle qui règne
    au monastère de Częstochowa
    était aussi « une juive »
    toute sa vie, laborieuse.
    En ces temps horribles,
    ne seraient-ils pas allés tous les deux
    dans la chambre à gaz avec leur peuple ? (6)

    Prière :
    Seigneur, nous sommes tous égaux dans la mort. Fais-nous comprendre plus profondément que nous sommes sœurs et frères aussi dans la vie ; que nous avons à dépasser toutes les frontières que les conceptions du monde, les religions et les confessions, les nationalités et les opinions politiques construisent entre nous ; aide-nous à reconnaître que nous sommes appelés à porter les fardeaux les uns des autres.


    6ème station
    Véronique essuie la face de Jésus

    « Mets-moi comme un sceau sur ton cœur, comme un sceau sur ton bras. Car l’amour est fort comme la Mort. » (Ct 8,6)

    Souvenirs du camp :
    Au mémorial qui fut érigé au bout de la rampe en 1967, se trouvent des plaques commémoratives, écrites dans les langues des victimes qui ont été parlées à Auschwitz : ladino, ukrainien, serbe, slovaque, roumain, romani, polonais, néerlandais, hongrois, yiddish, italien, croate, hébreu, grec, français, allemand, tchèque, biélorusse, slovène et anglais.
    Madame Zofia Pohorecka, alors jeune femme de 20 ans, avait été emprisonnée au camp des femmes de Birkenau. Elle a souvent raconté qu’elle a survécu uniquement parce que des amies se sont occupées d’elle quand elle était gravement malade, et ceci au risque de leur vie. Elle témoignait aussi combien l’amitié et l’amour, combien la tendresse peuvent nous fortifier.

    Méditation :
    Dans cet environnement terrible, fait de souffrance, de misère et d’humiliation humaine, il y a eu aussi des gestes de bonté qui, dans cet entourage, devenaient des actes héroïques. Apprenons d’eux à ne pas nous accommoder du mal et du péché. Il n’y a pas de situation qui nous libérerait fondamentalement de la tâche d’amoindrir le mal, et d’aider les souffrants.

    Prière :
    Dieu saint, Véronique a offert toute son attention aimante à Jésus dans sa douleur. Aide-nous, même dans un entourage violent, à ne pas perdre la capacité d’un amour vulnérable et sensible.


    7ème station
    Jésus tombe une deuxième fois

    « Tout cela nous advint sans t’avoir oublié,
    sans avoir trahi ton alliance,
    sans que nos cœurs soient revenus en arrière,
    sans que nos pas aient quitté ton sentier.
    C’est pour toi qu’on nous massacre tout le jour,
    qu’on nous traite en moutons d’abattoir.
    Lève-toi, pourquoi dors-tu, Seigneur ?
    Réveille- toi, ne rejette pas jusqu’à la fin !
    Pourquoi caches-tu ta face,
    oublies-tu notre oppression, notre misère ?
    Car notre âme est effondrée en la poussière,
    notre ventre est collé à la terre.
    Debout, viens à notre aide,
    rachète-nous en raison de ton amour ! » (Ps 44,18-19.23-27)

    Souvenirs du camp :
    Ici aussi, dans la chambre à gaz et le crématoire III, 2 000 personnes ont été asphyxiées avec le zyklon B. Des dentistes ouvraient la bouche des cadavres avec des crochets et arrachaient les couronnes d’or des mâchoires.
    On avait l’impression que le crime humain célébrait son triomphe absolu sur Dieu. Nous savons qu’en ce temps-là le « silence de Dieu » fut pour beaucoup insupportable. Peut-être cela concernait-il spécialement les Juifs, pour lesquels ce fut une double brisure de l’Alliance ou une double fin du monde, terrestre et céleste. Mais ce lieu de la plus grande humiliation fut pourtant le lieu d’une foi inébranlable, de la prière. Des chambres à gaz, on entendait sortir des chants de psaumes juifs. On pouvait aussi entendre des prières dans le bunker de la mort de Maximilien Kolbe.

    Méditation :
    L’anéantissement définitif de la foi en Dieu qui est amour, n’a pas réussi. Un demi-siècle plus tard, en été 1992, des rabbins américains et des évêques polonais prièrent ensemble ici. On entendit les paroles de la prière juive du Kaddish :

    Prière :
    « Que le Nom du Saint, Béni soit-Il, soit béni et loué, glorifié et exalté, élevé et célébré, honoré et acclamé. Loué soit-Il, bien qu’il soit au-dessus de toute bénédiction et chant, louange et cantique, hommage et consolation prononcés dans le monde; et la mémoire des assassinés deviendra une bénédiction et un signe de paix pour tous. » (7)


    8ème station
    Jésus console les femmes qui pleurent

    « Une grande masse du peuple le suivait, ainsi que des femmes qui se frappaient la poitrine et se lamentaient sur lui. Mais se retournant vers elles, Jésus dit :’Filles de Jérusalem, ne pleurez pas sur moi ! Pleurez plutôt sur vous-mêmes et sur vos enfants !’ » (Lc 23,27-28)

    Souvenirs du camp :
    Dans la forêt, derrière le camp d’Auschwitz II, deux maisons de Polonais évacués furent transformées en chambres à gaz. L’une d’elle s’appelait « Petite Maison blanche » ou « Bunker II ». Proche de là se trouvaient deux baraques dans lesquelles les gens devaient se déshabiller avant d’entrer dans les chambres à gaz. Non loin des baraques, les cadavres étaient brûlés en plein air, dans quatre grandes fosses. En été 1942, des catholiques d’origine juive furent amenés ici de Hollande; parmi eux se trouvaient la carmélite Edith Stein, Sœur Thérèse Bénédicte de la Croix, et sa sœur Rosa.

    Méditation :
    Jésus console les femmes qui pleurent. Jésus, malgré son chemin de souffrance, était au clair avec sa propre situation. C’est pourquoi il n’était plus préoccupé de lui-même, mais tout à fait libre pour percevoir la souffrance des autres. Nous devons travailler sur nous-mêmes pour avoir le cœur net, être au clair avec soi, afin de parvenir à nous dégager de nous-mêmes et de percevoir la détresse des autres. Edith Stein aussi, dont nous faisons mémoire à Auschwitz, nous ouvre le regard vers les autres. Elle, la carmélite d’origine juive, nous conduit, nous les chrétiens, vers les Juifs, dans la solidarité avec les victimes qui ont été assassinées ici.

    Prière :
    Dieu d’amour, ouvre les yeux de nos cœurs pour la situation de vie d’autres êtres humains. A cette station, nous voulons tout spécialement prier pour les femmes qui, dans les conflits, ont souvent le plus lourd fardeau à porter. Nous te prions, que leur dignité soit respectée et qu’il ne soit pas abusé de leur beauté ; que la détresse de leur vie soit reconnue dans toutes les sociétés et communautés. Apprenons-le de Jésus lui-même.


    9ème station
    Jésus tombe une troisième fois

    « J’espérais le Seigneur d’un grand espoir,
    il s’est penché vers moi, il écouta mon cri.
    Il me tira du gouffre tumultueux,
    de la vase du bourbier ;
    il dressa mes pieds sur le roc,
    affermissant mes pas. » (Ps 40,2-3)

    Souvenirs du camp :
    Les habitants d’un village de l’autre côté de la Vistule purent reconnaître plusieurs fois dans la nuit ­ à la claire lueur des cadavres brûlés ­ une procession de formes humaines nues, qui passaient des baraques de déshabillage aux chambres à gaz. Ils entendirent les cris des humains qui avaient devant leurs yeux la mort toute proche. Pendant le jour, les ouvriers polonais qui devaient construire de nouveaux crématoires à quelques centaines de mètres des fermes, voyaient comment les détenus extrayaient quelque chose par les portes de ces maisons, les chargeaient sur des chariots plats pour les transporter vers ces fosses. Toujours à nouveau de la fumée noire montait de ces fosses. Des milliers de cadavres, et plus, furent empilés les uns sur les autres par les prisonniers des Sondercommandos. Entre les couches de cadavres, ils mirent des couches de bois. Le tout était allumé avec du méthanol.

    Méditation :
    Jésus est tombé pour la troisième fois sous le poids de la croix. Cela signifie qu’il est totalement au bout de ses forces et tout seul. Il ne console plus personne et plus personne ne l’aide. Il est complètement livré aux autres, à leur bon vouloir, uniquement confiant qu’il sera porté par Dieu.
    Le texte suivant provient du « Chemin de croix de Maximilien Kolbe » de Théo Mechtenberg et de Mieczyslaw Kościelniak, un ancien détenu d’Auschwitz :
    Aucun sommeil libérateur ne suit la terreur du jour
    la faim tenaille les intestins
    et la douleur se fait dévorante
    dans les membres
    de l’obscurité monte le tourment des pensées
    les âmes se noient dans la solitude
    des cauchemars règnent sur l'étroitesse des couchettes
    et, avec leurs compagnons de misère, épaule contre épaule
    les morts se refroidissent
    Dans les nuits, la vie s’éteint silencieusement
    et laisse une trace misérable
    avec la fin des souffrances
    meurt aussi l’espoir
    A côté de l’être humain, dans sa chute la plus profonde
    l’Elu s’agenouille et témoigne en priant
    qu’au terme se trouve un nouveau commencement
    - élévation hors des ténèbres vers la lumière ­
    et sanctifie la mort. (8)


    10ème station
    Jésus est dépouillé de ses vêtements

    « Tous ceux qui me voient me bafouent, leur bouche ricane, ils hochent la tête…ils partagent entre eux mes habits et tirent au sort mon vêtement. » (Psaume 22,8.19)

    Souvenirs du camp :
    Philomena Franz, une Sinti allemande, se souvient : « A mon arrivée à Auschwitz, le 21 avril, nous nous trouvons à la rampe; soudain des cris terribles : ‛Alignez-vous ! Déshabillez-vous !’ crie-t-on. Tous se déshabillent lentement. Il fait terriblement froid. J’en attrape la chair de poule. Des regards jaugeant, curieux, d’experts aussi, atteignent mon corps. La robe, que je portais encore peu auparavant est remplacée par un vêtement grossier et rayé. Mes pieds sont mis dans de gros sabots. En deux minutes un civil est transformé en un détenu de KZ : deux par deux, au pas cadencé dans le camp de concentration pour femmes dans des baraques de pierre.
    Deux SS nous attendent avec des fouets en nerf de bœuf. Une gardienne veut me tirer sur une chaise, mais alors quelqu’un crie : ‛ Pas celle-là, ses cheveux restent !’ ­ ‛Mets-toi là, sur le côté’ ordonne-t-il, ‛dénoue tes cheveux’. J’ai des cheveux qui tombent jusqu’aux genoux. Et il dit : ‛Tu as l’air d’une princesse de la jungle’. Et la femme allemande à côté de moi me dit : ‛Eh bien, maintenant tu as de la chance, tu seras au bordel ; là-bas c’est mieux pour toi que dans le camp’. Alors mes yeux s’ouvrent. J’ai l’impression d’être broyée, comme si je devais mourir lentement. Je ferme les yeux, j’ai besoin de m’appuyer à un mur pour ne pas tomber, je pense à mes proches qui sont morts ici et qui furent gazés. Mon Dieu, que me fais-tu à moi, ici ! Car je ne le peux pas, je ne le supporte pas. Ces supplices. Puis je remarque que mon sang ne fait qu’un tour. Colère et désespoir montent en moi. Je déchire mon vêtement de camp et crie désespérément : ‛Non, au bordel je n’y vais pas, alors, fusillez-moi donc ! Fusillez-moi sur-le-champ !’. Alors la gardienne m’empoigne, me tire violemment sur une chaise, renverse ma tête en arrière et me coupe les cheveux d’une manière brutale et saccadée. Je deviens le numéro 10 550. » (9)

    Méditation :
    A Auschwitz, les êtres humains devinrent des numéros sans aucune individualité : des forces de travail à utiliser, du matériel pour le divertissement et l’amusement des SS, des fournisseurs de matière première, même encore après la mort, car les cheveux, les dents en or, et même les cendres des cadavres furent encore mis à profit. Pour chaque détenu, il s’agissait de garder intérieurement la conscience de sa dignité et de se le dire toujours à nouveau les uns aux autres.
    Le philosophe français Emmanuel Levinas a raison quand il dit que le plus important, ce que nous aurons à apprendre d’une manière nouvelle après Auschwitz, c’est de percevoir, en chaque être humain, le visage avec son droit absolu et unique.

    Prière :
    Aide-nous, Seigneur, de ne plus jamais juger selon des critères extérieurs, mais de nous rencontrer les uns les autres dans un profond respect devant le mystère divin présent en chacun. Et si un jour, nous-mêmes sommes dépouillés, nus, n’ayant plus rien derrière quoi nous abriter, fais-nous alors la grâce de pouvoir être au clair, au net, avec nous-mêmes, avec Dieu et avec les autres humains. Fais que nous puissions avoir une bonne conscience, pour pouvoir rester debout, sans peur pour notre dignité. Donne-nous une foi, qui à l’exemple du Christ, trouve le soutien et l’ancrage de sa propre vie en Dieu.


    11ème station
    Jésus est cloué sur la croix

    « Ils me lient les mains et les pieds.
    Je peux compter tous mes os ;
    les gens me voient, ils me regardent.
    Ils partagent entre eux mes habits
    Et tirent au sort mon vêtement. » Ps 22,17b-18.

    Souvenirs du camp :
    Le jour du Vendredi Saint 1942, le prêtre Pjotr Dańkowski de Zakopane entendit dire d’un capo à Auschwitz : « Aujourd’hui tu seras crucifié comme ton maître ». Pjotr Dańkowski reçut une lourde poutre sur ses épaules, sous laquelle il tomba plusieurs fois, jusqu’au moment où il mourut sous la botte de son assassin. ­ Dans la compagnie punitive, une couronne en fil de fer barbelé fut enfoncée sur la tête d’un détenu juif. (10)

    Méditation :
    Ce n’est pas le surhomme arien et fort qui nous révèle la vérité de l’être humain, mais le crucifié fort dans son impuissance, parce que qu’il est vrai. « Ne craignez pas ceux qui tuent le corps. Craignez la mort de l’esprit, la mort de la vérité, la mort de l’amour ! »  Il n’était pas rare que les vrais vainqueurs d’Auschwitz ce furent les victimes. Pendant le procès en Pologne du commandant d’Auschwitz, Rudolf Höss, le président du tribunal, le juge Dr Alfred Eimer, déclara dans le discours d’ouverture : « Conscients de notre grande responsabilité envers les morts et les vivants, nous ne voulons pas perdre de vue de quoi il en allait dans la lutte de ceux qui aiment la liberté des peuples. Le but suprême c’était le respect devant la dignité de l’être humain. Cette dignité doit être accordée aussi à l’accusé, car devant le tribunal se trouve avant tout un être humain. » (11)

    Prière :
    Apprends-nous, Seigneur, la marche droite et debout. Apprends-nous, Seigneur, à lutter pour la vérité et la justice, pour la miséricorde et la solidarité, même si cela nous apporte des préjudices, même si cela nous cloue à la croix. Donne-nous la foi qui nous en donne la force. Donne-nous la grâce, comme tu l’as donnée à Dietrich Bonhoeffer, le théologien protestant, qui pouvait prier en vue de son exécution toute proche par les Nazis :
    « Le passé veut encore tourmenter nos cœurs,
    le lourd fardeaux des jours mauvais nous oppresse encore.
    Hélas, Seigneur, donne à nos âmes effrayées
    le salut auquel tu nous as préparés.
    Et si tu nous tends la coupe amère
    de la douleur, pleine jusqu’à déborder,
    nous la prendrons avec gratitude et sans trembler
    de ta main bonne et bien-aimée.
    Merveilleusement gardés par des forces bienveillantes,
    nous attendons sans crainte l’avenir.
    Dieu est avec nous soir et matin
    et le sera jusqu’au dernier jour. » (12)


    12ème station
    Jésus meurt sur la croix

    « Mon Dieu, mon Dieu, pourquoi m’as-tu abandonné ? » (Mt 27,46)
    « Entre tes mains, je remets mon esprit. » (Lc 23,46)

    Souvenirs du camp :
    Peut-être que le souvenir le plus connu de l’abandon de Dieu à Auschwitz vient d’Elie Wiesel dans son livre La Nuit :
    « Jamais je n’oublierai cette nuit, la première nuit de camp qui a fait de ma vie une nuit longue et sept fois verrouillée. Jamais je n’oublierai cette fumée. Jamais je n’oublierai les petits visages des enfants dont j’avais vu les corps se transformer en volutes sous un azur muet. Jamais je n’oublierai ces flammes qui consumèrent pour toujours ma Foi. Jamais je n’oublierai ce silence nocturne qui m’a privé pour l’éternité du désir de vivre. Jamais je n’oublierai ces instants qui assassinèrent mon Dieu et mon âme, et mes rêves qui prirent le visage du désert. Jamais je n’oublierai cela, même si j’étais condamné à vivre aussi longtemps que Dieu lui-même. Jamais. » (13)

    Méditation :
    En ce lieu, nous voulons prier pour tous ceux qui ne peuvent prier, ni à Auschwitz, ni après Auschwitz. Le ciel, au dessus d’Auschwitz, fut en ce temps terriblement vide : sans papillons, sans oiseaux, sans verdure. Dès lors, il est devenu vide aussi pour beaucoup dans le sens religieux, de ne plus pouvoir trouver Dieu. Nous voulons prendre très au sérieux ces expériences et ne rien nous faciliter avec notre foi.

    Prière :
    Nous voulons prier un moment en silence.
    La dernière œuvre de la carmélite Edith Stein s’appelle : « La Science de la Croix ». Elle y écrit :
    « Nous savons qu’il vient un temps où l’âme est complètement transposée dans l’obscurité et le vide. Il ne lui reste rien d’autre pour se raccrocher que la foi. La foi lui fait voir le Christ, le Pauvre, l’Humilié, le Crucifié, abandonné sur la croix même par le Père divin. Dans sa pauvreté et son abandon, l’âme retrouve la sienne. » (14)


    13ème station
    Jésus est détaché de la croix et remis à sa mère

    « Or près de la croix de Jésus se tenaient sa mère et la sœur de sa mère, Marie, femme de Clopas, et Marie de Magdala. » (Jn 19,25)

    Souvenirs du camp :
    Le Père Maximilien Kolbe, qui vénérait beaucoup Marie avait dit, avant son arrestation, dans une de ses allocutions aux frères de son couvent : « On ne peut honorer le Roi de l’amour que par l’amour, comme don, on ne peut lui offrir que l’amour. On ne peut pas décrire plus profondément l’amour. Il faut l’expérimenter. Le ciel n’est rien d’autre que l’union toujours plus profonde avec Dieu, par amour ». (15)  Une année plus tard, Kolbe était déjà mort. Il était allé librement, à la place d’un autre détenu, dans le bunker de la faim. Pour beaucoup, il est devenu un symbole de la victoire sur le pouvoir de la haine et de la mort, dans la force de la foi et de l’amour.

    Méditation :
    A cette station, nous voulons penser spécialement au peuple polonais. Il se retrouve en arrière-fond de son histoire dans la situation de la « Pietà », dans laquelle la mère tient dans ses bras son fils mort. Ainsi l’icône de Częstochowa est marquée par un regard triste de mère qui connaît la souffrance et la mort, et qui cependant ne cesse aussi dans la « nuit obscure » de croire à la promesse de Dieu.

    Prière :
    Nous voulons nous joindre à la prière du Chemin de croix que la paroisse polonaise prie à cette station.
    Prions pour la patrie polonaise, qui fut si souvent crucifiée. Pour que ses filles et ses fils restent fidèles à Dieu, surmontent toute haine et marchent sur le chemin de la vérité et de la justice. ­ Ave Maria, Je vous salue Marie…


    14ème station
    Jésus est mis au tombeau

    « La main du Seigneur fut sur moi ; il m’emmena par l’esprit du Seigneur et il me déposa au milieu de la vallée, une vallée pleine d’ossements […] ils étaient complètement desséchés. Il me dit : ‛Fils d’homme, ces ossements vivront-ils ?’ Je dis : ‛Seigneur Dieu, c’est toi qui le sait !’ Il me dit : ‛Prophétise sur ces ossements’ […] Je prophétisai, comme j’en avais reçu l’ordre. Or il se fit un bruit au moment où je prophétisais ; il y eut un frémissement et les ossements se rapprochèrent les uns des autres […] Il me dit : ‛Prophétise à l’esprit’ [...] Je prophétisai comme il m’en avait donné l’ordre, et l’esprit vint en eux, ils reprirent vie et se mirent debout sur leurs pieds : grande, immense armée.… Ainsi parle le Seigneur Dieu : ‛Voici que j’ouvre vos tombeaux ; je vais vous faire remonter de vos tombeaux, ô mon peuple, et je vous ramènerai sur le sol d’Israël. Vous saurez que je suis le Seigneur lorsque j’ouvrirai vos tombeaux, et que je vous ferai remonter de vos tombeaux, mon peuple’. …» (Ez 37,1-14)

    Méditation :
    Le tombeau n’a pas le dernier mot. Nous croyons que Dieu n’abandonne pas les victimes après leur mort. Et aussi, pour le dire ainsi, nous croyons, qu’ici sur terre, la mort à Auschwitz n’a pas le droit d’avoir le dernier mot. De restes d’ossements, qui ressemblent à des grains de blé, doit jaillir la vie nouvelle. Auschwitz doit devenir le lieu qui rende le monde conscient de la dignité de chaque être humain et nous engage dans notre grande responsabilité pour la paix. De même qu’une fois des êtres humains de toute l’Europe furent amenés dans la mort, ainsi le message de la dignité inviolable de toute l’humanité doit être apporté au monde. Comme il y avait une fois beaucoup de soldats de la mort, ainsi sommes-nous appelés aujourd’hui à engager toute notre vie pour la paix, la réconciliation et la solidarité. Si nous donnons notre vie pour cela, nous ne donnons pas davantage que toutes les victimes ont donné.

    Prière :
    Seigneur, fais de moi un instrument de ta paix.
    Là où il y a la haine, que je mette l’amour.
    Là où il y a l’offense, que je mette le pardon.
    Là où il y a la discorde, que je mette l’union.
    Là où il y a le doute, que je mette la foi.
    Là où il y a l’erreur, que je mette la vérité.
    Là où il y a le désespoir, que je mette l’espérance.
    Là où il y a les ténèbres, que je mette la lumière.
    Là où il y a la tristesse, que je mette la joie.
    O Maître, que je ne cherche pas tant
    à être aimé qu’à aimer,
    à être consolé qu’à consoler,
    à être compris qu’à comprendre.
    Car, c’est en donnant qu’on reçoit,
    c’est en s’oubliant qu’on retrouve,
    c’est en pardonnant qu’on est pardonné,
    c’est en mourant qu’on ressuscite à la vie éternelle. Amen.
    (Prière attribuée à Saint François d’Assise)


    En conclusion

    Nous voulons terminer notre chemin à travers Auschwitz avec le Notre Père. Quelqu’un a dit une fois : cette prière, c’est comme si elle était née dans un camp de concentration.
    Notre Père …


    -----------------------------------------------------------
    Notes :
    1. Danuta Czech, Kalendarium der Ereignisse im Konzentrationslager [Calendrier des événements dans le camp de concentration d’Auschwitz-Birkenau], Auschwitz-Birkenau 1939-1945. Hambourg, 1989, p, 36.
    2. Tadeusz Borowski. Le Monde de Pierre, traduit du polonais par Erik Veaux, Calmann-Lévy, 1964, p 103, 104, 105.
    3. Borowski, idem., p 110.
    4. Zofia Pohorecka. De mai 1943 à janvier 1945, détenue dans le camp des femmes; elle a vécu ensuite à Oświęcim où elle est décédée le 5 janvier 2005.
    5. Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie. In: Na mojej ziemi był OŚWIĘCIM. Oświęcim w poezji współczesnej, cz. II. [L’interrogatoire in: Sur ma terre, il y avait Oświęcim] Oświęcim, 1993, p. 286-287.
    6. Stanisława Grabska, Żydzi [Juifs], in: Więż 4/1992, p. 42.
    7. D’après Tygodnik Powszechny, 2.08.1992.
    8. Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak. Kreuzweg des Maximilian Kolbe.[Le Chemin de croix de Maximilien Kolbe] Kevelaer, Butzon&Bercker, 1982, IX.
    9. Philomena Franz, Zwischen Liebe und Hass. Ein Zigeunerleben [Entre amour et haine. Une vie de tzigane. Fribourg-en-Brisgau. Herder, 1985, p. 51 et sv.
    10. Ces événements sont documentés in : Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim-Majdanek-Stutthof). [Dieu sur une terre inhumaine. Vie religieuse dans les camps de concentration de Hitler: Oświęcim-Majdanek-Stutthof]. PAX, 1982, 105.
    11. Varsovie, 11.03.1947. Akten zum Höß-Prozess im Staatlichen Museum Auschwitz-Birkenau [Actes du procès de Höss, Musée d’Etat d’Auschwitz-Birkenau], Vol. 23, f14.
    12. Dietrich Bonhoeffer, Résistance et soumission, Paris, Labor et Fides, 1973, p.195.
    13. Elie Wiesel, La Nuit, Paris, éd. de Minuit, p.60.
    14. Edith Stein, La Science de la Croix, Passion d’amour de saint Jean de la Croix, Nauwelaerts, 1957.
    15. 27 octobre 1940 In: Konferencje świętego. Maksymiliana Marii Kolbego [Conférences de St Maximilien Kolbe], oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara [élaborées et rédigées par Antoni Książek, Władisław Kornel Kaczmarek sous la direction de Joachim Roman Bara], Niepokalanów, 1990, p. 408.

    Rédaction Père Dr Manfred Deselaers
    Traduction : Communauté de Grandchamp, Areuse, Suisse
    Correction pour la nouvelle édition revue: Sr. Anne Denise Rinckwald NDS
    Citations bibliques: Bible de Jérusalem, éd. 2007.
    Copyright © 2012 by Centre de Dialogue et de Prière à Oświęcim

  • DIO MIO, DIO MIO, PERCHÉ MI HAI ABBANDONATO?
    Via Crucis ad Auschwitz-Birkenau

    Presentazione

    I testi della Via Crucis di Auschwitz, proposti alla nostra meditazione, provengono dal nucleo della tradizione cattolica delle parrocchie di Oświęcim e Brzezinka, parrocchie che, da anni, coltivano, in questo luogo, la memoria delle vittime di Auschwitz - Birkenau. Le stazioni seguono, nella loro struttura fondamentale, il modello classico della celebrazione della Passione; sono state, in seguito, incluse alcune riflessioni dell’autore.
    Credere in Auschwitz significa andare costantemente in ricerca del senso della fede. La nostra fede in Dio, in questo luogo particolare, diviene una ricerca di Lui; di Lui, proprio lì dove continuamente risuona una domanda, sotto forma di accusa: Dio mio, Dio mio, perché mi hai abbandonato? In una prospettiva cristiana, pregare ad Auschwitz in altro modo appare pressoché impossibile. Sia anche per noi, questa Via Crucis, una ricerca di Dio e della dignità umana. Lungo questa via ci accompagneranno alcune testimonianze di fede profonda. Qui, nella terra di Auschwitz, parole enfatiche e vuote finirebbero per essere unicamente un’offesa alla memoria delle vittime.
    Seguendo l`itinerario delle varie stazioni, percorriamo, spiritualmente, un doppio percorso: camminiamo con le persone che soffrivano e morivano perdendo, spesso, lungo la strada, la propria fede e, contemporaneamente, ripercorriamo la via della Passione e morte di Gesù, il Cristo, consapevoli che Egli procedeva, passo passo, con i condannati. Cristo ci porta a fianco di quelle vittime, ad entrare in profonda solidarietà con loro, quantunque possa essere forte la nostra tentazione di sottrarcene.
    Le stazioni della Via Crucis saranno scandite dal seguente ritmo: dopo la citazione biblica verrà letto un testo tratto dalla quotidianità vissuta nel campo; seguirà una riflessione su di esso e, infine, una preghiera.


    I Stazione
    GESÙ È CONDANNATO A MORTE

    Mentre si trovavano insieme in Galilea, Gesù disse loro: “Il Figlio dell’uomo sta per essere consegnato nelle mani degli uomini e lo uccideranno, ma il terzo giorno risorgerà”. Ed essi furono molto rattristati (Mt 17,22-23).

    Ricordi del campo:
    II campo di concentramento di Auschwitz fu fondato nel giugno 1940; all’inizio era destinato unicamente ai polacchi, in seguito, anche ai prigionieri di guerra sovietici. Dal 1942 divenne campo di sterminio di massa, soprattutto per gli ebrei. Sono stati uccisi circa un milione di ebrei, 75 mila polacchi, 21 mila zingari,15 mila prigionieri di guerra dell`Unione Sovietica ed altri. Coloro che giungevano al campo non sapevano a cosa andavano incontro. Non erano una rarità le parole di “benvenuto’ con le quali il Comandante del campo, Fritsch, si rivolgeva ai nuovi arrivati: “questo è un campo di concentramento ... non c’è altra uscita da qui, se non attraverso il camino del forno crematorio ...”1

    Riflessione:
    Preghiamo per tutti coloro che sono stati condannati a morte e per quelli che sono stati esclusi dalla società. Preghiamo per quelli dei quali nessuno più ha bisogno, per coloro che, semplicemente, dovrebbero sparire per la loro inutilità sociale ... Preghiamo per quanti, tutti i giorni, devono fare i conti con i propri sogni di vita distrutti, a causa della situazione politica o delle diverse circostanze sociali, privati della possibilità di una vita degna; ancor oggi, possiamo constatare questo in tanti luoghi provati dalla guerra o dalla fame.

    Preghiera:
    Signore Gesù Cristo, tu che hai detto: “qualsiasi cosa avete fatto ad uno solo dei miei fratelli e sorelle più piccoli lo avete fatto a Me” (Mt 25, 40), “qualsiasi cosa non avete fatto ad uno dei miei fratelli e sorelle più pccoli, non l’avete fatto a Me” (Mt 25, 45), aiutaci a penetrare sempre più nel significato di queste parole.


    II Stazione
    GESÙ È  CARICATO DELLA CROCE

    Allora lo consegnò perché fosse crocifisso. Essi allora presero Gesù ed Egli, portando la croce, si avviò verso il luogo del Cranio detto, in ebraico, Golgota (Gv 19,16-17).

    Ricordi del campo:
    Il prigioniero Tadeus Borowski faceva parte del commando che doveva selezionare i bagagli dopo l’arrivo di ogni nuovo convoglio. Egli scrive in uno dei suoi racconti:
    “Lo scalo ferroviario si faceva sempre più rumoroso e affollato. I capisquadra dividevano gli uomini in gruppi. […] Arrivavano, rombando, le moto degli ufficiali delle SS. […] Prima si salutavano militarmente, stendendo il braccio come gli antichi romani, poi, scambiandosi sorrisi e stringendosi cordialmente la mano, parlavano delle lettere, delle notizie di casa […] È in arrivo un convoglio – diceva uno – e tutti si mettevano in attesa. Da dietro la curva sbucavano i vagoni merce; il treno, verso il fondo, era pigiato di gente. […] Dai finestrini con le inferriate si vedevano volti umani: pallidi, rugosi, pieni di sonno e di stanchezza. Donne scapigliate, spaventate, uomini […] All’improvviso qualcuno, dentro i vagoni, cominciava ad agitarsi e a picchiare contro le pareti. Acqua! Aria! ... Sorde, disperate si alzavano le grida […] Also loos! Al lavoro!  Stridevano i catenacci, venivano aperti i vagoni. L’ondata d’aria fresca affluiva all`interno investendo le persone come ossido di carbonio. Stavano terribilmente pigiati, schiacciati da una mostruosa quantità di bagagli: valigie, valigette, valigioni, zaini, fagotti di ogni tipo. Avevano con sé tutto ciò che aveva costituito la loro vita passata, e che ora serviva per quella nuova.”2

    Riflessione:
    Vogliamo volgere lo sguardo su coloro che hanno caricato la croce sulle vittime. È sconvolgente pensare che questi criminali fossero persone normali. Solo pochi di loro potrebbero essere considerati veramente anormali ... Fino a dove si può spingere, allora, l’uomo normale?

    Preghiera:
    Preghiamo per i carnefici di quei tempi e per quelli di oggi; preghiamo per tutti coloro che gravavano gli altri con la croce del proprio egoismo, con la durezza e la bestialità del loro cuore. Preghiamo per noi stessi. Quanto spesso vogliamo sbarazzarci delle persone che consideriamo troppo pesanti, quanto spesso voltiamo le spalle agli altri! Con quanta indifferenza guardiamo le vittime di questo mondo ... Donaci, Signore, la grazia della conversione e abbi pietà di noi.


    III Stazione
    GESÙ CADE PER LA PRIMA VOLTA

    Sono curvo e accasciato,
    triste mi aggiro tutto il giorno.
    Palpita il mio cuore, la forza mi abbandona,
    si spegne la luce dei miei occhi.
    Amici e compagni si scostano dalle mie piaghe,
    i miei vicini stanno a distanza
    (Sal 38,7.11-12).

    Ricordi del campo:
    Dai ricordi di Tadeusz Borowski: stanco morto per il lavoro e per le esperienze terribili che viveva presso i binari del campo, disse ad un suo amico:
    – Henri... noi siamo persone buone? – Perché fai queste stupide domande? – Mi bolle dentro una rabbia inspiegabile verso queste persone perché è a causa loro che devo stare qua. Non mi dispiace affatto che questa gente morirà con gas. Se si aprisse la terra e li inghiottisse tutti! Potrei aggredirli tutti! Probabilmente questo è patologico, non so, non capisco... – Invece no ... è proprio il contrario: ... è un sentimento normale, previsto, calcolato ...3

    Riflessione:
    Gesù cade sotto la croce. Ad Auschwitz molti cadevano sotto il peso di quella croce che, qui, veniva loro caricata addosso. La cosa peggiore non era la sofferenza fisica ma il dolore provocato dalla sconfitta, dalla caduta dell’uomo. La rivalità tra i prigionieri, nella lotta per la sopravvivenza, era spesso così grande che era assai difficile che solidalizzassero fra di loro. Una delle persone sopravvissute ha detto: per condividere il pane quando si ha fame bisognerebbe essere santi. Questo era più difficile che andare alla camera a gas. Ciononostante non mancavano persone di questo genere.4

    Preghiera:
    Preghiamo per tutti coloro che, attraversando questo inferno, sono venuti meno anche moralmente. Preghiamo per quelli che hanno finito col pensare unicamente a se stessi, non occupandosi più degli altri; per quelli che non hanno avuto fede e forza sufficienti per rimanere esseri umani. Perdonali, Signore, e perdona anche a noi quando smarriamo la retta via e perdiamo la fiducia in Te.


    IV Stazione
    GESÙ INCONTRA SUA MADRE

    Voi tutti che passate per la via considerate e osservate se c’é un dolore simile al mio dolore, al dolore che ora mi tormenta, e con cui il Signore mi ha punito nel giorno della sua ira ardente  (Lam 1,12)
    Con che cosa ti metterò a confronto? A che cosa ti paragonerò figlia di Gerusalemme? Che cosa eguaglierò a te per consolarti, vergine figlia di Sion? Poiché grande come il mare è la tua rovina; chi potrà guarirti? (Lam 2,13).

    Ricordi del campo:
    A partire dal 1942, nella parte sinistra rispetto al cancello principale del campo, sul terreno di Auschwitz II, si estendeva il campo femminile destinato a prigioniere di varie nazionalità. Fino al maggio 1943 i bambini, nati nel campo, venivano uccisi in modo crudele: il più delle volte affogati in una botte.

    Riflessione:
    La polacca Elżbieta Piotrowska ha composto per loro una poesia dal titolo: Interrogatorio5:
    – Chi vi ha ucciso bambini, piccoli bambini?       
    – Gli uomini.-
    – E com’erano questi uomini? Avevano facce da fantasmi? O, forse avevano zanne ed artigli, occhi da animali […]?-
    – Erano uomini come tanti. Uomini come uomini. Avevano occhi e denti da uomini […] una statura come quella dei nostri padri […]
    – Forse li aveva partoriti un vulcano, e non avevano madri?
    – Madri umane li avevano partoriti; si ricordavano le ninnananne che le loro mamme cantavano loro quando erano come noi. […]
    – Sicuramente quegli uomini non avevano bambini?
    – Avevano bambini. Scrivevano loro delle lettere, spedivano dei pacchi con scarpine quasi nuove, pacchi con giocattoli.
    – Come vi uccidevano questi uomini?
    – Ci soffocavano con il gas, ci mettevano nel fuoco, ci facevano a pezzi sbattendoci contro il muro, ci schiacciavano con una scarpa, ci iniettavano il fenolo e, se erano buoni, ci offrivano una pallottola.
    – E quando vi avevano già uccisi, cosa facevano questi uomini?
    – Si asciugavano il sudore dalla fronte con un fazzoletto bianco. Dicevano: “accidenti, che stancata oggi!!! È stato un lavoro pesante! Così tanti bambini … !

    Preghiera:
    Signore, preghiamo per i bambini di tutto il mondo: per i nati ed i non nati, per gli orfani di guerra, per i bambini che sono rimasti segnati per sempre dal marchio di esperienze terribili. Sii vicino a loro e non abbandonarli. Aiutaci a costruire un mondo amico dei bambini. Quelli uccisi stringili al tuo cuore.


    V Stazione
    GESÙ È AIUTATO DAL CIRENEO

    Portate i pesi gli uni degli altri, così adempirete la legge di Cristo (Gal 6,2).

    Ricordi del campo:
    In fondo al campo femminile, a Birkenau, si trovavano la camera a gas ed il crematorio II. Oggi ne rimangono solo le rovine perché le SS, prima di abbandonare il campo, fecero saltare in aria le costruzioni. Spingevano nelle camere a gas fino a duemila persone alla volta uccidendole con il Cyklon B. I morti, dopo l`uccisione col gas, erano in posizione diritta, tutti stretti e piegati l`uno all`altro; ancora si tenevano, spasmodicamente, per mano, al punto che, quelli del “Sonderkommando”, riuscivano, a fatica, a separare i cadaveri.

    Riflessione:
    La maggior parte delle vittime uccise qui, con il gas, erano ebrei. Proprio in questo luogo, dunque, vogliamo ricordare e onorare in modo speciale il popolo ebreo. L’appello a portare i pesi gli uni degli altri, spesso, non ha trovato risposta nei confronti del popolo ebreo. A volte accadeva, purtroppo, proprio l’opposto. Non si fece caso, allora, che ogni figura del Crocifisso , così come ogni statua di Maria, avrebbe dovuto portare la stella di Davide. Secondo l’ideologia razzista di quei tempi, Gesù, Sua madre e tutti gli Apostoli sarebbero dovuti passare per le camere a gas.
    Come dice Stanislawa Grabska, nel poema “Giudei” 6:
    Anche Gesù fu un “giudeo” disprezzato,
    Taumaturgo di Galizia o Galilea.
    Quella che regna nel Santuario di Jasna Góra,
    Lei pure è stata “una povera ebreina”
    durante tutta la sua vita laboriosa.
    Non sono forse andati, entrambi, al gas
    insieme al loro popolo durante quei terribili giorni?

    Preghiera:
    Signore, nella morte saremo tutti uguali gli uni per gli altri. Donaci di capire più a fondo che anche in vita siamo fratelli e sorelle; che dobbiamo superare tutte le frontiere, le diverse concezioni, le religioni e le confessionalità, i nazionalismi e le opinioni politiche che ci differenziano. Donaci anche di comprendere meglio questa verità: che ognuno di noi è chiamato a condividere i pesi degli altri.


    VI Stazione
    LA VERONICA ASCIUGA IL VOLTO A GESÙ

    Mettimi come sigillo sul tuo cuore, come sigillo sul tuo braccio; perché forte come la morte è l’amore (Ct 8,6).

    Ricordi del campo:
    Presso il monumento, costruito nel 1967, alla fine del binario ferroviario del campo, si trovano le lapidi commemorative con le scritte in tante lingue parlate ad Auschwitz: ladino, ucraino, serbo, slovacco, rumeno, romanì, russo, polacco, norvegese, olandese, ungherese, yiddish, italiano, croato, ebraico, greco, francese, tedesco, ceco, bielorusso, sloveno, inglese.
    Zofia Pohorecka fu internata nel campo femminile di Birkenau all’età di vent`anni. Viveva ad Oświęcim e spesso si incontrava con gruppi giovanili tedeschi. Raccontava che era sopravvissuta solo grazie alle amiche che si erano prese cura di lei quando era gravemente malata. Parlava di quanta forza possano offrire l’amicizia, l’amore e l’affetto ricevuti dal prossimo.

    Riflessione:
    In questo terribile contesto di sofferenza, miseria e degradazione umana, non mancavano gesti di generosità, gesti che, in questo luogo, assumevano il carattere di atti eroici. Impariamo da quelle persone a non acconsentire alla logica del male e del peccato. Non esiste posto in cui ciascuno possa sentirsi assolto dall’impegno di opporsi al male e dal dovere di soccorrere coloro che soffrono.

    Preghiamo:
    Oh Dio, la Veronica ha dato sostegno a Gesù nel suo dolore. Aiutaci, persino nella quotidianità più brutale, a non perdere mai la capacità di amare disinteressatamente il prossimo.


    VII Stazione
    GESÙ CADE PER LA SECONDA VOLTA

    Tutto questo ci è accaduto
    e non ti avevamo dimenticato,
    non avevamo tradito la tua alleanza.
    Non si era volto indietro il nostro cuore,
    i nostri passi non avevano lasciato il tuo sentiero.
    Per te ogni giorno siamo messi a morte,
    stimati come pecore da macello.
    Svegliati, perché dormi, Signore?
    Destati, non ci respingere per sempre.
    Perché nascondi il tuo volto,
    dimentichi la nostra miseria e oppressione?
    Poiché siamo prostrati nella polvere,
    il nostro corpo è steso a terra.
    Sorgi, vieni in nostro aiuto;
    salvaci per la tua misericordia
    (Sal 44,18-19.23-27).

    Ricordi del campo:
    Anche nella camera a gas e nel crematorio III venivano uccise con lo Cyklon B fino a duemila persone alla volta. I dentisti aprivano la bocca dei cadaveri e, con le tenaglie, estraevano i denti d’oro. Sembrava veramente che la malvagità umana festeggiasse il suo trionfo su Dio.
    Sappiamo che, per molte persone, il silenzio di Dio fu, in quel momento, qualcosa di insopportabile. Forse lo fu soprattutto per gli ebrei per i quali ciò che accadeva doveva rappresentare come la rottura dell’Alleanza, una specie di duplice fine del mondo: della terra e del cielo. Eppure il luogo dell’umiliazione e della degradazione più profonda fu anche il luogo della fede invincibile e della preghiera. Dalle camere a gas si sentivano arrivare i canti dei salmi. Anche dalla cella della morte di Padre Kolbe si udiva pregare.

    Riflessione:
    Non ha prevalso il tentativo di distruggere la fede in Dio che è Amore. Qui, mezzo secolo dopo, nell’estate del 1992, un gruppo di rabbini americani e di vescovi polacchi pregarono insieme. Risuonavano queste parole della preghiera di Kaddish.

    Preghiera:
    Adorato e lodato, esaltato e glorificato, sublime e santificato, venerato con gioia sia il nome del Santo. Che Egli sia lodato, benché sia esaltato al di sopra di tutte le glorificazioni, i canti, le glorie e gli inni, gli onori e le consolazioni che si pronunciano nel mondo... e la memoria degli uccisi sarà benedizione e segno di pace per tutti.7


    VIII Stazione
    GESÙ CONFORTA LE DONNE IN PIANTO

    Lo seguiva una gran folla di popolo e di donne che si battevano il petto e facevano lamenti su di lui. Ma Gesù, voltandosi verso le donne, disse: “Figlie di Gerusalemme, non piangete su di me, piangete su voi stesse e sui vostri figli” (Lc 23,27-28).

    Ricordi del campo:
    Nel bosco, in fondo al campo Auschwitz II, furono adibite a camere a gas, dopo lo sfollamento dei proprietari polacchi, due casette. Una di esse fu chiamata “la casetta bianca”, detta anche: “Bunker II”. Nelle vicinanze di questa si trovavano due baracche nelle quali le persone, prima di entrare nella camera a gas, dovevano spogliarsi. Poco distante da queste baracche, dentro quattro grandi fosse all’aria aperta, venivano poi bruciate le loro spoglie. Qui, nel 1942, furono deportati anche dei cattolici olandesi di origine ebraica. Fra di essi si trovavano la carmelitana Edith Stein (suor Teresa Benedetta della Croce) e sua sorella Rosa.

    Riflessione:
    Gesù consola le donne in pianto: Egli era in pace con se stesso e con ciò che accadeva, nonostante la sofferenza. E questo perché non era preso da se stesso, ma era talmente libero da riuscire a vedere l’infelicità degli altri. Dobbiamo lavorare su noi stessi: comprenderci fino in fondo per poi poterci liberare da noi stessi ed essere capaci di guardare alle sofferenze altrui.
    Anche Edith Stein, che ricordiamo qui in Auschwitz, ci aiuta a rivolgere i nostri sguardi verso gli altri. Lei, la suora ebrea del Carmelo, accompagna noi cristiani incontro agli ebrei, ci conduce alla solidarietà con le vittime che, qui, sono state uccise.

    Preghiera:
    Dio d’amore, apri gli occhi dei nostri cuori alla situazione degli altri. Vogliamo pregare in questa stazione in particolare per le donne su cui spesso, durante le guerre, hanno gravato i pesi più grandi. Ti preghiamo, Signore, affinché sia riconosciuta e apprezzata la loro dignità; perché la loro bellezza non sia più sfruttata e le difficoltà della loro vita possano essere sempre più prese in considerazione da tutte le società e la collettività. Permettici di imparare da tuo Figlio, Gesù.


    IX Stazione
    GESÙ CADE PER LA TERZA VOLTA SOTTO LA CROCE

    Ho sperato, ho sperato nel Signore
    ed Egli su di me si è chinato, ha dato ascolto al mio grido.
    Mi ha tratto dalla fossa della morte, dal fango della palude;
    i miei piedi ha stabilito sulla roccia, ha reso sicuri i miei passi. (Sal 40,2-3).

    Ricordi del campo:
    Gli abitanti di una delle campagne poste sull`altra riva della Vistola potevano vedere più volte, durante la notte, alla luce chiara della fiamma che bruciava i cadaveri, un corteo di “figure nude” che si trascinava dalla baracca-spogliatoio alla camera a gas. Sentivano le grida della gente che aveva la morte imminente davanti agli occhi. Di giorno, gli operai polacchi che dovevano costruire, a distanza di un paio di centinaia di metri, i nuovi forni crematori, vedevano i  prigionieri che tiravano fuori qualcosa da dietro le porte di quelle case, e caricavano questo “qualcosa” sui carri, andando poi in direzione delle fosse. Dalle fosse, dove venivano scaricati, si sollevava, ininterrottamente, un fumo nero. I prigionieri del “commando speciale” sistemavano mille e più cadaveri, l`uno sull`altro. I cadaveri erano alternati a strati di legna alla quale veniva, poi, appiccato il fuoco.

    Riflessione:
    Gesù cade la terza volta sotto la croce: Egli è al limite delle sue forze e totalmente solo. Nessuno più lo consola, nessuno più lo aiuta. Non gli resta nient`altro cha arrendersi al volere dei carnefici confidando unicamente nella fedeltà di Dio.

    Possiamo leggere nel libro “Droga Krzyżowa Maksymiliana Kolbe” (Via crucis di san Massimiliano Kolbe) di Theo Mechtenberg e Mieczysław Kościelniak:
    Dopo l`incubo del giorno giunge il riscatto del sonno.
    La fame trivella le viscere e il dolore morde le membra.
    Dall’oscurità emerge il tormento dei pensieri.
    Le anime si immergono nella solitudine
    invadendo i passaggi tra le cuccette dei lager
    e, spalla a spalla col fratello nella sofferenza,
    si raffreddano i morti.
    Nel buio della notte, silenziosamente, si spegne la vita
    lasciando un’esile traccia.
    Con la fine delle sofferenze
    anche la speranza muore.
    Accanto all’uomo, nella sua caduta più profonda,
    sta  in ginocchio un eletto che assicura, con la preghiera,
    che la fine è il nuovo inizio:
    è il sollevarsi dalle tenebre alla luce;
    - e benedice la morte8


    X Stazione
    GESÙ È SPOGLIATO DELLE VESTI

    Mi scherniscono quelli che mi vedono,
    storcono le labbra, scuotono il capo.
    Si dividono le mie vesti,
    sul mio vestito gettano la sorte
    (Sal 22,8.19).

    Ricordi del Campo:
    Filomena Franz, Sinti di Colonia, ricorda: “era il giorno del mio arrivo ad Auschwitz, il 21 aprile […], siamo presso la rampa ferroviaria. […]
    Improvvisamente un urlo terrificante: «in riga! – hanno urlato – spogliarsi! » […] Tutti si spogliavano lentamente. Fa molto freddo. Mi viene la pelle d’oca. […] Sguardi indiscreti ed esperti incontrano il mio corpo. Il vestito che, fino ad un momento fa, ancora indossavo, viene  sostituito da una pesante divisa a righe; le scarpe da pesanti, scomodi zoccoli di legno. […] Nel giro di due minuti un civile si trasforma in un prigioniero del campo di concentramento. […] A coppie e, a passo di marcia, ci dirigiamo alle baracche in muratura, al campo di concentramento femminile. Ci aspettano due SS. La sorvegliante vuole spingermi sulla sedia ma uno dice forte: «quella no, lascia stare quei capelli! » -  Mettiti qui a lado – mi ordina – Sciogliti i capelli! » Avevo i capelli che mi arrivavano alle ginocchia ... Poi continua quello: «questa sembra una principessa della giungla » […] E la donna tedesca che mi stava vicino si rivolge verso di me e afferma: «Ehi Ragazza! Ti è andata bene! Andrai al bordello, là ti troverai meglio rispetto al campo ». Allora mi si sono aperti gli occhi. Mi sento così come se fossi schiacciata da una macina, come se dovessi morire lentamente. Chiudo gli occhi, devo appoggiarmi al muro per non cadere; penso ai miei parenti che qui sono morti uccisi nelle camere a gas. Mio Dio, cosa mi fai! Questo non posso, non ce la posso fare. Queste torture. Poi mi accorgo che mi aumenta la circolazione del sangue. La rabbia e la disperazione mi giungono all’eccesso. Mi strappo la divisa e grido disperata: «no, là non ci vado, è meglio che mi fucilate subito. Fucilatemi immediatamente! ». […] Allora la sorvegliante mi sbatte sulla sedia, mi tira la testa all`indietro e, in modo brutale, mi taglia i capelli. Sono il numero 10.550”9

    Riflessione:
    Ad Auschwitz gli uomini diventavano numeri senza personalità ... disponibili a lasciarsi consumare come forza lavoro, come materiale per il piacere delle SS, come fornitori di materia prima anche dopo la morte: venivano utilizzati i capelli, i denti d`oro e persino le ceneri dei cadaveri. Per i prigionieri la posta in gioco consisteva nel difendere la consapevolezza della propria dignità e, come anche nel cercare, nell’aiutare gli altri a conservarla continuamente.
    Il filosofo francese Emmanuel Lévinas ha ragione nell’affermare che la cosa più importante da imparare, “dopo Auschwitz”, è quella di cogliere l’uomo con i suoi diritti individuali,  inalienabili e assoluti.

    Preghiera:
    Aiutaci,Signore, a non valutare secondo le apparenze esterne ma a rivolgerci, invece, gli uni verso gli altri, nel più profondo rispetto verso quel Mistero Divino che è presente in ogni uomo. E quando noi stessi rimarremo nudi, quando non avremo più nulla sotto cui nasconderci, donaci allora di poter comprendere meglio l’uomo; dacci una coscienza pura per poter stare, in quel momento, a fronte alta, senza temere per la nostra dignità. Donaci una fede che, come quella di Gesù, ancori in Dio tutta la nostra vita.


    XI Stazione
    GESÙ È  INCHIODATO ALLA CROCE

    Un branco di cani mi circonda,
    mi assedia una banda di  malvagi;
    hanno forato le  mie mani e i miei piedi,
    posso contare tutte le mie ossa.
    Essi mi guardano, mi osservano
    (Sal 22,17-18).

    Ricordi del Campo:
    II Venerdi Santo del 1942 il sacerdote Piotr Dankowski, di Zakopane, si sente dire dal kapò: “oggi sarai crocifisso come il tuo Maestro”. Gli caricano un pesante palo di legno sulle spalle. Nel portarlo cade diverse volte sotto il peso, fino a morire sotto le scarpe dell’assassino. Ad uno dei prigionieri della “brigata punitiva”, ebreo, mettono sul capo una corona di filo spinato.10

    Riflessione :
    Non il forte superuomo ariano ci indica la verità sugli uomini, ma il Crocifisso che, nella sua debolezza, splende per la sua forza, proprio per la sua autenticità. È proprio vero: Non abbiate paura di quelli che uccidono il corpo. Abbiate paura della morte dello spirito, della morte della verità, della morte dell’amore! Spesso le vittime di Auschwitz erano veramente dei vincitori. Durante il processo di Rudolf Hoess – Comandante di Auschwitz – il presidente della giuria, il giudice dott. Alfred Eimer, nel suo discorso d`apertura ha detto: “memori della nostra grande responsabilità nei confronti dei morti e dei vivi, non perdiamo di vista il motivo per il quale fu intrapresa la lotta di coloro che amano la libertà delle nazioni. Il rispetto della dignità dell`uomo costituiva quel grande scopo! Che, dunque, di questo rispetto sia partecipe anche l`imputato, perché davanti al tribunale si trova prima di tutto l’Uomo.11

    Preghiamo:
    Signore, aiutaci a restare sempre fedeli ai nostri ideali. Insegnaci a dichiararci a favore della verità, della giustizia, della misericordia e della solidarietà, anche se tutto ciò non portasse alcun vantaggio, anche se tutto questo ci inchiodasse ad una croce. Donaci la fede che ci rende forti. Facci la grazia di poter essere capaci di pregare come Dietrich Bonhoeffer, teologo protestante, nell`approssimarsi della sua esecuzione:
    Continuamente il passato vuole opprimere il mio cuore,
    continuamente mi schiaccia il peso dei giorni cattivi.
    Oh Signore, dai alla mia anima spaventata
    quella salvezza alla quale mi hai preparato.
    E se mi porgi il pesante, amaro calice della sofferenza,
    e se vuoi ch’io lo beva fino all’ultima goccia
    lo prenderò grato, senza esitare,
    dalla tua buona, amorosa  mano.
    Protetto dalle forze del bene
    aspetto fiducioso ciò che deve accadere.
    Dio mi è vicino al mattino e alla sera
    Lui è con noi in ogni nuovo giorno. 12


    XII Stazione
    GESÙ MUORE SULLA CROCE

    Dio mio, Dio mio, perché mi hai abbandonato? (Mc 15,34).
    Padre,nelle tue mani consegno il mio spirito (Lc 23,46).

    Ricordi del Campo:
    Probabilmente, una delle più famose esperienze del campo che parlano di abbandono dell`uomo da parte di Dio, sono i ricordi di Elie Wiesel: “non dimenticherò mai quella notte, quella prima notte nel campo che ha cambiato la mia vita in una lunga notte, maledetta sette volte e sette volte sigillata. Non dimenticherò mai il fumo. Non dimenticherò mai le faccine dei bambini, i cui corpi s’innalzavano, davanti ai miei occhi, in volute di fumo verso il cielo silenzioso, azzurro. Non dimenticherò mai quelle fiamme che, per sempre, hanno inghiottito la mia fede. Non dimenticherò mai quel silenzio della notte che, per i secoli, mi ha tolto la voglia di vivere. Non dimenticherò mai quei momenti che hanno ucciso il mio Dio e la mia anima e che hanno ridotto in  polvere i miei sogni. Non dimenticherò mai tutto questo neanche se mi toccasse di dover vivere tanto a lungo come Dio. Mai”.13

    Riflessione:
    Vogliamo pregare, in questo luogo, per tutti coloro che, in Auschwitz o dopo Auschwitz, non sono più riusciti a  pregare. Il cielo sopra Auschwitz era, allora, terribilmente vuoto: senza farfalle, senza uccelli, senza il verde degli alberi. Per molti, da quel momento, il cielo è diventato vuoto e Dio lontano. Vogliamo accogliere con serietà queste esperienze e non trattare con troppa leggerezza la nostra fede.

    Preghiera:
    Preghiamo in silenzio ...
    L’ultima opera  di Edith Stein rimasta inultimata, si intitola : La sapienza della croce. L’autrice, in essa, scrive :
    ,,sappiamo [...]  che arriverá un momento in cui l’anima sará condotta nel buio e nel vuoto. Non le rimarra` nient`altro a cui potersi aggrappare all`infuori della fede. La  fede porra`davanti ai suoi occhi Cristo : nudo, umiliato, crocifisso, abbandonato persino dal Padre Divino. Nella Sua poverta` e solitudine trovo la mia.”12


    XIII Stazione
    GESÙ È DEPOSTO DALLA CROCE

    Stavano presso la croce di Gesù sua madre, la sorella di sua madre, Maria di Kleofa e Maria di Magdala (Gv 19,25).

    Ricordi del Campo:
    Padre Massimiliano Kolbe, grande apostolo di Maria, disse ai suoi confratelli nell`ultimo discorso prima di essere arrestato: “il Re dell’amore possiamo onorarlo solo con  l’amore; in dono Gli si può offrire solo l’amore. […] L`amore non si riesce a descriverlo in profondità; bisogna farne esperienza. Il paradiso non è altro che un’unione sempre più forte con Dio per mezzo dell’amore”.14 Un anno dopo padre Kolbe non era più in vita: andò volontariamente al bunker della fame al posto di un altro prigioniero. È il simbolo della vittoria della fede e dell’amore sull’odio e sulla morte.

    Riflessione:
    In questo luogo vogliamo ricordare particolarmente la nazione polacca. La sua storia rispecchia spesso l’immagine della Pietà, l’immagine della Madre che tiene tra le braccia il Figlio morto. Anche l’icona di Częstochowa è caratterizzata da uno sguardo triste che conosce la sofferenza e la morte ma che non smette di credere nelle promesse di Dio.

    Preghiera:
    Preghiamo per la Polonia, tanto spesso crocifissa; preghiamo perché i suoi figli e le sue figlie restino fedeli a Dio;  perché possano superare ogni odio e riescano a camminare per la via della verità e della giustizia.
    Ave Maria...


    XIV Stazione
    GESÙ È DEPOSTO NEL SEPOLCRO

    La mano del Signore fu sopra di me e il Signore mi portò fuori in spirito e  mi depose nella pianura che era piena di ossa; […] e tutte inaridite. Mi disse: “Figlio dell’uomo, potranno queste ossa rivivere?”. Io risposi: “Signore Dio, tu lo sai”. Egli mi replicò: “Profetizza su queste[…]”. Io profetizzai come mi era stato ordinato; mentre io profetizzavo, sentii un rumore e vidi un movimento fra le ossa, vidi che si accostavano l’una all’altra[…] Egli aggiunse: “profetizza allo Spirito[…]”. Io profetizzai come mi aveva comandato e lo Spirito entrò in essi ed essi ritornarono in vita e si alzarono in piedi; erano un esercito grande, sterminato. Mi disse: “Figlio dell’uomo, queste ossa sono tutta la gente d’Israele.[…] Perciò profetizza e annunzia loro: dice il Signore Dio: “Ecco, io apro i vostri sepolcri, vi risuscito dalle vostre tombe, o popolo mio, e vi riconduco nel paese d’Israele. Riconoscerete che io sono il Signore, quando aprirò le vostre tombe e  vi risusciterò dai vostri sepolcri, o popolo mio. Farò entrare in voi il mio Spirito e rivivrete; vi farò riposare nel vostro paese; saprete che io sono il Signore. L’ho detto e lo farò”. Oracolo del Signore Dio. (Ez 37,1-14).

    Riflessione:
    La tomba non ha l’ultima parola. Crediamo che Dio. Non ha abbandonato le vittime dopo la loro morte. Ma anche qui, su questa terra, non si può permettere che la morte abbia l`ultima parola su Auschwitz. Dai resti delle ossa, simili a chicchi di grano, deve sorgere una vita nuova. Auschwitz deve diventare il luogo che rende il mondo consapevole della dignità dell`uomo ed il luogo che chiama tutti noi all`assunzione di una grande responsabilità in favore della pace. Sì, come a quel tempo uomini di tutta Europa arrivavano qui per morire, cosí, adesso, deve essere portato in tutto il mondo l’annuncio dell’intoccabile ed irrinunciabile dignità umana. Come tanti furono, un tempo, soldati a servizio della morte, cosí, oggi, tutti siamo chiamati a dichiararci, con tutte le nostre forze, a favore della pace, del perdono e della solidarietà. Se per questo arrivassimo anche a perdere la vita, non daremmo nulla di più di quanto diedero le vittime.

    Preghiera:
    O Signore, fa di noi strumenti della tua pace,
    per seminare l’amore dove regna l’odio,
    il perdono dove regna l’offesa,
    l`unione dove regna la discordia,
    la fede dove regna il dubbio,
    la verità dove regna l’errore,
    la speranza  dove  regna la disperazione,
    la luce dove regna il buio,
    la gioia dove regna la  tristezza.
    Fa che possiamo
    non tanto cercare consolazione, quanto consolare,
    non tanto cercare di essere capiti, quanto di capire,
    non tanto cercare di essere amati, quanto di amare.
    Perché offrendo, riceviamo;
    perdonando siamo perdonati,
    e morendo nasciamo a vita eterna.

    Terminiamo il nostro cammino con la preghiera del Padre Nostro. È stato detto che questa preghiera sarebbe potuta nascere in un campo di concentramento.
    Padre Nostro...


    --------------------------------
    Note
    1 Danuta Czech, Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz, Oświęcim 1992, pag. 16.
    2 Tadeusz Borowski : Proszę Państwa do gazu. Warszawa 2008, pag. 108–109.
    3 Nello stesso luogo, pag.112.
    4 Zofia Pohorecka. Dal maggio 1943 al gennaio 1945 è stata prigioniera nel campo femminile di Birkenau. (conf. Stazione VI)
    5 Elżbieta Piotrowska: Przesłuchanie. In: wszystkie barwy czasu . Dal ciclo: wizja lokalna w  Oświęcimiu. Varsavia :  Czytelnik1967
    6 Stanisława Grabska, Żydzi, in “Więź” 4\1992, 42
    7 confr.”Tygodnik Powszechny : del 2.8.1992
    8 Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe. Kevelaer: Butzon & Berker 1982, IX
    9 Philomena Franz, Zwischen Liebe und Haß. Ein Zigeunerleben. Freiburg i. Br. : Herder 1985, pag. 51.
    10 conf. Wiesław j. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim- Majdanek- Stutthof). Varsavia: PAX 1982, pag.105
    11 Varsavia 11.03.1947. atti del processo di Hoess, Archivio Statale del Museo di Auschwitz-Birkenau. Vol. 23, pag.4
    12 Dietro ad una traduzione polacca di T. Bruell, Śpiewnik ewangelicki, Bielsko-Biała 2002, n. 100.
    13 Elie Wiesel, La notte. (noc) Oświęcim 1992, pag.39
    14 Edith Stein, Kreuzeswissenschaft, Studie über Joannes a Cruce, Freiburg 1983, p. 107.
    14 Dal 27.10.1940. Da: Ten, który rozdał życie. Wstęp, (Biografia di S. Maksymilian Kolbe e scelta di testi): Leon Dyczewski OFM Conv. Niepokalanów 1989, pag.195

     Elaborazione di Don Manfred Deselaers
    Titolo originale: “Mein Gott, warum hast du mich verlassen ...?” Einhard Verlag, Aachen 1995
    Traduzione dal polacco: Missionarie dell`Immacolata P. Kolbe
    Le citazioni dei versetti biblici sono state tratte da La Sacra Bibbia, Edizioni Paoline, Roma 1999.
    La seconda edizione rivista è basata sulla edizione polacca rivista:
    “Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” Droga krzyżowa w Auschwitz-Birkenau. Kraków-Oświęcim 2012
    Copyright © 2013: Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

  • “Mijn God, mijn God, waarom  hebt u mij verlaten?”
    Kruismeditatie in Auschwitz-Birkenau

    Inleiding

    De hier volgende meditaties sluiten aan bij de traditie van de kruisweg in de Poolse parochie van Brzezinka. Met deze meditaties willen we de mensen  gedenken, die hier in Auschwitz-Birkenau door de Duitse bezettingsmacht vermoord werden.
    Geloven in Auschwitz is altijd tegelijk een strijd om het geloof. Ons geloof in God wordt hier tot een zoeken naar God. Voortduren stoten we op de vraag: “Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?” Op een andere manier bidden in Auschwitz is niet mogelijk. Deze kruiswegmeditatie moet gezien worden als onze strijd om God – en om de mens. Holle frasen zijn hier een belediging voor de slachtoffers.
    Wanneer we in Auschwitz-Birkenau de kruisweg volgen, gaan we een dubbele spirituele weg. We gaan mee met de mensen die hier leden en stierven. En we gaan mee op de weg van het lijden en sterven van Jezus Christus, in het geloof dat Christus hier meegegaan is op de weg van de mensen. Hij leidt ons naar de slachtoffers, in solidariteit met hen – alleen zouden we ons waarschijnlijk afwenden.
    De kruiswegstaties zijn als volgt opgebouwd. Na een bijbelcitaat volgt een herinnering aan het kamp, dan enkele overwegingen daarbij en tenslotte een gebed.


    1. Eerste statie
    Jezus wordt ter dood veroordeeld

    “Terwijl ze door Galilea trokken, zei Jezus tegen hen: ‘De Mensenzoon zal uitgeleverd worden aan de mensen. Die zullen hem doden, maar op de derde dag zal Hij uit de doden worden opgewekt.’ Dit maakte hen zeer bedroefd.” (Mt 17,22-23)

    Kampherinneringen:
    Het concentratiekamp Auschwitz werd in 1940 opgericht, aanvankelijk voor Poolse, later ook voor Sovjet gevangenen. Vanaf 1942 werd het kamp een plek van industriële massavernietiging van mensen, vooral van Joden. Hier werden ongeveer 1 miljoen Joden, 75.000 Polen, 21.000 Sinti en Roma en 15.000 Sovjetkrijgsgevangenen en anderen vermoord. Wie in Auschwitz aankwam, wist in de regel niet wat hem te wachten stond. Het ‘we1komswoord’ van de commandant, Fritsch, klonk aldus: “Jullie zijn hier niet in een sanatorium gekomen, maar in een Duits concentratiekamp, en dat kent maar één uitgang: de schoorsteen van het crematorium!”1

    Overweging:
    Laten we bidden voor allen die ter dood veroordeeld zijn, die uitgestoten worden uit de samenleving, die door niemand meer gewenst zijn, die eenvoudigweg ‘weg’ zouden moeten. Bidden we voor allen, die moeten leven met de verwoesting van hun levensdromen, die door politieke of maatschappelijke omstandigheden beroofd zijn van alle mogelijkheden om te leven. Mensen in oorlogsgebieden, in landen waar honger heerst…

    Gebed:
    Heer Jezus Christus, u hebt gezegd: “Alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders of zusters, hebben jullie ook voor mij gedaan” (Mat 25,40). “Alles wat jullie voor een van deze onaanzienlijken niet gedaan heben, hebben jullie ook voor mij niet gedaan” (Mat 25,45). Help ons deze woorden beter te begrijpen.


    2. Tweede statie
    Jezus neemt het kruis op zijn schouders

    “Hij droeg zelf het kruis naar de zogeheten Schedelplaats, in het Hebreeuws Golgota.” (Joh 19,17)

    Kampherinneringen:
    Tadeus Broniewski zat als gevangene bij een commando dat bij aankomst van een transport de bagage moest sorteren. Na de oorlog beschrijft hij in een van zijn korte verhalen hoe het er op het perron aan toeging:
    “Op het perron werd het steeds drukker. Voormannen deelden de mensen in. […]  Met een luid gebrom rijden motoren voor, steeds meer SS-onderofficieren springen eraf. […] Eerst begroeten ze elkaar met het trotse Romeinse gebaar van de opgeheven rechterarm, maar meteen daarna schudden ze elkaar hartelijk de hand, lachen tegen elkaar, vertellen elkaar de laatste nieuwtjes, berichten van thuis… ‘Het transport komt eraan!’ zegt iemand, en iedereen steekt zijn nek uit. Vanuit de bocht kwamen de goederenwagons aangekropen, de trein reed achteruit binnen. […] Achter de kleine, getraliede vensters zagen we gezichten. Bleek, beduusd, doorwaakt zagen ze eruit, de verwarde, geschrokken vrouwen, de mannen […] Plotseling werd het binnen in de wagons onrustig. Holle slagen klonken tegen de wanden. ‘Water! Lucht!’ Vertwijfelde uitroepen, gehuil, het gehamer van vuisten. […] ‘Vooruit dan, aan het werk!’” De grendels knarsten, de wagons gingen open. Een golf frisse lucht drong naar binnen, overviel de mensen, wierp hen bijna omver. Daar waren ze, uitgeput, bijna platgedrukt onder de zware last van koffers, pakjes, pakketten, ransels en bundels, rugzakken en allerhande tassen, want ze hadden alles meegebracht wat van betekenis was in hun vroegere leven en het ook zou moeten zijn in een nieuw leven.”2

    Overweging:
    We willen onze blik richten op hen, die anderen het kruis oplegden: de daders. Onthutsend aan Auschwitz is om te beseffen dat de daders vaak zo ‘normaal’, zo ‘gewoon’ waren. Slechts enkelen van hen waren dat niet. Waar is een gewoon mens wel niet toe in staat?

    Gebed:
    Laten we bidden voor de daders, die van toen en die van nu;  voor allen die andere mensen belasten met het kruis van hun egoïsme, hun hartvochtigheid en onrechtvaardigheid. Laten we bidden voor onszelf. Hoe snel zijn we niet geneigd om mensen die we ‘moeilijk’ vinden, weg te willen hebben uit onze wereld? Hoe snel is voor ons iemand niet ‘weg’, uit het zicht, als het ware ‘dood’? Hoe onverschillig staan we niet tegenover de slachtoffers van onze wereld? Geef ons, Heer, de genade van de ommekeer. Heer, ontferm u over ons.


    3. Derde statie
    Jezus valt voor de eerste keer onder het kruis

    “Ik loop gebogen, diep gebukt,
    ik ga in het zwart gehuld, dag in dag uit.
    Mijn hart gaat tekeer, mijn kracht ebt weg,
    mijn ogen verliezen hun glans.
    Mijn liefste vrienden ontlopen mijn leed,
    wie mij na staan houden zich ver van mij.
    Mijn belagers lokken mij in de val,
    wie mijn ongeluk willen, spreken dreigende taal,
    Dag in dag uit verspreiden ze leugens.”
    (Ps 38,7.11-13)

    Kampherinneringen:
    In het korte verhaal van Tadeus Broniewski spreekt een gevangen, doodmoe van het werk en de vreselijke ervaringen op het perron,  met zijn vriend:
    “‘Henri, zijn wij goede mensen?’ - ‘Waarom stel je zo’n stomme vraag?’ - Kijk, beste vriend, ik voel een onbegrijpelijke woede tegenover deze mensen, want ik moet hier zijn vanwege hen. Het spijt me helemaal niet dat ze vergast worden. Moge de aarde openbarsten en hen allemaal verzwelgen! Ik zou ze ik weet niet wat kunnen doen, allemaal ... Misschien is het ziek, ik begrijp het niet...’ - ‘Nee, helemaal niet. Het is normaal, van bovenaf bedacht, ingecalculeerd...’” 3

    Overweging:
    Jezus valt onder het kruis. In Auschwitz zijn velen gevallen onder het gewicht van het kruis dat ze moesten dragen. Het ergste was niet het lichamelijk lijden, maar het menselijk falen. De rivaliteit tussen de veroordeelden in de strijd om te overleven was dikwijls zo groot, dat het heel moeilijk was om solidair met elkaar te blijven. Een overlevende heeft eens gezegd: “Om als je honger lijdt een stuk brood te delen met anderen, daarvoor moest je een heilige zijn. Dat was moeilijker dan de gaskamer in te gaan. Toch waren er zulke mensen.”4

    Gebed:
    We bidden voor allen, die door de ervaringen in deze hel ook moreel gebroken zijn, die ten koste van anderen nog slechts zichzelf zagen, die niet genoeg geloof en kracht bezaten om mens te blijven. Vergeef hen, Heer, en vergeef ook ons, wanneer we falen en het vertrouwen in U verliezen.


    4. Vierde statie
    Jezus ontmoet zijn moeder

    “Jullie die hier voorbijgaan, raakt het jullie niet? Merk toch op en zie: is er leed als het leed dat mij wordt aangedaan, dat de HEER op de dag van zijn toorn over mij heeft uitgestort? Waarmee zal ik je vergelijken, Jeruzalem,  welk voorbeeld kan ik je tonen? Waaraan zal ik je gelijkstellen, vrouwe Sion?  Hoe kan ik je troosten? Wijd als de zee gapen je wonden – wie kan je genezen?” (Klg 1,12; 2,13)

    Kampherinneringen:
    Links van de hoofdpoort in Auschwitz II bevond zich vanaf 1942 het vrouwenkamp. Daarin zaten vrouwen van vele nationaliteiten. Tot mei 1943 werden de kinderen die in het kamp geboren waren op gruwelijke wijze vermoord. Meestal werden ze in een ton verdronken.

    Overweging:
    Een Poolse vrouw, Elżbieta Piotrowska, schreef een gedicht met de titel ‘Het verhoor’:
    -“‘Kinderen, wie heeft jullie gedood?’
    -‘Mensen!’
    -‘Wat waren dat voor mensen? Hadden ze het gezicht van een spook? Hadden ze het gezicht van een dier?’
    -‘Het waren gewone mensen. Mensen zoals iedereen, met ogen en tanden.’
    -‘Misschien had een vulkaan hen gebaard? Misschien hadden ze geen moeder?’
    -‘Mensenmoeders hebben die mensen gebaard.’
    - ‘Hadden ze dan geen kinderen?’
    -‘Ze hadden kinderen. Ze schreven brieven aan hen, ze stuurden pakjes met nieuwe schoentjes naar hen.’
    -‘Hoe hebben die mensen jullie gedood?’
    -‘Ze lieten ons stikken met gas, ze gooiden ons in het vuur, ze sloegen ons tegen de muur, ze vertrapten ons met hun schoenen en de ‘goeden’ schoten ons dood.’
    -‘En nadat ze jullie gedood hadden, wat deden ze dan?’
    -‘Ze veegden het zweet van hun voorhoofd met een witte zakdoek en zeiden: Wat hebben we hard gewerkt vandaag! Dat was zwaar werk. Al die kleine kinderen!’”4

    Gebed:
    Heer, we bidden voor alle kinderen op deze wereld. Voor de kinderen die al geboren zijn en voor de kinderen die nog geboren moeten worden;  voor de oorlogswezen, voor de kinderen die door traumatische ervaringen voor het leven getekend zijn. Wees hen nabij, laat hen niet in de steek. Help ons om een  wereld op te bouwen waar kinderen tot hun recht komen. En de kinderen die vermoord werden – bewaar hen in Uw hart.


    5. Vijfde statie
    Simon van Cyrene helpt Jezus zijn kruis te dragen

    “Draag elkaars lasten, zo leeft u de wet van Christus na.” (Gal 6,2)

    Kampherinneringen:
    Achter het vrouwenkamp in Birkenau lagen gaskamers en crematorium nr. II. Tegenwoordig resten daarvan slechts ruïnes, want voordat ze het kamp verlieten bliezen de SS-ers het gebouwencomplex op. Met tweeduizend tegelijk werden de mensen de gaskamers ingeduwd en verstikt met Zyklon-B. De doden stonden rechtop, tegen elkaar gedrukt. Ze hielden, in de dood verkrampt, elkaars handen nog vast. De Arbeitskommando’s hadden moeite hen van elkaar te trekken.

    Overweging:
    De overgrote meerderheid van de mensen die hier vergast werden waren Joden. Op deze plek willen we daarom vooral aan het Joodse volk denken en het eren. De aansporing van Paulus om de last van een ander te dragen, werd door ons als het om het Joodse volk ging dikwijls niet gevolgd. Veel te vaak gebeurde het tegendeel. We willen onze schuld aan deze geschiedenis bekennen. De meeste christenen realiseren zich niet dat op elke afbeelding van de gekruisigde en op elk Mariabeeld eigenlijk de Jodenster zou moeten staan. Volgens de rassenleer van toen zouden Jezus, zijn moeder en alle apostelen hier vergast moeten zijn.

    Het gedicht ‘de Joden’ van Stanisława Grabska:
    “Ook Jezus was
    een verachte ‘Jood’
    een chassied uit Galilea of uit Galicië.
    Zij, die regeert over het klooster van Czestochowa
    was ook ‘een Joodse’
    haar hele harde leven lang. 
    Zouden zij beiden niet naar de gaskamer zijn gegaan
    samen met hun volk
    in die verschrikkelijke tijd?” 6

    Gebed:
    Heer, in de dood worden wij allen gelijk. Laat ons beter begrijpen dat we ook in het leven zusters en broeders zijn. Laat ons begrijpen dat we alle grenzen,  gevormd door levensovertuigingen, religies en geloven, nationaliteiten en politieke opvattingen, moeten overwinnen. Help ons in te zien dat wij geroepen zijn de last van de ander te dragen.


    6. Zesde statie
    Veronica reikt Jezus de zweetdoek aan

    “Draag mij als een zegel op je hart, als een zegel aan je arm. Sterk als de dood is de liefde…”  (Hl 8,6)

    Kampherinneringen:
    Bij  het monument dat in 1967 opgericht werd aan het eind van het perron, bevinden zich de gedenkstenen in de talen die de slachtoffers van Auschwitz spraken: Ladino, Oekraïens, Servisch, Slowaaks, Roemeens, Romaans, Russisch, Pools, Noors, Nederlands, Hongaars, Jiddisch, Italiaans, Kroatisch, Hebreeuws, Grieks, Frans, Duits, Tsjechisch, Witrussisch, Sloveens en Engels.
    Zofia Pohorecka was twintig toen ze geïnterneerd werd in het vrouwenkamp in Birkenau. Ze vertelde vaak dat ze het kamp slechts heeft overleefd, doordat vriendinnen haar met gevaar voor eigen leven verzorgden toen ze ernstig ziek was. Ze vertelde ook hoe vriendschap, liefde en genegenheid een mens kracht kunnen geven. 

    Overweging:
    In deze verschrikkelijke omgeving vol lijden, ellende en vernedering, waren er ook gebaren van goedheid: heldendaden, op deze plaats. Laten we van deze daden leren om niet toe te geven aan kwaad en zonde. Er is geen enkele plek die ons van de opdracht ontslaat het kwaad te verzwakken, en te helpen waar mensen lijden.

    Gebed:
    Heilige God, Veronica heeft zich toegewend tot de Jezus in zijn lijden. Help ons, om ons vermogen om mee te leven en lief te hebben niet te verliezen, ook niet in een omgeving vol geweld


    7. Zevende statie
    Jezus valt voor de tweede keer onder zijn kruis

    “Dit is ons overkomen, maar wij zijn u niet vergeten,
    uw verbond verloochenen wij niet,
    ons hart keerde zich  niet van u af,
    onze voeten weken niet van uw pad.
    Toch worden wij dag na dag om u gedood
    en afgevoerd als schapen voor de slacht.
    Word wakker, Heer, waarom slaapt U?
    Ontwaak! Verstoot ons niet voor eeuwig.
    Waarom verbergt u uw gelaat,
    waarom vergeet u onze ellende, onze nood?
    Onze ziel ligt neergebogen in het stof,
    ons lichaam vastgekleefd aan de aarde.
    Sta op,  kom ons te hulp;
    verlos ons, omwille van uw trouw.”
    (Ps 44,18-19.23-27)

    Kampherinneringen:
    Hier, in gaskamer en crematorium III, werden per keer tot wel tweeduizend mensen omgebracht met Zyclon-B. Daarna maakten tandartsen met haken de monden van de doden open en braken met haken de gouden tanden en kiezen uit de kaken. Het was hier alsof menselijke misdaden de absolute overwinning op God hadden behaald. We weten, dat voor veel mensen ‘Gods zwijgen’ in die tijd onverdraaglijk was. Dat geldt misschien vooral voor de Joden, voor wie dit ‘zwijgen’ het verbreken van het verbond en het einde van de wereld was. Dubbel zelfs: voor hen betekende dit ‘zwijgen’ het einde van de aarde en het einde van de hemel. Toch was deze plaats van de diepste vernedering ook de plaats van onoverwonnen geloof en van gebed. Uit de gaskamers klonken joodse psalmgezangen. In de dodencel van Maximilian Kolbe klonken gebeden.

    Overweging:
    Het is niet gelukt het geloof in de God van liefde definitief te vernietigen. Een halve eeuw later, in de zomer van 1992, baden hier Amerikaanse rabbijnen en Poolse bisschoppen, samen, en klonken hier de woorden van het joodse Kaddiesj-gebed:

    Gebed
    “Moge zijn grote naam gezegend zijn nu en voor altijd.
    Gezegend, geprezen, gevierd, en hoog en hoger steeds verheven
    Verheerlijkt, gehuldigd en bejubeld worde de naam van de Heilige,
    gezegend zij hij
    hoog boven iedere zegening, elk lied,
    lof en troost die op de wereld gezegd wordt…
    en de gedachtenis aan hen die vermoord zijn, zal zijn tot zegen en teken voor allen.”7


    8. Achtste statie
    Jezus troost de huilende vrouwen

    “Een grote volksmenigte volgde Jezus, evenals enkele vrouwen die zich op de borst sloegen en over hem weeklaagden. Jezus keerde zich echter naar hen om en zei: ‘Dochters van Jeruzalem, huil niet om mij. Huil liever om jezelf en je kinderen.’” (Lucas 23,27-28)

    Kampherinneringen:
    In het bos achter het kamp Auschwitz II waren twee huizen van geëmigreerde Polen omgebouwd tot gaskamers. Een daarvan werd ‘het witte huisje’ of  ‘bunker II’ genoemd. Dichtbij stonden twee barakken, waar de mensen zich moesten uitkleden voor ze de gaskamer ingingen. Niet ver van de barakken werden de lijken verbrand, in vier grafkuilen in de open lucht. Hier werden in 1942 katholieken van Joodse afkomst uit Nederland heengebracht. Onder hen waren de Karmelietes Edith Stein - zuster Teresia Benedicta van het Kruis-  en haar zus Rosa.

    Overweging:
    Jezus troost de huilende vrouwen. Jezus was ondanks zijn lijdensweg met zijn eigen situatie verzoend. Daarom was hij niet meer bezig met zichzelf, maar vrij om de nood van anderen te zien. Wij moeten aan onszelf werken, om met onszelf in het reine te komen. Dan kunnen wij ook loskomen van onszelf en de nood van anderen zien.
    Ook Edith Stein, die we in Auschwitz gedenken, opent ons de ogen voor  anderen. Zij, zuster van Karmel van Joodse komaf, brengt ons christenen dichter bij de Joden, en tot solidariteit met de slachtoffers die hier vermoord zijn.

    Gebed:
    Liefhebbende God, open onze ogen en ons hart voor de situatie van andere mensen. Wij willen bij deze statie in het bijzonder bidden voor vrouwen, die bij conflicten vaak de zwaarste last te dragen hebben. We bidden U, dat hun waardigheid geëerbiedigd en hun schoonheid niet misbruikt worden, en dat er in iedere samenleving en iedere gemeenschap oog is voor hun nood. Laat ons hierbij leren van Jezus. 


    9. Negende statie
    Jezus valt een derde keer onder zijn kruis

    “Vol verlangen heb ik op de HEER gewacht
    en hij boog zich naar mij toe, hij heeft mij roep om hulp gehoord.
    Hij trok mij uit de kuil van het graf, uit de modder, uit het slijk.
    Hij zette mij neer op een rots, een vaste grond voor mijn voeten.”  (Ps 40,2-3)

    Kampherinneringen:
    De inwoners van het dorp aan de overkant van de Weichsel konden ’s nachts, bij het helle schijnsel van de brandende lijken, herhaaldelijk een rij naakte gedaanten zien, die van de ‘uitkleedbarak’ naar de gaskamers liepen. Ze hoorden het geschreeuw van de mensen die de dood in de ogen keken. Overdag zagen de Poolse arbeiders, die op een paar honderd meter afstand van de boerderijen nieuwe crematoria moesten bouwen, hoe gevangenen iets te voorschijn haalden uit de twee ‘huizen’, dat ‘iets’ op platte karren laadden en naar de kuilen vervoerden. Uit die kuilen steeg onafgebroken zwarte rook op. Duizenden lijken stapelde het Arbeitskommando in de kuilen op, in lagen. Die lagen werden afgewisseld door lagen hout, die dan in brand gestoken werden. 

    Overweging:
    Jezus is voor de derde keer gevallen onder het gewicht van het kruis. Hij is aan het einde van zijn krachten en helemaal alleen. Hij troost niemand meer. Niemand helpt hem meer. Anderen kunnen met hem doen wat ze maar willen. Het enige wat hem rest is het  vertrouwen dat hij door Iemand gedragen wordt.

    Uit de ‘Kreuzweg des Maximilian Kolbe’ van Theo Mechtenberg en Mieczyslaw Kościelniak, oud-gevangene van Auschwitz, stamt de volgende tekst:
    “Na het afgrijzen van de dag volgt geen verlossende slaap
    honger verscheurt de ingewanden
    pijn heeft zich vastgevreten
    in de ledematen
    in het duister rijzen kwellende gedachten op
    de zielen verzinken in eenzaamheid
    nachtmerries beheersen het nauwe bed
    en schouder aan schouder met hun metgezellen in het lijden
    verkillen de doden.
    In de nachten dooft het leven
    en laat een armzalig spoor achter;
    met het einde aan het lijden
    sterft ook de hoop.
    Naast de mens in zijn diepste val
    knielt de uitverkorene en getuigt biddend
    in het einde van een nieuw begin
    –  verheffing uit het duister in het licht –
    en heiligt de dood.”8


    10. Tiende statie
    Jezus wordt van zijn kleren beroofd

    “Allen die mij zien, bespotten mij, ze schudden meewarig het hoofd. Ze verdelen mijn kleren onder elkaar
    en werpen het lot om mijn mantel.”  (Ps 22,8.19)

    Kampherinneringen:
    Filomena Franz, een Duitse Sinti, herinnert zich:
    “Bij mijn aankomst in Auschwitz op 21 april […] We staan op het perron […] Opeens een vreselijk geschreeuw. ‘ In de rij! Uitkleden!’ schreeuwen ze. Iedereen kleedt zich 1angzaam uit. Het is bitter koud. Ik krijg kippenvel. […] Minachtende, nieuwsgierige, keurende blikken vallen op mijn lichaam. De jurk die ik zonet nog droeg wordt vervangen door een grof, gestreept ding, een uniform. Mijn voeten steken in grote houten muilen. […] In twee minuten verander je van burger in een KZ-gevangene. [..] Twee aan twee in de maat naar het vrouwenkamp, naar de stenen barakken. […] Twee SS-ers met bullenpezen wach¬ten ons op. Een bewaakster  wil me op een stoel duwen, maar dan roept er een: ‘Die niet, die haren blijven!’ ‘Ga aan die kant staan,’ beveelt hij, ‘maak je haar los.’ Ik heb lang haar, het valt tot op mijn knieën. Dan zegt hij: ‘Die lijkt wel een jungleprinses.’ […] En de Duitse vrouw die naast me staat zegt tegen me: ‘Mens, jij hebt geluk, jij komt daarginds in het bordeel, daar ben je beter af dan in het kamp.’ Mij gaan de ogen open. Het is alsof ik verpletterd word door een molensteen, alsof ik langzaam moet sterven. Ik doe mijn ogen dicht, moet tegen de wand leunen om niet om te vallen. Ik denk aan mijn familieleden, die hier omgekomen zijn en vergast. Mijn God, wat doet U me hier aan! Dit kan ik toch niet, dit verdraag ik niet. Deze martelingen ... Ik voel mijn bloed stromen, woede en wanhoop komen in me op. Ik scheur het uniform en schreeuw: ‘Nee, ik ga niet naar het bordeel, schiet me dan maar liever dood! Schiet me dood, hier!’ Dan sleurt de bewaakster me op de stoel, trekt mijn hoofd achterover en op brute wijze knipt ze mijn haar. [Ik word] nummer 10.550.”9

    Overweging:
    In Auschwitz werden mensen een nummers, zonder enige persoonlijkheid. Bruikbare werkkrachten, speelgoed tot vermaak van de SS, leveranciers van grondstoffen. Ook na hun dood: hun haar werd gebruikt, hun gouden tanden, ja zelfs het as van de dode lichamen werd nog verwerkt. Voor de individuele gevangene kwam het erop aan zijn persoonlijke waardigheid te bewaren en anderen te helpen hetzelfde te doen. Terecht zegt de Franse filosoof Emmanuel Levinas dat het belangrijkste dat we na Auschwitz moeten leren is om in ieder menselijk gelaat het unieke, absolute beroep te zien dat deze mens op ons doet.

    Gebed:
    Help ons, Heer, om niet op uiterlijke schijn af te gaan. In ieder mens is het goddelijke mysterie aanwezig. Laten we met iedere mens eerbiedig omgaan. Eens zullen wijzelf naakt staan, met niets meer waarachter wij ons kunnen verbergen. Laat ons dan in het reine zijn met onszelf, met God en de mensen. Laat ons een goed geweten hebben, zodat wij daar recht kunnen staan, zonder angst om onze waardigheid. Schenk ons geloof, naar het voorbeeld van Jezus, om ons leven te kunnen verankeren in U.


    11. Elfde statie
    Jezus wordt aan het kruis genageld

    “Honden staan om mij heen, een woeste bende sluit mij in, ze hebben mijn handen en voeten doorboord. Ik kan al mijn beenderen tellen. Zij kijken vol leedvermaak toe.”  (Ps 22,17-18)

    Kampherinneringen:
    Op Goede Vrijdag 1942 krijgt de priester Pjotr Dańkowski uit Zakopane van een Kapo in Auschwitz te horen:“Vandaag wordt jij net als je Meester gekruisigd.” Pjotr Dańkowski krijgt een zware balk op zijn schouders. Daaronder valt hij een paar keer, tot hij onder de laars van zijn moordenaar sterft.  – In het strafkamp krijgt een Joodse gevangene een kroon van prikkeldraad op het hoofd gedrukt. 10 

    Overweging:
    Niet de sterke arische Übermensch openbaart ons de waarheid over de mens, maar de gekruisigde. In zijn machteloosheid is hij sterk, omdat hij waarachtig is. Wees niet bevreesd voor hen die het lichaam doden. Wees bevreesd voor de dood van de geest, van de dood van de waarheid, van de liefde. Niet zelden waren juist de slachtoffers de werkelijke overwinnaars in  Auschwitz. Tijdens het Poolse proces tegen de commandant van Auschwitz, Rudolf Höss, zei de voorzitter van de rechtbank, Dr Alfred Eimer, in zijn openingsrede: “In het bewustzijn van onze grote verantwoordelijkheid ten aanzien van de doden en de levenden, willen we niet uit het oog verliezen waar het hen die vochten voor de vrijheid van de volkeren, om ging. Het belangrijkste doel was de eerbied voor de waardigheid van de mens. Die moet ook de beklaagde ten deel vallen, want voor de rechtbank staat vóór alles een mens.” 11

    Gebed:
    Leer ons Heer, recht en oprecht te zijn. Leer ons op te komen voor waarheid en gerechtigheid, barmhartigheid en solidariteit, ook wanneer dat in ons nadeel is, wanneer dat ons aan het kruis brengt. Schenk het geloof dat ons daarvoor kracht geeft. Schenk ons de genade om te kunnen bidden zoals Dietrich Bonhoeffer deed voor zijn terechtstelling:
    “Nog drukt de zware last van kwade dagen
    nog komt het oude kwellen hart en hoofd.
    Voor onze opgejaagde zielen vragen
    wij, Heer, het heil, dat Gij ons hebt beloofd.
    En zo Gij ons de bittere kelk wilt geven vol leed, gevuld tot boven aan de rand,
    dan nemen wij hem dankbaar, zonder beven, uit uw goede en getrouwe hand.
    Door goede machten wonderbaar geborgen wachten wij rustig, wat ons lot ook zij.
    God is met ons in de avond en de morgen, en elke nieuwe dag is Hij nabij.”


    12. Twaalfde statie
    Jezus sterft aan het kruis

    “Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?” (Mt 27,46)
    “Vader, in uw handen leg ik mijn geest.” (Lc 23,46)

    Kampherinneringen:
    De wellicht bekendste herinnering aan de godverlatenheid in Auschwitz komt uit het boek ‘Nacht’ van Elie Wiesel:
    “Nooit zal ik die nacht vergeten, de eerste nacht in het kamp, die van mijn leven een zevenmaal vergrendelde lange nacht gemaakt heeft. Nooit zal ik die rook vergeten. Nooit zal ik de gezichtjes van de kinderen vergeten, wier lichaampjes voor mijn ogen als spiralen opstegen naar de blauwe hemel. Nooit zal ik de vlammen vergeten, die mijn geloof voor altijd verteerden. Nooit zal ik het nachtelijk zwijgen vergeten, dat mij tot in alle eeuwigheid de lust om het  leven ontnam. Nooit zal ik die momenten vergeten, die mijn God en mijn ziel vermoordden, en mijn dromen, die het gezicht van de woestijn aannamen. Nooit zal ik dat vergeten, ook niet wanneer ik veroordeeld zou zijn zo lang te leven als God. Nooit.”12

    Overweging:
    Op deze plaats willen we bidden voor allen, die in of na Auschwitz niet meer bidden kunnen. De hemel boven Auschwitz was destijds verschrikkelijk leeg: zonder vlinders, zonder vogels, zonder groen. Voor velen is hij sindsdien ook in religieuze zin leeg geworden en is God niet meer te vinden. We willen deze ervaringen serieus nemen en ons er niet gemakkelijk vanaf maken door ons te beroepen op ons geloof.

    Gebed:
    We willen enige tijd in stilte bidden...
    Het laatste werk van de karmelietes Edith Stein heet ‘Wetenschap om het kruis’. Daarin schrijft ze:
    “Wij weten [...], dat er een moment komt , waarin de ziel [...] zich geheel in het duister en de leegte bevindt. Haar rest niets anders meer om zich aan vast te houden dan het geloof. Het geloof stelt haar altijd Christus voor ogen: de arme, vernederde, gekruisigde, aan het kruis zelfs door de goddelijke Vader verlaten. In zijn armoede en verlatenheid vindt ze die van haarzelf terug.”13


    13. Dertiende statie
    Jezus wordt van het kruis genomen

    “Bij het kruis van Jezus stonden zijn moeder met haar zuster, Maria de vrouw van Klopas, en Maria uit Magdala”  (Joh 19,25)

    Kampherinneringen:
    Pater Maximilian Kolbe, een groot vereerder van Maria, zei voor zijn arrestatie tegen zijn medebroeders: “De Koning van de liefde kunnen we alleen door de liefde eren, we kunnen hem als gave alleen liefde schenken. De liefde laat zich niet dieper omschrijven, men moet haar ervaren. De hemel is niets anders dan de steeds diepere vereniging met God door de liefde.”14
    Een jaar later was Kolbe al dood. Hij had vrijwillig de plaats van een andere gevangene ingenomen om naar de dodenbunker te gaan. Voor veel mensen is hij het symbool geworden van de overwinning van de kracht van geloof en liefde op de macht van dood en haat.

    Overweging:
    Bij deze statie willen we in het bijzonder denken aan het Poolse volk. Op de achtergrond van de geschiedenis van dit volk schemert dikwijls het beeld van de Pieta, van de moeder die haar dode zoon in haar armen houdt. Ook op de icoon van Czestochowa heeft de Moeder een trieste blik. Het is de blik van iemand die het lijden en de dood kent en desondanks niet ophoudt in God te geloven, zelfs niet in de ‘donkere nacht’. (We willen ons aansluiten bij het gebed dat de Poolse gemeente bidt bij deze statie van de kruisweg):

    Gebed:
    Laten we bidden voor ons Poolse vaderland, dat zo dikwijls gekruisigd is, opdat zijn zonen en dochters God trouw mogen blijven, iedere haat mogen overwinnen en  mogen wandelen in de weg van waarheid en gerechtigheid. Wees gegroet Maria ...


    14. Veertiende
    Jezus wordt in het graf gelegd

    “Ik werd opnieuw door de hand van de HEER gegrepen. Zijn geest voerde mij mee en hij zette mij neer in een dal vol beenderen. [...]  Ik moest er aan alle kanten omheen lopen, en zo zag ik dat er verspreid over het dal heel veel beenderen lagen, die helemaal waren uitgedroogd. De HEER vroeg mij: ‘Mensenkind, kunnen deze beenderen weer tot leven komen?’ Ik antwoordde: ‘HEER, mijn God, dat weet u alleen.’ Toen zei hij: ‘Profeteer, en zeg tegen deze beenderen: “Dorre beenderen, luister naar de woorden van de HEER! […] Ik profeteerde zoals mij was opgedragen. Zodra ik dat deed hoorde ik een geluid, er klonk een geruis van botten die naar elkaar toe bewogen en zich aaneen voegden. […] Toen zei hij tegen mij: ‘Profeteer tegen de wind, profeteer, mensenkind.’ […] Ik profeteerde zoals hij mij gezegd had, en de lichamen werden met adem gevuld. Ze kwamen tot leven en gingen op hun voeten staan: een onafzienbare menigte. En hij zei tegen mij: ‘Mensenkind, deze beenderen zijn het volk van Israël. Het zegt: ‘Onze botten zijn verdord, onze hoop is vervlogen, onze levensdraad is afgesneden.’ Profeteer daarom en zeg tegen hen: ‘Dit zegt God, de HEER: Mijn volk, ik zal jullie graven openen, ik laat jullie uit je graven komen en ik zal jullie naar het land van Israël terugbrengen. Jullie zijn mijn volk, en jullie zullen beseffen dat ik de HEER ben als ik je graven open en jullie uit je graven laat komen. Ik zal jullie mijn adem geven zodat jullie weer tot leven komen, ik zal jullie terugbrengen naar je land, en jullie zullen beseffen dat ik de HEER ben. Wat ik gezegd heb, zal ik doen – zo spreekt de HEER.”’ (Ez 37, l –4.7.9.10.11-14)

    Overweging:
    Het graf heeft niet het laatste woord. We geloven dat God de slachtoffers na de dood niet in de steek laat. Maar ook hier op aarde mag de dood van Auschwitz niet het laatste woord hebben. Uit de resten van de beenderen, moet nieuw leven ontstaan, zoals uit graankorrels. Auschwitz moet een oord worden dat de wereld bewust maakt van de waarde van iedere mens. Het moet een beroep doen op onze verantwoordelijkheid voor de vrede. Ooit kwamen uit heel Europa mensen naar Auschwitz en vonden er de dood. Nu moet van hier de boodschap van de onschendbare waarde van alle mensen uitgedragen worden over de hele wereld. Eens liepen hier de soldaten des doods. Nu zijn wij hier, geroepen ons in te zetten voor vrede, verzoening en solidariteit. Wanneer we ons leven daarvoor geven, geven we niet meer dan alle slachtoffers hier hebben gegeven.

    Gebed:
    Heer, maak mij tot instrument van uw vrede,
    laat mij liefde brengen waar haat is,
    eenheid waar mensen verdeeld zijn,
    vergeving waar men beledigt;
    laat mij hoop geven aan wie niet meer hoopt,
    geloof aan wie twijfelt;
    laat mij licht brengen waar duisternis heerst,
    vreugde brengen waar zorgen wonen.
    Heer, laat mij  hiernaar streven:
    niet dat ik getroost word, maar dat ik troost breng,
    niet dat ik begrepen word, maar dat ik anderen begrijp,
    niet dat ik liefde krijg, maar dat ik liefde geef.
    Want wie zichzelf geeft, die ontvangt,
    wie zichzelf verliest, die vindt,
    wie vergeeft, die wordt vergeven,
    en wie sterft, die ontwaakt ten eeuwigen leve.


    Afsluiting

    We willen onze weg door Birkenau met het Onze Vader besluiten.
    Onze Vader,...


    -----------------------------------------
    1 Danuta Czech, Kalendarium der Ereignisse im Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau 1939–1945, Hamburg 1989, blz. 36.
    2 Tadeusz Borowski, Bei uns in Auschwitz, Oświęcim 1992, blz. 114 e.v.
    3 Idem, blz. 120f e.v.
    4 Zofia Pohorecka. Van mei 1943 tot januari 1945 zat zij gevangen in het vrouwenkamp. Ze woonde in Oświęcim, waar ze op 5 januari 2005 overleed.
    5 Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie (z cyklu „Wizja lokalna w Oświęcimiu“), in: Na mojej ziemi był Oświęcim… Oświęcim w poezji współczesnej, wybór i oprac. Adam A. Zych, dl. 2, Oświęcim 1993.
    6 Stanisława Grabska, Żydzi, „Więź“ 4 (1992), blz. 42.
    7 „Tygodnik Powszechny“, 2.08.1992.
    8 Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe, Kevelaer 1982, IX.
    9 Philomena Franz, Zwischen Liebe und Hass. Ein Zigeunerleben, Freiburg 1985, blz. 51 e.v.
    10 Gebeurtenissen beschreven in: Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim, Majdanek, Stutthof), Warszawa 1982, blz. 105.
    11 Warschau 11.03.1947. Acten van het proces tegen Höß-Prozess in het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau, dl. 23, bl. 4.
    12 Elie Wiesel, Die Nacht zu begraben, Elischa, Frankfurt-Berlin 1992, blz. 56.
    13 Edith Stein, Kreuzeswissenschaft. Studie über Joannes a Cruce, Freiburg-Basel-Wien 1983, blz. 107 (Edith Steins Werke, 1).
    14 Niepokalanów, Christkönig Sonntag, 27.10.1940. Vastgelegd door Br. Witalian Miłosz, [in:] Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara, Niepokalanów 1990, blz. 408.

    Redactie: Dr. Manfred Deselaers
    Bewerking Nederlandse vertaling uit het Duits: Tineke de Lange
    Bijbelcitaten uit De Nieuwe Bijbelvertaling © Nederlands Bijbelgenootschap, Haarlem, 2004
    Nieuwe, bewerkte uitgave
    Copyright © 2012 by Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

     

  • „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”
    Droga krzyżowa w Auschwitz-Birkenau

    Wprowadzenie

    Medytacje oświęcimskiej drogi krzyżowej wyrosły z tradycji dróg krzyżowych odprawianych w parafii w Brzezince. Mają one na celu wspomnienie tych, którzy zostali tu zamordowani. Teksty rozważań kolejnych stacji układano zgodnie z pierwotnym zamiarem, z czasem dodawano do nich nowe refleksje.
    Wierzyć w Auschwitz znaczy nieustannie szukać sensu wiary. Wiara w Boga okazuje się tutaj Jego ciągłym poszukiwaniem, które nieprzerwanie przynosi pytanie: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” (Mt 27, 46; Mk 15, 34). Inny sposób modlitwy w Auschwitz wydaje się niemożliwy. Chcemy, by ta droga krzyżowa była dla nas poszukiwaniem Boga i odkrywaniem godności człowieka. W tej wędrówce towarzyszyć nam będą świadectwa głębokiej wiary. Tu w Auschwitz puste słowa byłyby zniewagą ofiar. Idąc drogą krzyżową przez teren byłego obozu Auschwitz-Birkenau, przemierzamy duchowo podwójną drogę: idziemy z ludźmi, którzy tutaj cierpieli i ginęli, i którzy tracili często swoją wiarę. Idziemy również drogą męki i śmierci Jezusa Chrystusa, wierząc, że On szedł tędy z ludźmi. On prowadzi nas do ofiar, do solidarności z nimi, być może sami odwracalibyśmy się od nich.
    Stacje drogi krzyżowej mają następującą formę: po fragmencie Pisma Świętego następuje wspomnienie rzeczywistości obozowej, potem kilka refleksji i modlitwa.


    Stacja I
    Jezus skazany na śmierć

    „A kiedy przebywali razem w Galilei, Jezus rzekł do nich: «Syn Człowieczy będzie wydany w ręce ludzi. Oni zabiją Go, ale trzeciego dnia zmartwychwstanie». I bardzo się zasmucili” (Mt 17, 22).

    Wspomnienia obozowe:
    Obóz koncentracyjny w Oświęcimiu został założony w czerwcu 1940 roku z początku dla Polaków, później również dla radzieckich jeńców wojennych. Od 1942 roku stał się on miejscem „przemysłowej”, masowej zagłady ludzi, przede wszystkim Żydów. Zostało tu zamordowanych około miliona Żydów, 75 tysięcy Polaków, 21 tysięcy Sintich i Romów, 15 tysięcy radzieckich jeńców wojennych i wielu innych. Ten, kto przybywał do obozu, nie wiedział, co go czekało. Często można było usłyszeć słowa przywitania kierownika obozu Karla Fritscha: „Przybyliście tutaj nie do sanatorium, tylko do niemieckiego obozu koncentracyjnego, z którego nie ma innego wyjścia, jak przez komin”1.

    Rozważanie:
    Módlmy się za wszystkich, którzy zostali skazani na śmierć, którzy zostali wykluczeni ze społeczeństwa, których już nikt nie potrzebuje, którzy po prostu muszą odejść. Módlmy się za wszystkich, którzy muszą żyć z myślą, że wszystkie ich życiowe marzenia zostały zniszczone, ponieważ sytuacja polityczna lub okoliczności społeczne pozbawiły ich środków do życia, co dziś obserwować można w wielu miejscach ogarniętych wojną czy głodem.

    Modlitwa:
    Panie Jezu Chryste, Ty powiedziałeś: „Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili” (Mt 25, 40). „Wszystko, czego nie uczyniliście jednemu z tych najmniejszych, tegoście i Mnie nie uczynili” (Mt 25, 45). Dopomóż nam te słowa pojmować coraz głębiej.


    Stacja II
    Jezus bierze krzyż na swe ramiona

    „Zabrali zatem Jezusa. A On sam, dźwigając krzyż, wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota” (J 19, 16–17).

    Wspomnienia obozowe:
    Tadeusz Borowski był jako więzień zatrudniony w komandzie, które miało za zadanie sortowanie bagażu po nowo przybyłych transportach. Były więzień pisze w jednym ze swoich opowiadań: „Na rampie robiło się coraz gwarniej i tłoczniej. Vorarbeiterzy dzielili sobie grupy […]. Zajeżdżały z warkotem motocykle, wiozące […] podoficerów S S. […] Witali się państwowo wyciągniętym po rzymsku ramieniem, a potem kordialnie potrząsali prawice, uśmiechali się serdecznie do siebie, rozmawiali o listach, o wiadomościach z domu […].– Transport idzie – rzekł któryś i wszyscy unieśli się w oczekiwaniu. Zza zakrętu wychodziły towarowe wagony: pociąg pchał się tyłem […]. W małych zakratowanych okienkach widać było twarze ludzkie, blade, zmięte, jakby niewyspane, rozczochrane – przerażone kobiety, mężczyzn […]. Wtedy wewnątrz wagonów zaczęło się coś kotłować i dudnić w drewniane ściany. –Wody! Powietrza! – zerwały się głuche, rozpaczliwe okrzyki. […] – Also loos! Do pracy! Szczęknęły rygle, wagony otwarto. Fala świeżego powietrza wdarła się do środka, uderzając ludzi jakby czadem. Niezmiernie zbici, przytłoczeni potworną ilością bagażu, waliz, walizek, walizeczek, plecaków, tłumoków wszelkiego rodzaju (wieźli bowiem to wszystko, co stanowiło ich dawne życie, a miało rozpocząć przyszłe)”2.

    Rozważanie:
    Chcemy nasz wzrok skierować na sprawców, którzy krzyż cierpienia nakładali na innych. Wstrząsające w Auschwitz jest uświadomienie sobie, jak często byli oni normalnymi ludźmi. Tylko niewielu z nich całkowicie odbiegało od normalności. Do czego zdolny jest więc normalny człowiek?

    Modlitwa:
    Módlmy się za sprawców, za tych ówczesnych i za tych dzisiejszych, za wszystkich, którzy obciążali innych krzyżem przez swój egoizm, zatwardziałość serca i niesprawiedliwość. Módlmy się za nas samych, bo często chcemy pozbyć się z naszego świata ludzi, których uważamy za uciążliwych, często odwracamy się od drugich, z obojętnością stajemy wobec ofiar tego świata. Obdarz nas, Panie, łaską nawrócenia. Panie, zmiłuj się nad nami.


    Stacja III
    Jezus upada po raz pierwszy pod krzyżem

    „Jestem zgnębiony, nad miarę pochylony,
    przez cały dzień chodzę smutny. […]
    Serce się me we mnie trzepoce: moc mnie opuściła,
    zawodzi nawet światło moich oczu.
    Przyjaciele moi i sąsiedzi stronią od mojej choroby
    i moi bliscy stoją z daleka” (Ps 38, 7. 11–12).

    Wspomnienia obozowe:
    Śmiertelnie zmęczony pracą i okropnymi przeżyciami przy rampie Tadeusz Borowski pyta w jednym z opowiadań obozowego przyjaciela: „– Słuchaj, Henri, czy my jesteśmy ludzie dobrzy? – Czemu się głupio pytasz? – Widzisz, przyjacielu, wzbiera we mnie zupełnie niezrozumiała złość na tych ludzi, że przez nich muszę tu być. Nie współczuję im wcale, że idą do gazu. Żeby się ziemia pod nimi wszystkimi rozstąpiła. Rzuciłbym się na nich z pięściami. Przecież to jest patologiczne chyba, nie mogę zrozumieć. – Och, wprost przeciwnie, to normalne, przewidziane i obliczone”3.

    Rozważanie:
    Jezus upada pod krzyżem. W Auschwitz wielu upadło pod ciężarem krzyża, który tutaj na nich nałożono. Cierpienie fizyczne nie było najgorsze, lecz najstraszniejszy był ból spowodowany klęską, upadkiem człowieka. Rywalizacja między więźniami w walce o przeżycie była często tak wielka, że trudno było im się ze sobą solidaryzować. Jedna z osób, które przeżyły, powiedziała: „Aby podczas głodu podzielić się chlebem, trzeba było być świętym. To było trudniejsze niż iść do komory gazowej. Mimo to nie brakowało takich ludzi”4.

    Modlitwa:
    Módlmy się za wszystkich, którzy przez doświadczenie tego piekła załamali się także moralnie. Za tych, którzy nie bacząc na innych, zaczęli jedynie przejmować się własnym życiem, którym nie wystarczało siły i wiary, by pozostać ludźmi. Wybacz im, Panie. Wybacz również nam, gdy błądzimy i tracimy do Ciebie zaufanie.


    Stacja IV
    Jezus spotyka swoją Matkę

    „Wszyscy, co drogą zdążacie, przyjrzyjcie się, patrzcie, czy jest boleść podobna do tej, co mnie przytłacza, którą doświadczył mnie Pan, gdy gniewem wybuchnął. Jak cię pocieszyć? Z czym porównać? […] Córo Jeruzalem! Z czym cię porównać, by cię pocieszyć? Dziewico, Córo Syjonu, gdyż zagłada twoja wielka jak morze. Któż cię uleczy?” (Lm 1, 12; 2, 13)

    Wspomnienia obozowe:
    W 1942 roku na lewo od głównej bramy na terenie Auschwitz II powstał obóz dla kobiet różnych narodowości. Do maja 1943 roku mordowano w okrutny sposób narodzone w obozie dzieci. Najczęściej topiono je w beczce.

    Rozważanie:
    Elżbieta Piotrowska napisała w wierszu pt. Przesłuchanie:
    – „Kto was, dzieci, pozabijał, dzieci maleńkie?
    – Ludzie.
    – A jacyż to byli ludzie? Czy twarze mieli upiorów, czy mieli kły i pazury, i oczy zwierzęce […]?
    – Zwykli to byli ludzie. Ludzie – jak ludzie. Ludzkie mieli oczy i zęby, […] wzrost – jak nasi ojcowie. […]
    – Może wulkan ich zrodził i matek nie mieli?
    – Ludzkie matki ich rodziły, pamiętali kołysanki, jakie im śpiewały, kiedy byli tacy jak my. […]
    – Pewnie dzieci nie mieli ci ludzie?
    – Mieli dzieci. Pisywali do nich listy, posyłali w paczkach buciczki mało noszone, zabawki.
    – Jak was zabijali ci ludzie?
    – Gazem dusili, do ognia kładli, o mur rozbijali, butem rozdeptywali, fenol wstrzykiwali, a jeśli dobrzy byli, kulką częstowali.
    – A gdy was już zabili ci ludzie, co robili?
    – Pot z czół chusteczkami białymi ocierali, mówili:
    «Aleśmy się dziś zmachali. Wielka była robota – tyle małych dzieci»”5.

    Modlitwa:
    Panie, modlimy się za dzieci na całym świecie, nienarodzone i narodzone, za sieroty wojenne, za dzieci, u których koszmarne przeżycia na stałe wyryły swe piętno. Bądź blisko nich i ich nie opuszczaj. Pomóż nam budować świat przyjazny dzieciom. A te zamordowane przygarnij do swego serca.


    Stacja V
    Szymon z Cyreny pomaga dźwigać krzyż Panu Jezusowi

    „Jeden drugiego brzemiona noście i tak wypełniajcie prawo Chrystusowe” (Ga 6, 2).

    Wspomnienia obozowe:
    Na końcu odcinka kobiecego w Brzezince znajdowała się komora gazowa i krematorium II. Dzisiaj pozostały tylko ruiny, ponieważ esesmani przed opuszczeniem obozu wysadzili ten obiekt w powietrze. Ludzi wtłaczano do komór gazowych, które mogły pomieścić nawet dwa tysiące osób i duszono cyklonem B. W komorach zmarli nadal stali wyprostowani i przyciśnięci do siebie. Po zagazowaniu trzymali się jeszcze kurczowo za ręce, tak że komanda z trudem mogły ich rozdzielić.

    Rozważanie:
    Znaczną większość zagazowanych tu ludzi stanowili Żydzi. W tym właśnie miejscu chcemy w szczególny sposób myśleć o narodzie żydowskim i ten naród uczcić. Wezwanie do niesienia ciężaru innych w stosunku do narodu żydowskiego często nie znajdowało odzewu. Czasem bywało niestety wręcz odwrotnie. Nie myślano o tym, że każda figura Ukrzyżowanego, każda statua Maryi musiałaby nosić żydowską gwiazdę. Według ówczesnej ideologii rasistowskiej Jezus, Maria i wszyscy apostołowie musieliby zostać zagazowani.
    Stanisława Grabska w wierszu Żydzi pisze:
    Jezus także był
    pogardzanym „Żydkiem”
    Cadykiem z Galilei
    czy z Galicji
    Ta, która króluje
    w jasnogórskim klasztorze,
    także była „Żydóweczką”
    przez całe pracowite życie.
    Czy oboje nie poszli do gazu
    ze swoim narodem
    w tamte straszne dni?6

    Modlitwa:
    Panie, w śmierci wszyscy staniemy się sobie równi. Daj nam głębiej pojąć, że żyjąc, również jesteśmy dla siebie braćmi i siostrami, że granice i światopoglądy, religie i wyznania, narodowości i przekonania polityczne dzielące nas od siebie musimy przezwyciężać. Daj nam również głębiej pojąć tę prawdę, że każdy z nas powołany jest do niesienia ciężaru innych.


    Stacja VI
    Weronika ociera twarz Jezusowi

    „Połóż mnie jak pieczęć na twoim sercu, jak pieczęć na twoim ramieniu, bo jak śmierć potężna jest miłość” (Pnp 8, 6).

    Wspomnienia obozowe:
    Przed Pomnikiem Ofiar Obozu, który został wzniesiony w 1967 roku na końcu rampy, znajduje się rząd tablic w różnych językach, którymi mówiono w Auschwitz. Są tu płyty z napisami w językach: ladino, ukraińskim, serbskim, słowackim, rumuńskim, romskim, rosyjskim, polskim, norweskim, niderlandzkim, węgierskim, jidysz, włoskim, chorwackim, hebrajskim, greckim, francuskim, niemieckim, czeskim, białoruskim, słoweńskim, angielskim.
    Zofia Pohorecka, mając 20 lat, była więźniarką w obozie kobiecym w Birkenau. Przez wiele lat po wojnie spotykała się z grupami młodzieży niemieckiej. Często opowiadała, że przeżyła tylko dzięki przyjaciółkom, które troszczyły się o nią, gdy była ciężko chora. Mówiła o tym, jak bardzo czułość, przyjaźń i miłość wzmagały w niej siły życia.

    Rozważanie:
    W tym strasznym otoczeniu cierpienia, nędzy i ludzkiego poniżenia nie brakowało gestów dobroci, które w tym miejscu stawały się czynami heroicznymi. Uczmy się od tamtych ludzi nie godzić się ze złem, z grzechem. Żadne okoliczności nie zwalniają z obowiązku sprzeciwu wobec zła oraz pomocy cierpiącym.

    Modlitwa:
    Boże, Weronika udzieliła Jezusowi wsparcia w Jego bólu. Dopomóż nam, abyśmy nawet wśród brutalnej codzienności nie zatracili zdolności do bezinteresownej miłości bliźniego.


    Stacja VII
    Jezus upada po raz drugi pod krzyżem

    „Wszystko to na nas przyszło,
    a jednak myśmy nie zapomnieli o Tobie
    i nie złamaliśmy Twego przymierza,
    ani serce nasze się nie odwróciło
    i kroki nasze nie zboczyły z Twej ścieżki […].
    Lecz to przez wzgląd na Ciebie ciągle nas mordują,
    mają nas za owce na rzeź przeznaczone.
    Ocknij się! Dlaczego śpisz, Panie?
    Przebudź się! Nie odrzucaj na zawsze!
    Dlaczego ukrywasz Twoje oblicze?
    Zapominasz o nędzy i ucisku naszym?
    Albowiem dusza nasza pogrążyła się w prochu,
    a ciało do ziemi.
    Powstań, przyjdź nam na pomoc
    i wyzwól nas przez swą łaskawość!”
    (Ps 44, 18–19. 23–27).

    Wspomnienia obozowe:
    Również w komorze gazowej przy krematorium III można było zabić cyklonem B nawet dwa tysiące ludzi naraz. Dentyści otwierali usta zwłokom i wyrywali obcęgami złote korony. Wyglądało to rzeczywiście tak, jak gdyby ludzka zbrodnia świętowała swój triumf nad Bogiem. Wiemy, że dla wielu ludzi milczenie Boga w owym czasie było nie do zniesienia. Może szczególnie dla Żydów, dla których było zerwaniem Przymierza, czyli podwójnym końcem świata – ziemskiego i niebieskiego. To miejsce najgłębszego poniżenia było jednak również miejscem niezwyciężonej wiary, modlitwy. Z komór gazowych dochodziły żydowskie śpiewy psalmów. Również z celi śmierci Maksymiliana Kolbe można było słyszeć modlitwę.

    Rozważanie:
    Nie udało się do końca zniszczyć wiary w Boga, który jest Miłością. Pół wieku później, w lecie 1992 roku modlili się tu wspólnie amerykańscy rabini i polscy biskupi. Rozbrzmiewały słowa żydowskiej modlitwy Kaddisz:

    Modlitwa:
    Uwielbione i pochwalone, wywyższone i wysławione, wzniosłe i uświęcone, z radością uczczone niech będzie Imię Świętego. Niech będzie On pochwalony, choć jest wywyższony ponad wszystkie uwielbienia, śpiewy, chwały i pieśni, hołdy i pocieszenia, które wypowiada się na świecie… A wspomnienie pomordowanych będzie błogosławieństwem i znakiem pokoju dla wszystkich7.


    Stacja VIII
    Jezus pociesza płaczące niewiasty

    „A szło za Nim mnóstwo ludu, także kobiet, które zawodziły i płakały nad Nim. Lecz Jezus zwrócił się do nich i rzekł: «Córki jerozolimskie, nie płaczcie nade Mną; płaczcie raczej nad sobą i nad waszymi dziećmi!»” (Łk 23, 27–28).

    Wspomnienia obozowe:
    W lesie za obozem Auschwitz II przebudowano na komory gazowe dwa domy po wysiedlonych Polakach. Jeden z nich nazywano „białym domkiem” lub „bunkrem II”. W pobliżu znajdowały się dwa baraki, w których ludzie przed wejściem do komory gazowej musieli się rozebrać. Niedaleko baraków w czterech dużych dołach na wolnym powietrzu palono zwłoki. Tu też w lecie 1942 roku zostali przywiezieni holenderscy katolicy pochodzenia żydowskiego. Wśród nich znajdowała się karmelitanka Edyta Stein – siostra Teresa Benedykta od Krzyża i jej siostra Róża.

    Rozważanie:
    Jezus pociesza płaczące kobiety. Dla Jezusa Jego własna sytuacja była jasna, pomimo drogi cierpienia. Dlatego nie był zajęty samym sobą, lecz do tego stopnia wolny, że spostrzegał nędzę innych. Musimy nad sobą pracować, byśmy sami siebie zrozumieli, byśmy się od siebie samych uwolnili i mogli zauważać nieszczęście innych. Również Edyta Stein, którą wspominamy w Oświęcimiu, kieruje nasze spojrzenie w stronę innych. Ona, siostra Karmelu pochodzenia żydowskiego, prowadzi nas chrześcijan do Żydów, do solidarności z ofiarami, które tu zostały zamordowane.

    Modlitwa:
    Kochający Boże, otwórz nasze serca na sytuację innych ludzi. Prosimy Cię za kobiety, które w czasie konfliktów często ponoszą największe ofiary. Prosimy Cię, by ich godność była poważana, ich piękno nie było wykorzystywane, a trudy ich życia były poważane we wszystkich społecznościach i wspólnotach. Pozwól nam uczyć się od Jezusa.


    Stacja IX
    Jezus upada po raz trzeci pod krzyżem

    „Złożyłem w Panu całą nadzieję; On schylił się nade mną i wysłuchał mego wołania.
    Wydobył mnie z dołu zagłady i z kałuży błota, a stopy moje postawił na skale i umocnił moje kroki” (Ps 40, 2–3).

    Wspomnienia obozowe:
    Mieszkańcy wsi położonej po drugiej stronie Wisły kilkakrotnie nocą przy jasnym świetle płomieni palących się zwłok obserwować mogli pochód nagich postaci, który ciągnął się z baraku rozbieralni do komory gazowej. Słyszeli krzyki ludzi, którzy mieli przed oczami bliską śmierć. W dzień polscy robotnicy, którzy w odległości paruset metrów musieli budować nowe krematoria, widzieli, jak więźniowie wyciągali coś zza drzwi tych domów, ładowali na platformy wozów i jechali z tym w kierunku dołów. Z tychże dołów nieustannie unosił się czarny dym. Więźniowie Sonderkommanda układali zwłoki jedne na drugich, za każdym razem co najmniej tysiąc ludzkich ciał. Warstwy zwłok przekładano warstwami drewna i tak przygotowany stos podpalano.

    Rozważanie:
    Jezus upada po raz trzeci pod krzyżem. Oznacza to, że jest u kresu swoich sił, że jest całkiem sam. Już nikogo nie pociesza, nikt Mu już nie pomaga. Nie pozostaje Mu nic innego, jak poddać się woli oprawców, ufając jedynie wierności Boga.
    W książce Droga Krzyżowa Maksymiliana Kolbe Theo Mechtenberga i Mieczysława Kościelniaka czytamy:
    „Po zgrozie dni przychodzi wykupienie snu
    głód przewierca trzewia
    a ból wżera się w członki
    z mroku wyłania się udręka myśli
    dusze pogrążają się w samotności
    opanowują przejścia pomiędzy pryczami lagrów
    i ramię w ramię z bratem w cierpieniu stygną umarli
    w mroku nocy po cichu gaśnie życie
    pozostawiając nikły ślad
    z końcem cierpień
    umiera i nadzieja
    Obok człowieka w jego najgłębszym upadku
    klęczy wybraniec modlitwą stwierdzający
    że koniec jest nowym początkiem
    – wydźwignięciem z ciemności na światło –
    i błogosławi śmierć”8.


    Stacja X
    Jezus z szat obnażony

    „Szydzą ze mnie wszyscy, którzy na mnie patrzą, rozwierają wargi, potrząsają głową. […]
    Moje szaty dzielą między siebie i los rzucają o moją suknię” (Ps 22, 8. 19).

    Wspomnienia obozowe:
    Filomena Franz, Sinti z Kolonii, wspomina:
    „Podczas mojego przybycia do Oświęcimia 21 kwietnia stoimy przy rampie… Nagle przerażający krzyk: «Wyrównać! Rozbierać się!» […]. Wszyscy rozbierali się powoli. Jest bardzo zimno. Dostaję gęsiej skórki… Zdejmujące, ciekawe i fachowe spojrzenia napotykają moje ciało. Sukienka, którą jeszcze przed chwilą nosiłam, zamieniona została na grubą, pasiastą; buty – w ciężkie, niewygodne drewniaki. W ciągu dwóch minut cywil zmienia się w więźnia obozu koncentracyjnego. Parami, równym krokiem udajemy się do murowanych baraków, do kobiecego obozu koncentracyjnego. Oczekiwało nas dwóch esesmanów z bykowcami. Dozorczyni chce popchnąć mnie na krzesło, lecz jeden woła: «Ta nie, te włosy zostawić. Ustaw się tu na boku» – rozkazał. «Rozpuść włosy». Mam włosy, które sięgają mi aż do kolan. Dalej mówi: «Ta wygląda jak księżniczka z dżungli…». A ta niemiecka kobieta, która stała obok mnie, mówi: «Kobieto, masz dobrze, pójdziesz do burdelu, tam masz lepiej niż w obozie». Wtedy otworzyły mi się oczy. Czuję się tak, jakbym była zmiażdżona kołem młyńskim, jakbym miała powoli umrzeć. Zamykam oczy, muszę się oprzeć o ścianę, by się nie przewrócić, myślę o moich krewnych, którzy tu umarli i zostali zagazowani. Mój Boże, co mi czynisz. Tego przecież nie mogę, tego nie wytrzymam. Te męki. Potem zauważam, że wzmaga się moje krążenie krwi. Złość i rozpacz wzbierają we mnie. Rozdzieram moją suknię obozową i krzyczę zrozpaczona: «Nie, nie, do puffu nie idę, lepiej mnie już zastrzelcie. Rozstrzelajcie mnie natychmiast». Wtedy dozorczyni popycha mnie na krzesło, ciągnie moją głowę do tyłu i brutalnie obcina mi włosy… Jestem numerem 10550”9.

    Rozważanie:
    W Auschwitz ludzie stawali się numerami bez indywidualności, użyteczną siłą roboczą, materiałem dla przyjemności ludzi S S, dostarczycielami surowców także po śmierci: włosy, złote zęby, nawet prochy zwłok były dalej wykorzystywane. Więźniom chodziło o to, aby uchronić świadomość własnej godności oraz wzajemnie ją wciąż podtrzymywać. Francuski filozof Emmanuel Lévinas ma rację, mówiąc, że najważniejsze, czego musimy na nowo uczyć się po Auschwitz, to postrzeganie człowieka z jego niepowtarzalnymi i absolutnymi prawami.

    Modlitwa:
    Pomóż nam, Panie, oceniać nie według zewnętrznych kryteriów, lecz obchodzić się ze sobą nawzajem w najgłębszym szacunku dla Boskiej tajemnicy każdego człowieka. I gdy sami pozostaniemy nadzy, kiedy nie będziemy już mieli nic, pod czym moglibyśmy się ukryć, obdarz nas czystym sumieniem, byśmy mogli wówczas stanąć uczciwie, bez strachu o swoją godność. Podaruj nam wiarę, która za przykładem Jezusa zakotwiczy całe nasze życie w Bogu.


    Stacja XI
    Jezus przybity do krzyża
    „Bo sfora psów mnie opada, osacza mnie zgraja złoczyńców.
    Przebodli ręce i nogi moje, policzyć mogę wszystkie moje kości.
    A oni się wpatrują, sycą mym widokiem” (Ps 22, 17–18).

    Wspomnienia obozowe:
    W Wielki Piątek 1942 roku ksiądz Piotr Dańkowski z Zakopanego usłyszał od kapo następujące słowa: „Dziś zostaniesz ukrzyżowany tak jak twój Mistrz”. Na ramiona nałożono mu ciężką drewnianą belkę. Niosąc ją, kilka razy upadał pod jej ciężarem, dopóki nie zginął pod butem mordercy. W karnej kompanii jednemu z więźniów, Żydowi, wciśnięto na głowę koronę z drutu kolczastego10.

    Rozważanie:
    To nie silny aryjski nadczłowiek ujawnia nam prawdę o człowieku, lecz Ukrzyżowany, który w swojej niemocy jest silny, ponieważ jest prawdziwy. Nie obawiajcie się tych, którzy zabijają ciało. Obawiajcie się śmierci ducha, śmierci prawdy, śmierci miłości! Ofiary Auschwitz były nierzadko rzeczywistymi zwycięzcami. Podczas procesu przeciw komendantowi Auschwitz Rudolfowi Hössowi sędzia przewodniczący dr Alfred Eimer w swojej mowie otwierającej powiedział: „Pomni wielkiej odpowiedzialności naszej wobec zmarłych i żywych, nie traćmy z oczu tego, o co się toczył bój miłujących wolność narodów. Poszanowanie godności człowieka stanowiło ten wielki cel, niechże będzie ono również udziałem oskarżonego, bowiem przed sądem staje przede wszystkim człowiek”11.

    Modlitwa:
    Panie, dopomóż nam, abyśmy zawsze pozostali wierni ideałom. Ucz nas opowiadać się po stronie prawdy, sprawiedliwości, miłosierdzia i solidarności, nawet jeżeli nie przynosi to korzyści, jeżeli przez to przybijają nas do krzyża. Obdarz nas wiarą, która doda nam siły. Obdarz nas łaską, byśmy umieli tak się modlić jak Dieter Bonhoeffer – ewangelicki teolog – w obliczu zbliżającego się stracenia przez nazistów:
    „Lecz serce moje dręczą stare grzechy
    i gniecie brzemię, ciężkich cierpień znój,
    dlatego szukam, Panie, Twej pociechy,
    ach, nie omijaj mnie, o Zbawco mój.
    Choć, Panie, dajesz kielich mi goryczy,
    i chcesz bym kornie wypił go do dna,
    to jednak dusza ma na Ciebie liczy,
    że Twoja miłość nam ratunek da.
    Gdy dobra moc Twa stale mnie ochrania,
    nie lękam się, co mi przyniesie dzień.
    Ty jesteś ze mną ciągle od zarania,
    Ty chronisz mnie, gdy idzie nocy cień”12.


    Stacja XII
    Jezus umiera na krzyżu
    „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” (Mt 27, 46; Mk 15, 34)
    „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego” (Łk 23, 46).

    Wspomnienia obozowe:
    Jedno z najbardziej chyba znanych wspomnień obozowych mówiących o opuszczeniu człowieka przez Boga pochodzi z książki Noc Elie Wiesela:
    „Nigdy nie zapomnę tamtej nocy, pierwszej nocy w obozie, która zmieniła moje życie w jedną długą noc, siedmiokrotnie przeklętą i siedem razy zapieczętowaną. Nigdy nie zapomnę dymu. Nigdy nie zapomnę twarzyczek dzieci, których ciała w moich oczach unosiły się kłębami dymu ku cichemu, błękitnemu niebu. Nigdy nie zapomnę płomieni, które na zawsze pochłonęły moją wiarę. Nigdy nie zapomnę nocnej ciszy, która na wieki pozbawiła mnie chęci życia. Nigdy nie zapomnę tamtych chwil, które zamordowały mego Boga i duszę i obróciły w proch moje marzenia. Nigdy tego nie zapomnę, nawet gdyby przyszło mi żyć tak długo, jak samemu Bogu. Nigdy”13.

    Rozważanie:
    Chcemy w tym miejscu modlić się za wszystkich, którzy w Auschwitz lub po nim nie potrafią się już modlić. Niebo nad Oświęcimiem było wtedy straszliwie puste: bez motyli, bez ptaków, bez zieleni drzew. Dla wielu od tamtego momentu niebo także w sensie religijnym stało się puste, a Bóg daleki. Chcemy te doświadczenia przyjąć z powagą i nie traktować zbyt lekko naszej wiary.

    Modlitwa:
    Módlmy się przez chwilę w ciszy…
    Ostatnie dzieło karmelitanki Edyty Stein nosi tytuł Wiedza Krzyża. Autorka pisze w nim:
    „Wiemy [...] że przychodzi chwila, gdy dusza […] pogrąża się całkowicie w ciemność i pustce. Nie pozostaje je nic, na czym mogłaby się wesprzeć, jedynie – wiara. Ona stawia duszy przed oczy Chrystusa: ubogiego, poniżonego, ukrzyżowanego, opuszczonego na krzyżu przez Ojca. W Jego ubóstwie i opuszczeniu człowiek odnajduję siebie.”14


    Stacja XIII
    Jezus złożony w ramiona swej Matki

    „A obok krzyża Jezusowego stały: Matka Jego i siostra Matki Jego Maria, żona Kleofasa, i Maria Magdalena” (J 19, 25).

    Wspomnienia obozowe:
    Ojciec Maksymilian Kolbe, wielki czciciel Maryi, powiedział przed swoim aresztowaniem:
    „Króla miłości można uczcić tylko miłością – można Mu złożyć w darze tylko miłość. […] Opisać głębiej miłości nie da się. Trzeba doświadczać. Niebo nie jest niczym innym jak coraz większym zjednoczeniem z Bogiem przez miłość”15. Rok później Kolbe już nie żył. Poszedł dobrowolnie do bunkra głodowego za innego więźnia. Jest on symbolem zwycięstwa wiary i miłości nad nienawiścią i śmiercią.

    Rozważanie:
    W tym miejscu chcemy szczególnie myśleć o narodzie polskim. Patrząc na swoją historię, odnajduje się on w scenie Piety, w której Matka Boska trzyma w ramionach swego zmarłego Syna Jezusa. Również ikona jasnogórska jest naznaczona smutnym spojrzeniem Matki Boskiej wyrażającym doświadczenie cierpienia i śmierci, ale także wiarę i ufność w Bożą obietnicę.

    Modlitwa:
    Módlmy się za Polskę, która tak często była krzyżowana, by jej córki i synowie pozostali wierni Bogu, przezwyciężali nienawiść i szli drogą prawdy i sprawiedliwości. Zdrowaś Maryjo…


    Stacja XIV
    Jezus złożony do grobu

    „Potem spoczęła na mnie ręka Pana, i wyprowadził mnie On w duchu na zewnątrz, i postawił mnie pośród doliny. Była ona pełna kości. […] Były one zupełnie wyschłe. I rzekł do mnie: «Synu człowieczy, czy kości te powrócą znowu do życia?». Odpowiedziałem: «Panie Boże, Ty to wiesz». Wtedy rzekł On do mnie: «Prorokuj nad tymi kośćmi […]». I prorokowałem, jak mi było polecone, a gdym prorokował, oto powstał szum i trzask, i kości jedna po drugiej zbliżały się do siebie. […] I powiedział On do mnie: «Prorokuj do ducha […]». Wtedy prorokowałem tak, jak mi nakazał, i duch wstąpił w nich, a ożyli i stanęli na nogach – wojsko bardzo, bardzo wielkie. I rzekł do mnie: «Synu człowieczy, kości te to cały dom Izraela. […] Tak mówi Pan Bóg: Oto otwieram wasze groby i wydobywam was z grobów, ludu mój, i wiodę was do kraju Izraela, i poznacie, że Ja jestem Pan, gdy wasze groby otworzę i z grobów was wydobędę, ludu mój. Udzielę wam mego ducha po to, byście ożyli, i powiodę was do kraju waszego, i poznacie, że Ja, Pan, to powiedziałem i wykonam» – wyrocznia Pana Boga” (Ez 37, 1–14).

    Rozważanie:
    Grób nie ma ostatniego słowa. Wierzymy, że Bóg nie opuszcza ofiar po śmierci. Ale również tu, na ziemi, nie wolno pozwolić, by śmierć miała ostatnie słowo o Auschwitz. Z resztek kości wyglądających jak ziarna musi powstać nowe życie. Auschwitz musi stać się miejscem, które uświadomi światu godność każdego człowieka i wszystkich nas pociągnie do wielkiej odpowiedzialności za pokój. Tak jak wówczas ludzie z całej Europy przyjeżdżali tu, by zginąć, tak teraz stąd musi być niesiona na cały świat wieść o niezbywalnej godności wszystkich ludzi. Jak wielu było niegdyś żołnierzami śmierci, tak dziś wszyscy jesteśmy powołani, by opowiedzieć się całym naszym życiem za pokojem, przebaczeniem i solidarnością. Gdy oddamy za to nawet nasze życie, nie damy więcej niż dały ofiary.

    Modlitwa:
    O Panie, uczyń z nas narzędzia Twojego pokoju,
    abyśmy siali miłość tam, gdzie panuje nienawiść;
    wybaczenie tam, gdzie panuje krzywda;
    jedność tam, gdzie panuje zwątpienie;
    nadzieję tam, gdzie panuje rozpacz;
    światło tam, gdzie panuje mrok;
    radość tam, gdzie panuje smutek.
    Spraw, abyśmy mogli nie tyle szukać pociechy,
    co pociechę dawać;
    nie tyle szukać zrozumienia, co rozumieć;
    nie tyle szukać miłości, co kochać.
    Albowiem dając – otrzymujemy;
    wybaczając – zyskujemy przebaczenie;
    a umierając – rodzimy się do wiecznego życia.


    Zakończenie

    Naszą wędrówkę po Birkenau zakończmy modlitwą Ojcze nasz. Jest to modlitwa, o której powiedziano, że mogłaby powstać w obozie koncentracyjnym.
    Ojcze nasz…


    ----------------------------
    Przypisy
    1 Danuta Czech, Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz, Oświęcim 1992, s. 16.
    2 Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, [w:] tenże, Proszę państwa do gazu, [Warszawa] 2008, s. 108–109 (Polska Literatura Współczesna. Biblioteka Polityki, 16).
    3 Tamże, s. 112.
    4 Zofia Pohorecka – od maja 1943 roku do stycznia 1945 roku więźniarka obozu kobiecego, mieszkała w Oświęcimiu, gdzie zmarła 5 stycznia 2005 roku.
    5 Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie (z cyklu „Wizja lokalna w Oświęcimiu”), [w:] Na mojej ziemi był Oświęcim. Oświęcim w poezji współczesnej, wybór i oprac. Adam A. Zych, cz. 2, Oświęcim 1993, s. 286–287.
    6 Stanisława Grabska, Żydzi, „Więź” 35 (1992) nr 4 (402), s. 42.
    7 „Tygodnik Powszechny” z 2 VIII 1992.
    8 Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe, Kevelaer 1982, IX.
    9 Philomena Franz, Zwischen Liebe und Haß. Ein Zigeunerleben, Freiburg i. Br. 1985, s. 51nn.
    10 Por. Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim, Majdanek, Stutthof), Warszawa 1982, s. 105.
    11 Akta procesu Hoessa, Warszawa 11 III 1947, Archiwum Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka, t. 23, s. 4.
    12 Tł. T. Bruell, Śpiewnik Ewangelicki, Bielsko-Biała 2002, nr 100.
    13 Elie Wiesel, Noc, tłum. Ewa Horodyska, Oświęcim 2006, s. 39.
    14 Wiedza Krzyża. Przekład Immakulata Adamska OCD. Kraków 2005, str. 181. [Edith Stein, Kreuzeswissenschaft. Studie über Johannes a Cruce, Freiburg 1983, s. 107 (Edith Steins Werke, 1)]
    15 Niepokalanów, niedziela Chrystusa Króla, 27 X 1940. Notował br. Witalian Miłosz, [w:] Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara, Niepokalanów 1990, s. 408.

    Opracowanie ks. dr Manfred Deselaers
    Copyright © 2012 by Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

  • Боже мой, Боже мой, для чего Ты меня оставил?
    КРЕСТНЫЙ ПУТЬ В АУШВИЦ-БИРКЕНАУ

    Введение

    В период оккупации 1939-1945 гг. польский город Освенцим был переименован в Аушвиц, на его окраине построили лагерь смерти Аушвиц-Биркенау.
    Тексты к размышлениям Крестного Пути в Аушвиц-Биркенау возникли на основании традиций католических приходов в Освенциме и Бжезинке, чтобы почтить таким образом память умерших в этом месте. Стояния идут в традиционной последовательности; со временем в них были внесены личные размышления.
    Верить в Освенциме означает без устали искать смысл веры. Наша вера в Бога здесь становится поиском Его, который непрерывно приводит к вопросу: Боже мой, Боже мой, почему Ты меня оставил? Иначе молитва в Освенциме кажется невозможной. Пусть этот Крестный Путь будет для нас поиском Бога и достоинства человека. В этом поиске нас будут сопровождать свидетельства глубокой веры. Здесь, в Освенциме, пустые фразы были бы только оскорблением жертв.
    Следуя по Крестному Пути в Аушвиц-Биркенау, мы духовно проходим двойную дорогу: идем с людьми, которые здесь страдали и умирали, и на этом пути часто теряли свою веру. И идем по пути страданий и смерти Иисуса Христа, веруя, что Он шел по этой дороге вместе с этими людьми. Он ведет нас к жертвам, к солидарности с ними – тогда как сами бы мы отворачивались от них.
    Стояния Крестного Пути будут идти в такой форме: после цитаты из Святого Писания следует воспоминание лагерной действительности, потом – небольшое размышление и молитва.


    Стояние 1
    Иисуса осуждают на смерть

    Во время пребывания их в Галилее, Иисус сказал им: Сын Человеческий предан будет в руки человеческие, и убьют Его, и в третий день воскреснет. И они весьма опечалились.
    Мф 17, 22

    Воспоминания из лагеря:
    Концентрационный лагерь в Освенциме был основан в июне 1940 года, сначала для поляков, а позже - и для советских военнопленных. Но с 1942 года он стал местом «промышленного» массового уничтожения людей, прежде всего, евреев. Здесь было уничтожено около 1 миллиона евреев, 75 тысяч поляков, 21 тысячи цыган, 15 тысяч советских военнопленных и других. Тот, кто прибывал в лагерь, не знал, что его ждет. Нередко начальник лагеря Фритш приветствовал прибывших словами: «Это немецкий концентрационный лагерь, а не санаторий. Отсюда можно выйти только через печь крематория!»

    Размышление:
    Помолимся за всех, кого осудили на смерть, кто был исключен из общества, кто уже никому не нужен, кто просто-напросто должен уйти. Помолимся затех, кто вынужден мириться с мыслью, что все его жизненные мечты разрушены, потому что политическая ситуация или общественные обстоятельства лишили его возможности жить; сегодня это можно увидеть на многих территориях, охваченных войной или голодом.

    Молитва:
    Господи Иисусе Христе, Ты сказал: Что сделаете для одного из меньших Моих братьев и сестер, то Мне сделаете. А чего им не сделаете, того и Мне не сделаете. Помоги нам все глубже осознавать это поручение.


    Стояние 2
    Иисус берет крест на свои плечи

    И взяли Иисуса и повели. И, неся крест Свой, Он вышел на место, называемое Лобное, по-еврейски Голгофа;
    Ин 19,16.17

    Воспоминания из лагеря:
    Тадеуш Боровски, оказавшись в заключении, был отправлен на работы в группе, которая должна была сортировать багаж из новоприбывшего транспорта. Он пишет:
    «На железнодорожной платформе становилось все шумнее. Форарбайтеры делили людей на группы. Заезжали с ревом мотоциклы эсэсовцев. Сначала они приветствовали друг друга официально – по-римски - вытянутой рукой, а потом от всего сердца пожимали правые руки и, сердечно друг другу улыбаясь, разговаривали о письмах, о новостях из дома… «Транспорт пришел!» - сказал кто-то, и все приподнялись в ожидании. Из-за поворота показались товарные вагоны: поезд двигался назад. …В маленьких окошечках с решетками были видны лица людей: бледные, помятые, как после бессонной ночи. Растрепанные, испуганные женщины, мужчины… Вдруг внутри вагонов что-то зашевелилось и начало бить в стены. «Воды! Воздуха!» – вырывались глухие, отчаянные крики… «Also loos! За работу!» Застучали затворы, вагоны открылись. Волна свежего воздуха ворвалась внутрь, ударив людей словно жаром. Люди были непомерно разбиты, придавлены огромным количеством багажа: чемоданов, чемоданчиков, рюкзаков, разного рода узлов, - потому что везли все, что составляло их давнюю жизнь, и должно было начать новую…» (1)

    Размышление:
    Устремим наш взгляд на преступников, которые взваливали крест на плечи других. В Аушвиц особенно потрясает то, что зачастую это были обыкновенные «нормальные» люди. Только у немногих из них были небольшие отклонения. На что же тогда способен нормальный человек?

    Молитва:
    Помолимся за виновников в прошлом и настоящем, за всех, кто отягощал и отягощает других крестом своего эгоизма, ожесточенности сердца и несправедливости. Помолимся за нас самих. Как часто мы хотим избавиться в этом мире от людей, которых считаем обременительными, как часто отворачиваемся от других. С каким безразличием мы относимся к жертвам этого мира. Дай нам, Господи, благодать обращения. Господи, помилуй нас.


    Стояние 3
    Иисус в первый раз падает под Крестом

    Сердце мое трепещет; оставила меня сила моя,
    и свет очей моих, - и того нет у меня.
    Друзья мои и искренние отступили от язвы моей,
    и ближние мои стоят вдали.
    Я близок к падению,
    и скорбь моя всегда предо мною.
    Из Пс 38

    Воспоминания из лагеря:
    Из воспоминаний Тадеуша Боровского:
    «Смертельно измученный работой и ужасными переживаниями на платформе, сказал своему другу: «Слушай, Генри, хорошие ли мы люди?» - «Почему ты задаешь такой глупый вопрос?» - «Видишь ли, во мне кипит совсем непонятная ненависть к этим людям, потому что я должен здесь быть из-за них. Мне совсем не жаль, что их удушат газом. Пусть бы земля разверзлась и поглотила их всех! Я мог бы сам их убить, всех! Наверное, это патология, не понимаю». – «Да нет, все наоборот! Это нормально, заранее предусмотрено и рассчитано…» (2)

    Размышление:
    Иисус падает под крестом. В Аушвиц многие падали под тяжестью креста, который на них взвалили. Не физическое страдание было самым тяжелым, но боль, вызванная проклятием, падением человека. Часто соперничество между заключенными в борьбе за жизнь было так велико, что тяжело было быть солидарными друг с другом. Вот свидетельство одного из выживших: «Чтобы во время голода поделиться хлебом, нужно было быть святым. Это было труднее, чем пойти в газовый отсек. И, несмотря на это, были и такие люди».

    Молитва:
    Помолимся за всех, кто, переживая этот ад, сломался морально. За тех, кто, не взирая на других, стал замечать только себя, кому не хватило силы и веры, чтобы остаться людьми. Прости им, Господи, и прости так же нам, так как и мы заблуждаемся и теряем доверие Тебе.


    Стояние 4
    Иисус встречает Свою Мать

    Да не будет этого с вами, все проходящие путем!
    взгляните и посмотрите,
    есть ли болезнь,
    как моя болезнь, какая постигла меня,
    какую наслал на меня Господь
    в день пламенного гнева Своего?
    Что мне сказать тебе, с чем сравнить тебя,
    дщерь Иерусалима?
    чему уподобить тебя, чтобы утешить тебя,
    дева, дщерь Сиона?
    ибо рана твоя велика, как море;
    кто может исцелить тебя?
    Из Книги «Плач Иеремии», 1,12;2,13

    Воспоминания из лагеря:
    С 1942 года, слева от главных ворот на территории Аушвиц II, расположился лагерь для женщин разных национальностей. До мая 1943 года рожденных в лагере детей жестоко убивали, чаще всего их топили в бочке.

    Размышление:
    Полька, Эльжбета Пиотровска, написала стихотворение под названием «Допрос».
    - Кто убил вас, дети?
    - Люди
    - А что это были за люди? Может, лица призраков были у них? Может, клыки и когти были у них И дикий звериный взгляд?
    - Обычные люди. Люди как люди. Как у людей - их глаза и зубы… Ростом - как наши отцы…
    - Может, вулкан породил их, И матерей не имели?
    - Человеческие матери этих людей родили, И пели у их колыбелей, когда они были как мы…
    - Значит, детей у них не было, правда?
    - Были дети. И они им писали письма, высылали в посылках обувь, чуть поношенную, и игрушки.
    - Как убивали вас эти люди?
    - Газом душили, бросали в огонь, об забор разбивали, топтали ногами, впрыскивали фенол, а если были добры, угощали нас пулей…
    - А когда уже вас убили, что делали эти люди?
    - Белым платком пот со лба вытирали, говорили: «Потрудились же мы сегодня! Большая была работа. Так много маленьких детей!» (3)

    Молитва:
    Господи, мы просим Тебя о детях всего мира, о рождённых и нерождённых, о сиротах войных, о тех, кто на всю жизнь отмечен пережитым травматическим опытом. Будь с ними рядом, не забывай их. Помоги нам, Господи, создать мир, справедливый к детям, а убитых детей прими в Своё Сердце!


    Стояние 5
    Симон Киринеянин помогает Иисусу нести крест

    Носите бремена друг друга, и таким образом исполните закон Христов.
    Гал. 6,2

    Воспоминания из лагеря:
    С задней стороны женского лагеря Биркенау находился газовый отсек и крематорий II. Сегодня там остались только руины, потому что эсэсовцы перед тем, как покинуть лагерь, взорвали этот объект. До двух тысяч людей вталкивали в газовые отсеки и душили «Циклоном Б». Убитые стояли прямо, так как были тесно прижаты друг к другу. Умирая, люди судорожно хватали друг друга за руки, так, что члены рабочей команды потом с трудом могли их разделить.

    Размышление:
    Большую часть отравленных здесь газом людей составляли евреи. Именно в этом месте мы хотим особенным образом подумать о еврейском народе, почтить его. Призыв к тому, чтобы нести бремена других, в отношении к еврейскому народу часто не находил отклика. Неоднократно было наоборот. Большинство людей никогда не думало, что каждое распятие, каждая фигурка Марии должны были бы носить еврейскую звезду. Согласно расистской идеологии того времени, Иисус, Мария и все апостолы должны были быть отравлены газом.

    Стихотворение «Евреи» полячки Станиславы Грабской:
    И Иисус был -
    жалкий жидок,
    цадик из Галиции ли, из Галилеи.
    И Та, что царит
    в Ясногорской Святыне,
    тоже была жидовкой
    в жизни, полной труда.
    Разве они не пошли в газ
    Вместе со своим народом
    в те страшные дни? (4)

    Молитва:
    Господи, в смерти мы все станем равны друг другу. Дай нам глубже уразуметь, что и при жизни мы друг для друга - братья и сестры, что мы должны преодолевать все разделяющие нас границы - мировоззрения, религии и конфессии, национальности и политические взгляды. Дай нам также глубже осознать ту истину, что каждый из нас призван нести бремя других.


    Стояние 6
    Вероника вытирает лицо Иисуса

    Из Песни Песней (8,6)
    Положи меня, как печать, на сердце твое, как перстень, на руку твою: ибо крепка, как смерть, любовь;

    Воспоминания из лагеря:
    Около памятника, воздвигнутого в 1967 году в конце железнодорожной платформы, находятся памятные таблички с надписями на языках, звучавших в Аушвиц: на идиш, иврите, ладино, английском, белорусском, чешском, немецком, французском, польском, голландском, словенском, норвежском, греческом, русском, цыганском, румынском, словацком, сербском, хорватском, итальянском, украинском и венгерском.
    София Похорецка попала в женский лагерь Биркенау в возрасте 20-ти лет. Позже она жила в Освенциме и встречалась с группами немецкой молодежи. Она часто рассказывала, что выжила только благодаря подругам, которые заботились о ней, когда она тяжело болела, свидетельствуя о том, как сильно поддерживали силу жизни нежность, дружба и любовь.

    Размышление:
    В этом страшном окружении страдания, нужды и человеческого унижения встречались и жесты доброты, которые в этом месте становились героическими поступками. Будем учиться у этих людей не соглашаться со злом, с грехом. Нет обстоятельств, которые освобождали бы от задачи сопротивляться злу, бороться со слабостями и помогать страдающим.

    Молитва:
    Боже, Вероника поддержала Иисуса в Его боли. Помоги нам, чтобы мы даже среди жестокой реальности каждого дня не теряли способность бескорыстно любить ближних.


    Стояние 7
    Иисус во второй раз падает под крестом

    Из Псалма 44
    Все это пришло на нас,
    но мы не забыли Тебя
    и не нарушили завета Твоего.
    не отступило назад сердце наше,
    и стопы наши не уклонились от пути Твоего,
    Но за Тебя умерщвляют нас всякий день,
    считают нас за овец, обреченных на заклание.
    Восстань, что спишь, Господи!
    пробудись, не отринь навсегда.
    Для чего скрываешь лице Твое,
    забываешь скорбь нашу и угнетение наше?
    Ибо душа наша унижена до праха,
    утроба наша прильнула к земле.
    Восстань на помощь нам
    и избавь нас ради милости Твоей.

    Воспоминания из лагеря:
    В газовом отсеке и крематории III также отравляли «Циклоном Б» до двух тысяч человек одновременно. Дантисты открывали рты трупов и вытаскивали плоскогубцами золотые коронки. Это действительно выглядело так, будто человеческое злодейство праздновало свой триумф над Богом. Мы знаем, что для многих людей молчание Бога в то время было невыносимо. Наверное, особенно для евреев, для которых оно было расторжением земного и небесного Союза, то есть двойным концом света. И все же это место глубочайшего унижения было в то же время местом непреодолимой веры, молитвы. Из газовых отсеков доносились еврейские напевы псалмов. И из камеры смерти Максимилиана Кольбе было слышно молитву.

    Размышление:
    Не удалось до конца уничтожить веру в Бога, Который есть Любовь. Спустя полвека, летом 1992 года, здесь вместе молились американские раввины и польские епископы. Звучали слова еврейской молитвы Кадиш:

    Молитва:
    Да будет великое Имя Его благословенно вечно, во веки веков! Да будет благословляемо, и восхваляемо, и прославляемо, и возвеличиваемо, и превозносимо, и почитаемо, и величаемо, и воспеваемо Имя Святого [Творца], благословен Он, превыше всех благословений и песнопений, восхвалений и утешительных слов, произносимых в мире, и скажем: аминь!
    …а память об убитых будет благословением и знаком мира для всех. (5)


    Стояние 8
    Иисус утешает плачущих женщин

    Лк 23, 27
    И шло за Ним великое множество народа и женщин, которые плакали и рыдали о Нем. Иисус же, обратившись к ним, сказал: дщери Иерусалимские! не плачьте обо Мне, но плачьте о себе и о детях ваших!

    Воспоминания из лагеря:
    В лесу, за лагерем Освенцим II, в газовые отсеки были перестроены два домика, оставшиеся после выселенных поляков. Один из них, выбеленный снаружи известью - бункер II - был назван белым домиком. Вблизи находились два барака, в которых люди, перед тем как войти в газовый отсек, должны были раздеться. Недалеко от бараков, в четырех больших ямах, на открытом воздухе сжигали останки. Сюда же летом 1942 года привезли голландских католиков еврейского происхождения. Среди них находилась кармелитка Эдит Штайн – Сестра Тереза Бенедикта от Креста - и ее сестра Роза.

    Размышление:
    Иисус утешает плачущих женщин. Для Иисуса Его собственная ситуация была понятна, помимо дороги страдания. Поэтому Он не был занят Самим Собой, но был свободен до такой степени, что видел нужду других.
    Мы должны работать над собой, чтобы мы сами себя поняли, смогли освободиться от самих себя и замечать несчастье других.
    Эдит Штайн, которую мы вспоминаем в Освенциме, также направляет наш взгляд на других. Она, еврейская Сестра Кармеля, ведет нас - христиан - к евреям, к солидарности с жертвами, которые были здесь убиты.

    Молитва:
    Любящий Боже, открой глаза наших сердец на жизненные ситуации других людей. Особенным образом мы хотим молиться на этом стоянии за женщин, которые во времена конфликтов часто несут самый тяжелый груз. Просим Тебя, чтобы уважалось их достоинство, чтобы красота их не была эгоистически использована, чтобы труды их жизни были замечены во всех обществах и общинах. Позволь нам учиться у Иисуса.


    Стояние 9
    Иисус падает в третий раз под крестом

    Из Псалма 40
    Твердо уповал я на Господа,
    и Он приклонился ко мне
    и услышал вопль мой;
    извлек меня из страшного рва,
    из тинистого болота,
    и поставил на камне ноги мои
    и утвердил стопы мои;

    Воспоминания из лагеря:
    В ту ночь жители одной из деревень, расположенных на другой стороне Вислы, несколько раз могли наблюдать шествие нагих фигур, которое тянулось из барака для раздевания до газового отсека. Слышали крики людей, перед глазами которых была близкая смерть. Днем польские рабочие, которые на расстоянии пары сотен метров должны были строить новые крематории, видели, как узники что-то вытаскивали из дверей тех домов, складывали на платформы тележек и везли их в направлении ям. Из этих же ям непрерывно поднимался черный дым. Тысячу и больше останков работники спецгруппы складывали одни на другие. Между рядами останков укладывали ряды дерева, которое поджигалось потом при помощи метанола.

    Размышление:
    Иисус в третий раз падает под крестом. Это означает, что Он находится у предела своих сил, что Он абсолютно одинок. Он уже никого не утешает, Ему уже никто не помогает. Ему не остается ничего другого, как покориться воле палачей, уповая только на верность Бога.

    Следующий отрывок взят из текста «Крестного Пути Максимилиана Кольбе» Тео Мехтенберга и Мечислава Кощчельняка:
    За ужасом дня не следует спасительный сон.
    Голод раздирает внутренности,
    а боль вжирается
    в тело.
    Из темноты возникает мука мыслей,
    души погружаются в одиночество,
    осваивают проходы между нарами лагерей.
    И плечом к плечу с братом в страдании
    остывают умершие.
    Во мраке ночи тихонько угасает жизнь,
    оставляя исчезающий след.
    С концом страданий
    умирает и надежда.
    Рядом с человеком в его глубочайшем падении
    Стоит на коленях Избранный и молитвой свидетельствует,
    что конец – это новое начало
    - выход из тьмы в свет –
    и освящает смерть. (6)


    Стояние 10
    С Иисуса снимают одежды

    Все, видящие меня, ругаются надо мною,
    говорят устами, кивая головою:
    делят ризы мои между собою
    и об одежде моей бросают жребий.

    Из Псалма 22,8.19

    Воспоминания из лагеря:
    Филомена Франц вспоминает: «Во время моего прибытия в Аушвиц, 21 апреля… стоим на платформе… Вдруг слышим ужасный крик «Ровняйсь! Раздеться!» Все медленно начинают раздеваться. Очень холодно. По коже пошли мурашки… Изумленные, заинтересованные и профессиональные взгляды встречают мое тело. Платье, которое я еще недавно носила, заменилось на грубое, в полоску; обувь – на тяжелые, неудобные ботинки. В течение двух минут цивилизованный человек превращается в узника концлагеря. Парами, ровным шагом мы идем в каменные бараки, в женский концлагерь. …Нас встречают два эсэсовца с хлыстами. Надсмотрщица хочет подтолкнуть меня на стул, но один кричит: «Эта нет, эти волосы оставить». – «Становись здесь, сбоку», – приказывает мне, – «Распусти волосы». Мои волосы падают вниз, доставая до колен. А он говорит: «Она выглядит как принцесса из джунглей»… А та немецкая женщина рядом со мной говорит: «Тебе хорошо, пойдешь в бордель, там лучше, чем в лагере». Тут мои глаза открылись. Чувствую себя так, как будто бы была раздавлена колесом мельницы, как будто бы медленно умирала. Закрываю глаза, я должна опереться о стену, чтобы не упасть, думаю о моих родственниках, которые здесь умерли и были отравлены газом. Боже мой, что Ты со мой делаешь! Я не могу, я не выдержу этого! Этих мук. Потом замечаю, что повышается давление. Злость и отчаяние поднимаются во мне. Разрываю мое лагерное платье и кричу в отчаянии: «Нет, нет, в «puff» не пойду! Лучше меня застрелите! Расстреляйте меня на месте!» Тогда смотрительница подталкивает меня на стул, тянет мою голову назад и брутально остригает мне волосы… Я – номер 10550». (7)

    Размышление:
    В Аушвиц люди становились номерами без индивидуальности… Покорной рабочей силой, материалом для удовлетворения людей SS, поставщиками сырья даже после смерти: волосы, золотые зубы, даже пепел от останков - все использовалось. Каждый узник делал все возможное, чтобы сохранить чувство собственного достоинства и постоянно в себе его поддерживать и обновлять.
    Французский философ Эммануил Левинас прав, говоря, что самое важное, чему мы снова и снова должны учиться после Освенцима, - это постижение человека с его неповторимыми и абсолютными правами.

    Молитва:
    Помоги нам, Господи, оценивать не по внешним критериям, но учиться глубочайшему уважению к Божьей Тайне, сокрытой в каждом человеке. И когда мы сами останемся нагими, когда у нас уже не будет ничего, под чем мы могли бы укрыться, дай нам тогда глубже понять человека, дай нам чистую совесть, чтобы мы могли тогда стоять честно, не боясь за свое достоинство. Даруй нам веру, которая по примеру Иисуса, укоренит всю нашу жизнь в Боге.


    Стояние 11
    Иисуса прибивают к кресту

    Из Псалма 22
    Ибо псы окружили меня,
    скопище злых обступило меня,
    пронзили руки мои и ноги мои.
    Можно было бы перечесть все кости мои;
    а они смотрят и делают из меня зрелище.

    Воспоминания из лагеря:
    В Страстную Пятницу 1942 года священник Петр Даньковски из Закопане услышал от надзирателя следующие слова: «Сегодня тебя распнут, как твоего Учителя!» На плечи ему положили тяжелую деревянную балку. Неся ее, он несколько раз падал под ее тяжестью, пока не погиб под ботинком убийцы. В карающей компании одному из узников, еврею, был вдавлен в голову венок из колючей проволоки. (8)

    Размышление:
    Не сильный сверхчеловек арийского происхождения открывает нам истину о человеке, но Распятый, который в своей немощи силен, потому что Он истинен. «Не бойтесь убивающих тело. Бойтесь смерти духа, смерти истины, смерти любви!»
    Нередко жертвы Аушвиц были истинными победителями.
    Во время процесса против коменданта Аушвиц, Рудольфа Хёсса, судья Аймер в своей речи на открытии сказал:
    «Помня о нашей огромной ответственности перед погибшими и живыми, нельзя упустить из виду того, за что боролись те, кто любит свободу народов. Этой великой целью было уважение достоинства человека. Пусть же оно будет и правом этого осужденного, так как перед судом стоит, прежде всего, человек». (9)

    Молитва:
    Господи, помоги нам всегда оставаться верными идеалам. Учи нас становиться на сторону истины, справедливости, милосердия и солидарности, даже, если это опасно, если из-за этого нас прибивают ко кресту. Одари нас верой, которая придаст нам силы. Одари нас благодатью, чтобы мы умели молиться, как Дитрих Бонхёффер – лютеранский богослов – в преддверии приближающейся казни от нацистов:

    И даже если тяжесть дней прошедших
    Душе твоей покоя не дает,
    Знай, ты средь многих, благодать нашедших,
    Средь тех, кто в сердце с Господом живет.

    Мой Бог, когда Ты нам подносишь чашу,
    Что до краев страданием полна,
    Мы принимаем в ней спасенье наше,
    И дар любви Твоей мы пьем до дна.

    Чудесно силами добра укрыты,
    Спокойно мы в грядущее глядим.
    Бог среди нас и вечером, и утром,
    Мы каждый новый день встречаем с Ним.


    Стояние 12
    Иисус умирает на кресте

    Иисусе, мы слышим Твой крик: «Боже мой, Боже мой, для чего Ты меня оставил»
    (Мф 27,46)
    Однако слышим также предложение: «В руки Твои предаю дух Мой»
    (Лк 23,46)

    Воспоминания из лагеря:
    Пожалуй, одними из наиболее известных лагерных воспоминаний о Богооставленности, являются воспоминания Элиэ Веселя:
    «Никогда не забуду ту ночь, первую ночь в лагере, которая превратила мою жизнь в одну длинную ночь, семикратно проклятую и семь раз запечатанную. Никогда не забуду дым. Никогда не забуду лица детей, тела которых на моих глазах клубами дыма поднимались к тихому голубому небу. Никогда не забуду этих огней, которые навсегда поглотили мою веру. Никогда не забуду ночную тишину, которая на веки лишила меня желания жить. Никогда не забуду тех минут, которые убили моего Бога и душу и превратили в прах мои мечты. Никогда этого не забуду, даже если бы мне пришлось жить так долго, как самому Богу. Никогда». (10)

    Размышление:
    В этом месте мы бы хотели вспомнить в молитве всех, кто в Аушвиц или после него уже не был способен молиться. Небо над Освенцимом было тогда устрашающе пустым: без мотыльков, без птиц, без зелени деревьев. Для многих с того времени небо стало пустым и в религиозном смысле, - они больше не нашли Бога. Мы хотели бы принять этот опыт со всей серьезностью и не относиться легкомысленно к нашей вере.

    Молитва:
    Помолимся минуту в тишине…
    Последнее неоконченное произведение кармелитки Эдит Штайн названо: «Наука Креста». В нем она пишет:
    «Мы знаем …, что придет момент, когда душа полностью погрузится в темноту и пустоту. Ей уже не останется ничего иного, за что она могла бы ухватиться, кроме веры. Вера представит ее перед глазами Христа: нищего, униженного, распятого, на кресте оставленного Отцом. В Его нищете и оставленности она найдет свою». (11)


    Стояние 13
    Иисуса кладут в руки Матери

    Ин 19,25
    При кресте Иисуса стояли Матерь Его и сестра Матери Его, Мария Клеопова, и Мария Магдалина.

    Воспоминания из лагеря:
    Отец Максимилиан Кольбе, великий почитатель Марии сказал перед своим арестом в последней речи собратьям:
    «Царя Любви можно почитать только любовью, как дар Ему можно принести только любовь… Глубже описать любовь невозможно. Нужно пережить. Небо – это ничто иное, как все большее соединение человека с Богом через любовь…» (12)
    Годом позже Кольбе был уже мертв. Он добровольно пошел на голодную смерть в бункере за другого узника. Не только поляки видят в нем символ победы веры и любви над ненавистью и смертью.

    Размышление:
    В этом месте мы хотели бы особенно подумать о польском народе. На основании своей истории он снова находится в ситуации Пиеты, в которой Мать держит на руках Своего умершего Сына. Подобно и икона в Ченстохове поражает печальным взглядом, знающим о страданиях и смерти, но все же исполненным упования и веры в Божье Обещание.
    Помолимся за Польшу, так часто распинаемую, чтобы ее дочери и сыновья оставались верными Богу, превозмогали ненависть и шли дорогой истины и справедливости.
    «Богородице Дево, радуйся, Благодатная Марие, Господь с Тобою; благословена Ты в женах и благословен Плод чрева Твоего, яко Спаса родила еси душ наших».

    Стояние 14
    Иисуса кладут во гроб

    Иез. 37, 1-14
    Была на мне рука Господа,
    и Господь вывел меня духом
    и поставил меня среди поля, и оно было полно костей,
    и обвел меня кругом около них,
    и вот весьма много их на поверхности поля,
    и вот они весьма сухи.
    И сказал мне:
    сын человеческий! оживут ли кости сии?
    Я сказал: Господи Боже! Ты знаешь это.
    И сказал мне: изреки пророчество на кости сии (…)
    Я изрек пророчество, как повелено было мне;
    и когда я пророчествовал, произошел шум,
    и вот движение, и стали сближаться кости,
    кость с костью своею.
    И видел я: и вот, жилы были на них, и плоть выросла,
    и кожа покрыла их сверху, а духа не было в них.
    Тогда сказал Он мне: изреки пророчество духу (…)
    И я изрек пророчество, как Он повелел мне,
    и вошел в них дух, и они ожили, и стали на ноги свои
    - весьма, весьма великое полчище.
    И сказал Он мне:
    сын человеческий! кости сии - весь дом Израилев. (…)
    Так говорит Господь Бог: вот, Я открою гробы ваши
    и выведу вас, народ Мой, из гробов ваших
    и введу вас в землю Израилеву.
    И узнаете, что Я Господь,
    когда открою гробы ваши и выведу вас, народ Мой, из гробов ваших, и вложу в вас дух Мой, и оживете,
    и помещу вас на земле вашей,
    и узнаете, что Я, Господь, сказал это - и сделал,
    говорит Господь.

    Размышление:
    Гроб не имеет последнего слова. Мы верим в то, что Бог не покинет жертвы после смерти. Но и здесь, на этой земле, нельзя позволить, чтобы смерти принадлежало последнее слово об Аушвиц. Из остатков костей, похожих на семена, должна взойти новая жизнь. Аушвиц должен стать местом, которое даст осознать миру достоинство каждого человека и всех призовет к великой ответственности за мир. Как тогда люди со всей Европы приезжали сюда, чтобы умереть, так теперь должна нестись на весь мир весть о неотъемлемом достоинстве всех людей. Как некогда было много солдат смерти, так сегодня мы призваны всей нашей жизнью, быть на стороне мира, прощения и солидарности. Если мы отдадим за это даже нашу жизнь, мы не дадим больше, чем дали жертвы.

    Молитва:
    Боже, соделай меня орудием мира Твоего,
    Чтобы там, где ненависть, я дарил любовь;
    Там, где оскорбление, я дарил прощение;
    Там, где разделение, я дарил согласие;
    И говорил истину там, где царит обман.
    Чтобы туда, где сомнение, я нес веру;
    Там, где отчаяние, пробуждал надежду;
    Там, где тьма, я зажигал Твой свет,
    И приносил радость туда, где живет уныние.
    О мой Учитель,
    Научи меня прощать, а не ждать прощения,
    Понимать, а не ждать понимания,
    Утешать, а не ждать утешения,
    Любить, а не ждать любви.
    Ибо, отдавая, мы получаем,
    Прощая, будем прощены,
    И, умирая, воскресаем к вечной жизни. Аминь

    Наше путешествие по Аушвиц мы закончим молитвой «Отче наш», словами которой могут молиться как евреи, так и христиане. Кто-то когда-то сказал, что это молитва, которая могла бы появиться в концентрационном лагере.
    Отче наш, сущий на небесах!
    Да святится имя Твое;
    Да придет Царствие Твое;
    Да будет воля Твоя и на земле, как на небе;
    Хлеб наш насущный дай нам на сей день;
    И прости нам долги наши,
    как и мы прощаем должникам нашим;
    И не введи нас в искушение,
    но избавь нас от лукавого.
    Аминь.



    -------------------------------------------------------------------
    Сноски:
    1 Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, Warszawa 2008, 108–109
    2 там же, 112.
    3 Elżbieta Piotrowska, Przesłuchanie, [в:] Na mojej ziemi był Oświęcim. Oświęcim 1993, 286–287.
    4 Stanisława Grabska, Żydzi, „Więź” 35 (1992) nr 4 (402), 42.
    5 „Tygodnik Powszechny”, 2 VIII 1992.
    6 Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe, Kevelaer 1982, IX.
    7 Philomena Franz, Zwischen Liebe und Haß. Ein Zigeunerleben, Freiburg i. Br. 1985, 51.
    8 См. Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Warszawa 1982, 105.
    9 Akta procesu Hoessa, Warszawa 11 марта 1947.
    10  Elie Wiesel, Night, New York 1982, 32.
    11  Edith Stein, Kreuzeswissenschaft, Studie über Joannes a Cruce, Freiburg 1983, 107.
    12  27 октября 1940. [в:] Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, Niepokalanów 1990, 408.


    Copyright © 2016  Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

  • „ Bože môj, Bože môj, prečo si ma opustil? “
    KRÍŽOVÁ CESTA V AUSCHWITZ-BIRKENAU

    Úvod

    Meditácie osvienčimskej krížovej cesty vyrástli z tradícií krížových ciest vykonávaných vo farnosti Brezinka. Ich cieľom je spomienka na tých, ktorí tu boli zavraždení. Texty rozjímaní nasledujúcich zastavení sú zostavené v súlade s prvotným úmyslom, neskôr sú k nim postupne pridávané nové reflexie.
    Veriť v Auschwitz znamená neustále hľadať zmysel viery. Viera v Boha sa tu prejavuje Jeho ustavičným vyhľadávaním, ktoré neprestajne prináša otázku: „ Bože môj, Bože môj, prečo si ma opustil?“ (Mt 27, 46 ; Mk 15, 34). Iný spôsob modlitby v Auschwitz zdá sa nemožný. Chceme, aby táto krížová cesta bola pre nás hľadaním Boha a objavovaním dôstojnosti človeka. V tomto putovaní nás budú sprevádzať svedectvá hlbokej viery. Tu v Auschwitz by boli ľahostajné slová potupou obetí.
    Idúc krížovou cestou po teréne bývalého tábora Auschwitz-Birkenau v duchu prechádzame dvojitú cestu: kráčame s ľuďmi, ktorí tu trpeli a hynuli a ktorí často strácali svoju vieru. Kráčame rovnako cestou umučenia a smrti Ježiša Krista, veriac, že tadiaľto s ľuďmi kráčal  aj On. Práve On nás vedie k obetiam, k solidarite s nimi, lebo možno sami by sme sa od nich odvracali.
    Zastavenia krížovej cesty majú nasledovnú formu: po úryvku zo Svätého Písma nasleduje spomienka na udalosti z tábora, potom niekoľko reflexií (zamyslení) a modlitba.


    I. ZASTAVENIE
    Ježiš je odsúdený na smrť

    „ Keď boli spolu v Galilei, Ježiš im povedal: << Syn človeka bude vydaný do rúk ľudí; zabijú ho, ale tretieho dňa vstane z mŕtvych.>>. A oni sa veľmi zarmútili.“ (Mt 17, 22-23).

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Koncentračný tábor v Osvienčime bol založený v júni roku 1940 z počiatku pre Poliakov, neskôr tiež pre sovietskych vojnových zajatcov. Od roku 1942 sa stal miestom „ priemyselnej“ masovej záhuby ľudí, predovšetkým Židov. Bolo tu zavraždených okolo milióna Židov, 75 tisíc Poliakov, 21 tisíc Sintov a Rómov, 15 tisíc sovietskych vojnových zajatcov a veľa iných. Ten, kto prichádzal do tábora, nevedel, čo ho čaká. Často bolo možné počuť slová privítania vedúceho tábora Karla Fritscha: „ Neprišli ste sem do sanatória, iba do nemeckého koncentračného tábora, z ktorého nie je iné východisko, ako cez komín.“ (1)

    ZAMYSLENIE:
    Modlime sa za všetkých, ktorí boli odsúdení na smrť, ktorí boli vylúčení zo spoločenstva, ktorých už nikto nepotrebuje, ktorí jednoducho musia odísť. Modlime sa za všetkých, ktorí musia žiť s myšlienkou, že všetky ich životné sny boli zmarené, pretože politická situácia či spoločenské okolnosti im odňali prostriedky k životu, čo dnes možno pozorovať na mnohých miestach zasiahnutých vojnou a hladom.

    MODLITBA:
    Pane Ježišu Kriste, Ty si povedal: „ Čokoľvek ste urobili jednému z týchto mojich najmenších bratov, mne ste urobili.“ (Mt 25, 40). „ Čokoľvek ste neurobili jednému z týchto najmenších, ani mne ste to neurobili.“ (Mt 25, 45). Pomôž nám tieto slová chápať čoraz hlbšie.


    II. ZASTAVENIE
    Ježiš berie na svoje plecia kríž

    „ A oni prevzali Ježiša. Sám si niesol kríž a vyšiel na miesto, ktoré sa volá Lebka, po hebrejsky Golgota.“ (Jn 19, 16-17).

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Tadeusz Borowski bol ako väzeň zamestnaný  v komande, ktoré malo za úlohu triedenie batožiny po nových transportoch. Bývalý väzeň píše v jednom zo svojich rozprávaní: „ Na rampe sa robil čoraz väčší hluk a tlačenica. Predáci si delili skupiny [...]. S rachotom prichádzali motorky vezúce [...] poddôstojníkov SS. [...] Vítali sa oficiálne po rímsky natiahnutou pažou a potom si srdečne potriasali pravice a usmievali sa na seba, rozprávali sa o listoch, o správach z domu [...]. – Ide transport – povedal ktosi a všetci sa uniesli očakávaním. Zo zákruty vychádzali nákladné vagóny: vlak cúval [...]. V malých zamrežovaných okienkach bolo vidieť ľudské tváre, bledé, otlačené, akoby nevyspané, strapaté- vydesené ženy, muži [...]. Vtedy vo vnútri vagónov sa začalo čosi vlniť i dunieť v drevených stenách. – Vodu! Vzduch! – strhli sa hluché, zúfalé výkriky [...]. – Also loos! Do práce! Cvakli závory, vagóny sa otvorili. Vlna čerstvého vzduchu sa predrala dovnútra udierajúc ľudí akoby sadzou. Boli nesmierne ubití, pritisnutí obrovským množstvom batožiny, kufrov, kufríkov, ruksakov, batohov všetkého druhu ( viezli totiž všetko to, čo predstavovalo ich predošlý život, a malo začať budúci).“ (2)

    ZAMYSLENIE:
    Chceme náš pohľad upriamiť na vinníkov, ktorí kríž utrpenia kládli na iných. Otriasajúce v Auschwitz je uvedomenie si, že väčšinou oni boli normálnymi ľuďmi. Iba málo z nich sa celkom odkláňalo od normálu. Čoho je teda schopný normálny človek?

    MODLITBA:
    Modlime sa za vinníkov, za tých vtedajších i za súčasných , za všetkých, ktorí  zaťažovali iných krížom skrze svoj egoizmus, zatvrdnutosť srdca a nespravodlivosť. Modlime sa za nás samých, lebo často chceme odstrániť z nášho sveta ľudí, ktorých považujeme za problematických, často sa odvraciame od druhých, s ľahostajnosťou sa staviame k obetiam tohto sveta. Obdar nás, Pane, milosťou obrátenia. Pane, zmiluj sa nad nami.


    III. ZASTAVENIE
    Ježiš prvý raz padá pod krížom

    Zohnutý som a veľmi skľúčený,
    smutne sa vlečiem celý deň. [...]
    Srdce mi búcha, sila ma opúšťa
    i svetlo v očiach mi hasne.
    Priatelia moji a moji známi
    odvracajú sa odo mňa pre moju biedu,
    aj moji príbuzní sa ma stránia.“ (Ž 38, 7. 11-12)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Smrteľne unavený prácou i hroznými skúsenosťami pri rampe Tadeusz Borowski sa pýta v jednom rozhovore táborového priateľa:  „ - Počuj, Henri, sme my dobrí ľudia? – Prečo sa tak hlúpo pýtaš? – Vidíš, priateľu, hromadí sa vo mne úplne nepochopiteľná zlosť na tých ľudí, že kvôli nim tu musím byť. Vôbec s nimi nesúcitím , že idú do plynu. Aby sa zem pod nimi všetkými prepadla. Hodil by som sa na nich päsťami. Predsa to je asi nenormálne, nemôžem to pochopiť. – Ách, skôr naopak, je to normálne, dá sa to predpokladať, a ráta sa s tým.“ (3)

    ZAMYSLENIE:
    Ježiš padá pod krížom. V Auschwitz mnohí padli pod ťarchou kríža, ktorý tu na nich naložili. Fyzické utrpenie nebolo najhoršie, najhroznejšia bola bolesť spôsobená prehrou, úpadkom človeka. Rivalita medzi väzňami v boji o prežitie bola často tak veľká, že ťažko im bolo byť medzi sebou solidárnymi. Jedna z osôb, ktoré prežili, povedala: „ Aby sa počas hladu niekto podelil chlebom, musel byť svätý. To bolo ťažšie, ako ísť do plynovej komory. Napriek tomu nechýbali takí ľudia.“ (4)

    MODLITBA:
    Modlime sa za všetkých, ktorí skrze skúsenosti onoho pekla aj morálne klesli. Za tých, ktorí nehľadiac na iných, začali sa starať iba o svoj vlastný život, ktorým neostávala sila a viera, aby ostali ľuďmi. Odpusť im, Pane. Odpusť aj nám, keď blúdime a strácame v Teba dôveru.


    IV.ZASTAVENIE
    Ježiš sa stretá so svojou Matkou

    „ Všetci, čo prechádzate cestou, pozrite a viďte, či je bôľ ako môj bôľ, ktorým som postihnutý, ktorým ma poranil Pán, v deň pále svojho hnevu! […] K čomu ťa pripodobním? K čomu prirovnám, dcéra jeruzalemská? K čomu ťa primeriam? Ako ťa poteším, sionská dcéra, panna? Tvoja zlomenosť je veľká ako more, ktože ju zhojí? (Nár 1, 12 ; 2,13)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    V roku 1942 vľavo od hlavnej brány na teréne Auschwitz II vznikol tábor pre ženy  rôznych národností. Do mája roku 1943 boli hrozným spôsobom zabíjané deti, ktoré sa narodili v tábore. Najčastejšie ich topili v sude.

    ZAMYSLENIE:
    Elżbieta Piotrowska napísala v básni Výsluch:
    –  „ Kto vás, deti, pozabíjal, deti maličké?
    –  Ľudia.
    –  A akí to boli ľudia? Či mali tváre upírov, či mali kly a pazúry i oči zvieraťa [...]?
    –  Obyčajní ľudia to boli. Ľudia- ako ľudia. Ľudské oči mali i zuby, [...] postavu- ako naši otcovia. [...]
    –  Možno ich zrodila sopka a nemali matky?
    –  Ľudské matky ich zrodili, pamätali si uspávanky, aké im spievali, keď boli takí, ako my. [...]
    –  Iste nemali deti tí ľudia?
    –  Mali deti. Písavali im listy, posielali v balíkoch  málo nosené topánočky, hračky.
    –  Ako vás zabíjali tí ľudia?
    –  Plynom dusili, kládli do ohňa, o múr trieskali, topánkou rozšliapavali, fenol vstrekovali, a keď boli dobrí, guľkou častovali.
    –  A keď vás už zabili tí ľudia, čo robili?
    –  Bielymi vreckovkami utierali pot z čiel, vraveli: << Ale sme sa dnes zapotili. Veľa práce bolo – toľko malých detí.>>“ (5)

    MODLITBA:
    Pane, modlime sa za deti na celom svete, nenarodené i narodené, za vojnové siroty, za deti, ktoré poznačili hrôzostrašné zážitky na celý život. Buď im nablízku a neopúšťaj ich. Pomôž nám budovať svet priaznivý pre deti. A tie zavraždené prijmi do svojho srdca.


    V. ZASTAVENIE
    Šimon z Cyrény pomáha Ježišovi niesť kríž

    „ Neste si vzájomne bremená, a tak naplníte Kristov zákon.“ (Gal 6,2)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Na konci oddelenia pre ženy v Brezinke sa nachádzala plynová komora a krematórium II. Dnes zostali len ruiny, pretože esesmani pred opustením tábora vyhodili ten objekt do vzduchu. Ľudia boli vtláčali do plynových komôr, ktoré mohli pojať až 2 tisíc osôb a dusili ich cyklónom B. V komorách mŕtvi naďalej stáli vzpriamení a pritisnutí k sebe. Po splynovaní sa ešte kŕčovito držali za ruky tak, že komandá ich len ťažko mohli oddeliť.

    ZAMYSLENIE:
    Značnú väčšinu splynovaných ľudí tvorili Židia. Práve na tomto mieste chceme zvlášť myslieť na židovský národ a uctiť si ho. Výzva k neseniu bremena iných vo vzťahu k židovskému národu často nenachádzala odozvu. Žiaľ, občas to bývalo priam naopak. Nemyslelo sa na to, že každá postava Ukrižovaného, každá socha Márie by mala nosiť židovskú hviezdu. Podľa vtedajšej rasistickej ideológie Ježiš, Mária i všetci apoštoli by museli podstúpiť splynovanie!
    Stanisława Grabska v básni Žydia píše:
    Ježiš bol tiež
    pohŕdaným „ Židkom“
    rabínom z Galiley či z Galície.
    Tá, ktorá kraľuje
    v jasnohorskom kláštore,
    tiež bola „Židovečkou“
    po celý pracovitý život.
    Či obaja nešli do plynu
    so svojim národom
    v tamtých strašných dňoch? (6)

    MODLITBA: Pane, po smrti sa všetci staneme seberovní. Daj nám hlbšie pochopiť, že žijúc, rovnako sme pre seba bratmi a sestrami, že hranice i svetonázory, náboženstvá i vierovyznania, národnosti i politické presvedčenia deliace nás od seba musíme prekonávať. Daj nám rovnako hlbšie pochopiť tú pravdu, že každý z nás je povolaný niesť bremená iných.


    VI. ZASTAVENIE
    Veronika podáva Ježišovi šatku

    „ Na srdce si ma pritlač jak prsteň, sťa pečať na svoje rameno! Lebo láska je mocná ako smrť “ (Pies 8, 6)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Pred Pomníkom obetí tábora, ktorý bol vybudovaný v roku 1967 na konci rampy, nachádza sa rad tabúľ v rôznych jazykoch, ktorými sa hovorilo v Auschwitz. Sú tu tabule napísané v jazykoch: ladino, ukrajinskom, srbskom, slovenskom, rumunskom, rómskom, ruskom, poľskom, nórskom, holandskom, maďarskom, jidiš, talianskom, chorvátskom, hebrejskom, gréckom, francúzskom, nemeckom, českom, bieloruskom, slovinskom, anglickom.
    Zofia Pohorecka, majúc 20 rokov, bola väzenkyňou v ženskom tábore v Birkenau. Počas mnohých rokov po vojne sa stretávala so skupinami nemeckej mládeže. Často rozprávala, že prežila iba vďaka priateľkám, ktoré sa o ňu starali, keď bola ťažko chorá. Vravela o tom, ako veľmi citlivosť, priateľstvo a láska vzmáhali v nej sily života.

    ZAMYSLENIE:
    V tom strašnom prostredí utrpenia, núdze i ľudského ponižovania nechýbali gestá dobroty, ktoré sa na tom mieste stávali hrdinskými činmi. Učme sa od tamtých ľudí nesúhlasiť so zlom, s hriechom. Žiadne okolnosti neoslobodzujú človeka od povinnosti odporu voči zlu, ani od pomoci trpiacim.

    MODLITBA:
    Bože, Veronika poskytla Ježišovi úľavu v Jeho bolesti. Pomôž nám, aby sme aj uprostred surovej každodennosti nestratili schopnosť nezištnej lásky k blížnemu.


    VII. ZASTAVENIE
    Ježiš druhý raz padá pod krížom

    „ Toto všetko nás postihlo, hoci sme nezabudli na teba a neporušili sme zmluvu s tebou.
    Naše srdce sa neodvrátilo od teba, ani naše kroky nezišli z tvojej cesty ... [...]
    Veď pre teba nás usmrcujú deň čo deň, pokladajú nás za ovce na zabitie.
    Prebuď sa, Pane, prečo spíš? Vstaň a nezavrhni nás navždy.
    Prečo odvraciaš svoju tvár? Vari môžeš zabudnúť na našu biedu a naše súženie?
    Veď naša duša je pokorená až do prachu, naše telo je pritlačené k zemi.
    Vstaň, Pane, pomôž nám a vykúp nás, veď si milosrdný.“ ( Ž 44, 18-19. 23-26)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Rovnako v plynovej komore pri krematóriu III bolo možné zabiť cyklónom B až 2 tisíc ľudí naraz. Zubári otvárali ústa mŕtvym a vytrhávali kliešťami zlaté korunky. Vypadalo to naozaj tak, ako keby ľudský zločin oslavoval svoj triumf nad Bohom. Vieme, že pre veľa ľudí mlčanie Boha v tom čase bolo na nevydržanie. Možno zvlášť pre Židov, pre ktorých bolo zrušením Zmluvy, čiže dvojitým koncom sveta- pozemského i nebeského. To miesto najhlbšieho poníženia  predsa bolo zároveň miestom neporaziteľnej viery, modlitby. Z plynovej komory vychádzali židovské spevy žalmov. Rovnako z cely smrti Maximiliána Kolbeho bolo možné počuť modlitbu.

    ZAMYSLENIE:
    Nepodarilo sa nakoniec zničiť vieru v Boha, ktorý je Láskou. O pol storočia neskôr, v lete 1992, modlili sa tu spoločne americkí rabíni i poľskí biskupi. Rozozneli sa slová židovskej modlitby Kadiš:

    MODLITBA:
    Zvelebené a pochválené, vyvýšené a oslávené, vznešené a posvätné, s radosťou uctené nech bude Meno Svätého. On nech bude pochválený, hoci je vyvýšený nad všetky zvelebenia, spevy, chvály i piesne, pocty i potechy, ktoré sa vypovedajú vo svete... A spomienka zavraždených bude požehnaním a znakom pokoja pre všetkých. (7)


    VIII. ZASTAVENIE
    Ježiš napomína plačúce ženy

    „ Šiel za ním veľký zástup ľudu aj žien, ktoré nad ním kvílili a nariekali. Ježiš sa k nim obrátil a povedal: <<Dcéry jeruzalemské, neplačte nado mnou, ale plačte samy nad sebou a nad svojimi deťmi.>>“ ( Lk 23, 27-28)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    V lese za táborom Auschwitz II boli prestavané dva domy po vysídlených Poliakoch na plynové komory. Jeden z nich volali „biely domček“ alebo „ bunker II“. V blízkosti sa nachádzali dva baraky, v ktorých sa ľudia pred vojdením do plynovej komory museli vyzliecť. Neďaleko barakov v štyroch veľkých jamách na voľnom priestranstve sa pálili telesné pozostatky. Sem tiež v lete 1942 boli privezení holandskí katolíci židovského pôvodu. Uprostred nich sa nachádzala karmelitánka Edita Stein - Tereza Benedikta od Kríža a jej sestra Róza.

    ZAMYSLENIE:
    Ježiš napomína plačúce ženy. Pre Ježiša Jeho vlastná situácia bola zreteľná napriek ceste utrpenia. Preto nebol zaujatý samým sebou, ale slobodný až do tej miery, že pozoroval núdzu iných. Musíme na sebe pracovať, aby sme pochopili samých seba, aby sme sa od samých seba oslobodili a mohli vnímať nešťastie iných.
    Rovnako Edita Stein, ktorú spomíname v Osvienčime, smeruje náš pohľad na stranu druhých. Ona, sestra Karmelu, židovského pôvodu, sprevádza nás, kresťanov, k Židom, k solidárnosti s obeťami, ktoré tu boli zavraždené.

    MODLITBA:
    Milujúci Bože, otvor naše srdcia na rôzne situácie iných ľudí. Prosíme Ťa za ženy, ktoré v čase konfliktov často krát prinášajú najväčšie obety. Prosíme Ťa, aby ich dôstojnosť bola cenená, ich krása nebola zneužívaná a úsilie ich života bolo ocenené vo všetkých spoločnostiach i spoločenstvách. Dovoľ nám učiť sa od Ježiša.


    IX. ZASTAVENIE
    Ježiš tretí raz padá pod krížom
    „ Čakal som, čakal na Pána
    a on sa ku mne sklonil.
    Vyslyšal môj nárek
    a vytiahol ma z jamy hrôzy,
    z bahnitého kalu.
    Nohy mi postavil na skalu
    a kroky mi upevnil.“ ( Ž 40, 2-3)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Obyvatelia dediny nachádzajúcej sa na druhej strane Wisly niekoľkokrát za noc pri jasnom svetle plameňov horiacich mŕtvol mohli pozorovať sprievod nahých postáv, ktorý sa vliekol z baraku vyzliekania do plynovej komory. Počuli výkriky ľudí, ktorí mali pred očami blízku smrť. Cez deň poľskí robotníci, ktorí vo vzdialenosti niekoľko sto metrov museli stavať nové krematóriá , videli, ako väzni vyťahovali niečo spoza dverí tých domov, nakladali na platformy vozíkov a kráčali smerom k jamám. Z tých jám sa neustále vznášal čierny dym. Väzni Sonderkommanda ukladali mŕtvoly na seba; každý krát najmenej tisíc ľudských tiel. Vrstvy mŕtvol boli prekladané vrstvami dreva a takto pripravená hranica bola podpálená.

    ZAMYSLENIE:
    Ježiš tretí raz padá pod krížom. Znamená to, že je na hranici svojich síl, že je celkom sám. Už nikoho neutešuje, nikto Mu nepomáha. Neostáva Mu nič iné, ako sa podvoliť vôli katov, dôverujúc jedine vernosti Boha. V knižke Krížová cesta Maximiliána Kolbeho od Thea Mechtenberga a Mieczysława Kościelniaka čítame:
    „ Po hrôze dňa prichádza vykúpenie spánku
    hlad prevŕtava útroby
    a bolesť sa vžiera do členkov
    zo súmraku sa rozlieva trýzeň myšlienok
    duše sa ponárajú do samoty
    ovládnu priechody pomedzi pričňami táborov
    a ruka v ruke s bratom v utrpení tuhnú zomrelí
    v súmraku noci potichu zhasína život
    znechávajúc mizivú stopu
    s koncom utrpenia
    zomiera i nádej
    Vedľa človeka v jeho najhlbšom páde
    kľačí  vyvolenec potvrdzujúci modlitbou
    že koniec je novým začiatkom
    - vyzdvihnutím z temnoty na svetlo -
    a blahorečí smrť.“ (8)

    X. ZASTAVENIE
    Ježišovi zvliekajú šaty

    „ Vysmievajú sa mi všetci, čo ma vidia, vykrúcajú ústa a potriasajú hlavou. [...] Delia si moje šaty a o môj odev hádžu lós.“ ( Ž 22, 8. 19)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Filomena Franz, Sinta z Kolína, spomína:
    „ Počas môjho príchodu do Osvienčimu 21.apríla stojíme pri rampe... Náhle sa strhne hrozivý krik << Vyrovnať! Vyzliekať sa!>> [...]. Všetci sa vyzliekali pomaly. Je veľmi zima. Dostávam husiu kožu... Vyzliekajúce, zvedavé i odborné pohľady narážajú na moje telo. Šaty, ktoré som ešte pred chvíľou nosila, boli vymenené za hrubé, pásikové; topánky- za ťažké, nepohodlné dreváky. Behom dvoch minút sa civil mení na väzňa koncentračného tábora. V dvojiciach sa rovnakým krokom uberáme do murovaných barakov, do ženského koncentračného tábora. Očakávali nás dvaja esesmani s bičmi. Dozorkyňa ma chce postrčiť na stoličku, ale jeden volá: „ Tú nie, tie vlasy treba nechať. Postav sa sem na bok.“- rozkázal. „ Rozpusti si vlasy.“ Mám vlasy, ktoré mi siahajú až po kolená. Ďalej vraví: „ Tá vyzerá, ako kráľovná džungle...“ A tá nemecká žena, ktorá stála po mojom boku, vraví: „ Žena, máš to dobré, pôjdeš do bordelu, tam je lepšie, ako v tábore.“ Vtedy sa mi otvorili oči. Cítim sa tak, ako keby som bola pomliaždená mlynským kolesom, ako keby som mala pomaly umrieť. Zatváram oči, musím sa oprieť o stenu, aby som sa neprevrátila, myslím na svojich príbuzných, ktorí tu zomreli a boli zadusení plynom. Môj Bože, čo mi to robíš. To predsa nemôžem, to nevydržím. Tie muky! Potom zacítim, že sa mi rozprúdila krv. Hromadí sa vo mne zlosť a zúfalstvo. Trhám svoje táborové šaty a zúfalo kričím: << Nie, nie, do puffu nejdem, radšej ma už zastreľte. Rozstrieľajte ma hneď.>> V tom ma dozorkyňa postrčí na stoličku, tiahne mi hlavu dozadu a surovo mi strihá vlasy.... Som číslo 10550.“ (9)

    ZAMYSLENIE:
    V Auschwitz sa ľudia stávali číslami bez individuality, užitočnou pracovnou silou, materiálom na spríjemnenie pre ľudí SS, dodávateľmi surovín aj po smrti: vlasy, zlaté zuby, dokonca aj telesné pozostatky boli ďalej využívané. Väzňom išlo o to, aby si uchránili vedomie vlastnej hodnoty, tiež aby ju vzájomne stále udržiavali. Francúzsky filozof Emmanuel Lévinas má pravdu, keď hovorí, že najdôležitejšie, čo sa musíme nanovo učiť po Auschwitz, je vnímať človeka s jeho neopakovateľnými a absolútnymi právami.

    MODLITBA:
    Pomôž nám, Pane, aby sme nehodnotili podľa vonkajších kritérií, ale aby sme si prejavovali navzájom medzi sebou hlbokú úctu pre Božie tajomstvo  každého človeka. A keď raz sami zostaneme nahí, keď už nebudeme mať nič, za čo by sme sa mohli skryť, obdar nás čistým svedomím, aby sme sa mohli čestne postaviť, bez strachu o svoju dôstojnosť. Daruj nám vieru, ktorá cez príklad Ježiša Krista zakotví celý náš život v Bohu.


    XI. ZASTAVENIE
    Ježiša pribíjajú na kríž

    „ Obkľučuje ma svorka psov,
    obstupuje ma tlupa zlosynov.
    Prebodli mi ruky a nohy,
    môžem si spočítať všetky svoje kosti.
    Lež oni si ma premeriavajú a skúmajú.“ ( Ž 22, 17-18)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Na Veľký piatok v roku 1942 kňaz Piotr Dańkowski zo Zakopaného počul od kápa  nasledovné slová: „ Dnes budeš ukrižovaný tak, ako tvoj Majster.“ Na plecia mu naložili ťažký drevený trám. Nesúc ho, niekoľkokrát padol pod jeho hmotnosťou, pokiaľ nezahynul pod topánkou vraha. V trestnej rote jednému z väzňov, Židovi, vtisli na hlavu korunu z ostnatého drôtu. (10)

    ZAMYSLENIE:
    Nie silný árijský nadčlovek nám odkrýva pravdu o človeku, ale Ukrižovaný, ktorý v svojej slabosti je silný, pretože je pravdivý. Neobávajte sa tých, ktorí zabíjajú telo. Obávajte sa smrti ducha, smrti pravdy, smrti lásky! Obete Auschwitz boli nezriedka ozajstnými víťazmi. Počas procesu proti veliteľovi Auschwitz Rudolfovi Hössovi predsedajúci sudca Dr. Alfred Eimer vo svojej úvodnej reči povedal: „ Vedomí si našej veľkej zodpovednosti voči mŕtvym i živým, nestrácajme z očí to, o čo bojovali národy milujúce slobodu. Rešpektovanie dôstojnosti človeka stanovilo tento veľký cieľ, tak nech bude rovnako súčasťou obvineného, pretože pred súdom stojí predovšetkým človek.“ (11)

    MODLITBA: Pane, pomôž nám, aby sme vždy zostali verní ideálom. Uč nás stáť na strane pravdy, spravodlivosti, milosrdenstva a solidarity, aj keď nám to neprináša prospech, aj keď nás kvôli tomu pribíjajú na kríž. Obdar nás vierou, ktorá nám dodá silu. Obdar nás milosťou, aby sme sa vedeli modliť tak, ako Dieter Bonhoeffer, evanjelický teológ, zoči-voči blížiacej sa poprave skrze nacistov:
    „Hoc´ srdce moje trápia staré hriechy
    a tlačí bremeno, ťažkých utrpení pot,
    preto hľadám, Pane, Tvoju potechu,
    ách, nevyhýbaj sa mi, ó, Spasiteľ môj.
    Hoc´, Pane, dávaš mi kalich horkosti,
    a chceš, aby som ho pokorne vypil do dna,
    aj tak duša moja s Tebou ráta,
    že Tvoja láska nám záchranu dá.
    Keď dobrá Tvoja moc stále ma chráni,
    neľakám sa, čo mi prinesie deň.
    Ty si so mnou stále od svitania,
    Ty chrániš ma, keď prichádza noci tieň. (12)


    XII. ZASTAVENIE
    Ježiš na kríži zomiera

    „ Bože môj, Bože môj, prečo si ma opustil?“ (Mt 27, 46 ;  Mk   15, 34)
    „ Otče, do tvojich rúk porúčam svojho ducha.“ (Lk 23, 46)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Jedna z asi najviac známych spomienok z tábora, hovoriacich o opustení človeka Bohom, pochádza z knihy Noc Elie Wiesela: „ Nikdy nezabudnem na onú noc, prvú noc v tábore, ktorá zmenila môj život na jednu dlhú noc, sedemkrát prekliatu a sedem razy zapečatenú. Nikdy nezabudnem na dym. Nikdy nezabudnem na tváričky detí, ktorých telá v mojich očiach vznášali sa kúdolmi dymu k tichému, blankytnému nebu. Nikdy nezabudnem na plamene, ktoré navždy pohltili moju vieru. Nikdy nezabudnem na nočné ticho, ktoré ma naveky zbavilo chuti do života. Nikdy nezabudnem na tie chvíle, ktoré zavraždili môjho Boha i dušu a premenili na prach moje sny. Nikdy na to nezabudnem, aj keby som mal žiť tak dlho, ako samotný Boh. Nikdy.“ (13)

    ZAMYSLENIE:
    Chceme sa na tomto mieste modliť za všetkých, ktorí v Auschwitz alebo po ňom nedokážu sa už modliť. Nebo nad Osvienčimom bolo vtedy veľmi prázdne: bez motýľov, bez vtákov, bez zelene stromov. Pre mnohých od tamtoho momentu nebo taktiež v náboženskom význame  sa stalo prázdne a Boh ďaleký. Chceme tie skúsenosti prijať s vážnosťou a nezaobchádzať ľahkovážne s našou vierou.

    MODLITBA:
    Modlime sa chvíľu v tichosti...
    Posledné nedokončené dielo karmelitánky Edity Stein nesie titul Veda kríža. Autorka v ňom píše:
    „ Vieme, [...] že príde moment, v ktorom duša bude prenesená do temnoty a prázdnoty. Nezostane jej už nič iné, čoho by sa mohla držať, iba viera. Viera jej stavia pred oči Krista: nahého, poníženého, ukrižovaného, opusteného dokonca i Božím Otcom. V Jeho núdzi a osamelosti nachádza svoju.“ (14)


    XIII. ZASTAVENIE
    Ježiša skladajú z kríža

    „Pri Ježišovom kríži stála jeho matka, sestra jeho matky, Mária Kleopasova, a Mária Magdaléna.“ ( Jn 19, 25)

    SPOMIENKY Z TÁBORA:
    Otec Maximilián Kolbe, veľký ctiteľ Panny Márie, povedal pred svojim uväznením: „ Kráľa lásky môžeme uctiť iba láskou- môžeme Mu podarovať iba lásku. [...] Opísať lásku hlbšie sa nedá. Treba ju prežívať. Nebo nie je ničím iným, ako čoraz väčším zjednocovaním s Bohom skrze lásku.“(15) O rok neskôr už Kolbe nežil. Šiel dobrovoľne do hladomorne za iného väzňa. On je symbolom víťazstva viery a lásky nad nenávisťou a smrťou.

    ZAMYSLENIE:
    Na tomto mieste chceme zvlášť myslieť na poľský národ. Pozerajúc na svoje dejiny, nachádza sa on na scéne Piety, v ktorej Božia Matka drží na rukách svojho mŕtveho Syna Ježiša. Rovnako jasnohorská ikona je poznačená smutným pohľadom Božej Matky vyjadrujúcim skúsenosť utrpenia a smrti, ale tiež vieru a dôveru v Božie prisľúbenie.

    MODLITBA:
    Modlime sa za Poľsko, ktoré tak často bolo križované, aby jej dcéry a synovia zostali verní Bohu, premáhali nenávisť a kráčali cestou pravdy a spravodlivosti. Zdravas Mária...


    XIV. ZASTAVENIE
    Ježiša pochovávajú

    „ Vzniesla sa nado mňa ruka Pána, vyviedol ma v Pánovom duchu a postavil ma uprostred údolia, ktoré bolo plné kostí. [...] Boli celkom zoschnuté. A riekol mi: << Syn človeka, ožijú tieto kosti?>> Odpovedal som: << Pane, Bože, to ty vieš.>> Povedal mi: << Prorokuj o týchto kostiach [...].>>.Prorokoval som teda, ako som dostal rozkaz. A kým som prorokoval, zaznel hlas a strhol sa lomoz: kosti sa zbližovali, [...]. I prehovoril ku mne:<< Prorokuj o duchu [...] >>.Prorokoval som teda, ako mi rozkázal; vtom vstúpil do nich duch a ožili. I postavili sa na nohy, vojsko nadmieru veľké. Nato mi povedal: << Syn človeka, tieto kosti, to je celý Izraelov dom. [...] Toto hovorí Pán, Boh: Hľa, ja pootváram vaše hroby, vyvediem vás z hrobov, ľud môj, a vovediem vás do izraelskej krajiny. I budete vedieť, že ja som Pán, keď vám pootváram hroby a povyvádzam vás z hrobov, ľud môj. Vložím do vás svojho ducha, že ožijete, a dám vám odpočinúť na vlastnej pôde. A budete vedieť, že ja, Pán, som to riekol a splnil, >> hovorí Pán.“ (Ez 37, 1-14)

    ZAMYSLENIE: Hrob nemá posledné slovo. Veríme, že Boh neopúšťa obete po smrti. Ale rovnako tu, na zemi, nemôžeme dovoliť, aby smrť mala o Auschwitz posledné slovo. Zo zvyškov kostí, vyzerajúcich ako zrná, musí povstať nový život. Auschwitz sa musí stať miestom, ktoré dáva na vedomie svetu dôstojnosť každého človeka a všetkých nás pritiahne k veľkej zodpovednosti za mier. Tak ako vtedy ľudia z celej Európy prichádzali sem, aby zahynuli, tak teraz sa musí odtiaľto šíriť zvesť do celého sveta  o neodňateľnej dôstojnosti všetkých ľudí. Ako mnoho bolo kedysi vojakov smrti, tak dnes sme všetci povolaní, aby sme sa postavili celým našim životom za pokoj, odpustenie a solidaritu. Keď oddáme za to aj náš život, nedáme viac, ako dali obete.

    MODLITBA:
    Pane, urob nás nástrojmi svojho pokoja,
    aby sme vnášali lásku tam, kde panuje nenávisť;
    odpustenie tam, kde sa množia urážky;
    jednotu tam, kde panuje nesvornosť.
    Daj, aby sme prinášali pravdu tým, čo blúdia,
    vieru tým, čo pochybujú,
    nádej tým, čo zúfajú,
    svetlo tým, čo tápu vo tmách,
    radosť tým, čo smútia.
    Pane, daj, aby sme sa snažili skôr potešovať iných,
    než aby nás potešovali;
    skôr chápať iných,
    než aby nás chápali;
    skôr milovať iných,
    než aby nás milovali.
    Pretože len keď dávame- nadobúdame;
    len keď zabúdame na seba-
    nachádzame seba samých;
    len keď odpúšťame-
    dostáva sa nám odpustenia;
    len keď odumierame sebe-
    povstávame k večnému životu.


    ZÁVER

    Naše putovanie po Auschwitz zakončíme modlitbou Otče náš. Je to modlitba, o ktorej bolo povedané, že by mohla vzniknúť v koncentračnom tábore.
    Otče náš...


    --------------------------------------
    Poznámky
    (1)          Danuta Czech, Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz, Oświęcim 1992, s.16
    (2)          Tadeusz Borowski, Prosze państwa do gazu, [w]: tenźe, Prosze państwa do gazu, [Warszawa] 2008, s.108-109 (Polska Literatura Współczesna. Biblioteka Polityki, 16).
    (3)          Tamźe, s.112
    (4)          Zofia Pohorecka- od mája 1943 do januára 1945 väzenkyňa ženského tábora, bývala v Osvienčime, kde zomrela 5.januára 2005.
    (5)          Elźbieta Piotrowska, Przesłuchanie ( z cyklu „Wizja lokalna w Oświęcimiu“), [w]: Na mojej ziemi był Oświęcim. Oświęcim w poezji współczesnej, wybór i oprac. Adam A. Zych, cz. 2, Oświęcim 1993, s. 286-287.
    (6)          Stanisława Grabska, Źydzi, „Więź “ 35 (1992) nr 4 (402), s. 42.
    (7)          „ Tygodnik Powszechny“ z 2 VIII 1992.
    (8)          Theo Mechtenberg, Mieczysław Kościelniak, Kreuzweg des Maximilian Kolbe, Kevelaer 1982, IX.
    (9)          Philomena Franz, Zwischen Liebe und Ha.. Ein Zigeunerleben, Freiburg i. Br. 1985, s. 51 nn.
    (10)        Por. Wiesław J. Wysocki, Bóg na nieludzkiej ziemi. Źycie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych ( Oświęcim, Majdanek, Stutthof), Warszawa 1982, s. 105.
    (11)        Akta procesu Hössa, Warszawa 11 III 1947, Archiwum Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka, t. 23, s. 4.
    (12)        Tł. T. Bruell, Śpiewnik ewangelicki, Bielsko-Biała 2002, nr 100.
    (13)        Elie Wiesel, Noc, tłum. Ewa Horodyska, Oświecim 2006, s. 39.
    (14)        Edith Stein, Kreuzeswissenschft Studie uber Johannes a Cruce, Freiburg 1983, s. 107 (Edith Steins Werke, 1)
    (15)        Niepokalanów, nedeľa Krista Kráľa, 27 X 1940. Zaznamenal br. Witalian Miłosz, [w]: Konferencje świętego Maksymiliana Marii Kolbego, oprac. i red. Jan Antoni Książek, Władysław Kornel Kaczmarek pod kierunkiem Joachima Romana Bara, Niepokalanów 1990, s. 408.

    VYPRACOVANIE Dr. Manfred Deselaers
    Preklad: Renáta Gaurová
    Copyright  2012 by Centrum Dialógu a Modlitby v Osvienčime